Nog geen account of wachtwoord vergeten? Ga dan naar concertgebouw.nl
achter de schermen

Geheimen van de Kleine Zaal

door Marlou van Rijn
30 jan. 2020 30 januari 2020

Verdwenen cartouches, holle pilaren, een verborgen deurtje – de Kleine Zaal van Het Concertgebouw kent vele geheimen. Na de kelder en de Grote Zaal verkent Preludium de zaal waar muziek dichterbij komt.

Misschien nog wel spannender dan in de Grote Zaal: de eerste klanken van een concert in de Kleine Zaal. Je zit met je neus bovenop de muziek, en soms zelfs zo dichtbij dat je de musici kan horen ademhalen.

Het is precies wat architect Dolf van Gendt met zijn ontwerp voor ogen had: een intieme concertzaal voor kamermuziek.

Inspiratie voor de ovalen vorm kreeg hij van de muziekzaal in het honderd jaar eerder gebouwde Felix Meritis aan de Keizersgracht. Hij hoopte de mooie akoestiek van die zaal te kunnen repliceren. Dat is hem goed gelukt.

Op 12 mei 1888, een maand na de opening van Het Concertgebouw, vond het eerste concert plaats in de Kleine Zaal. Overigens werd er destijds niet alleen naar muziek geluisterd, maar er werd ook gedanst. Het podium en de (toen nog) 450 losse stoelen konden makkelijk worden weggehaald, en de musici verhuisden bij dansfeestjes naar het balkon. Zo ontstond een balzaal.

  • Sebastiaan Landkroon

    Bij het openen van het hek naar de garderobe van de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

    Sebastiaan Landkroon

    Bij het openen van het hek naar de garderobe van de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

  • De deuren van de Kleine Zaal

    foto: Anne Stuart

    De deuren van de Kleine Zaal

    foto: Anne Stuart

  • Sebastiaan Landkroon

    Bij het openen van het hek naar de garderobe van de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

    Sebastiaan Landkroon

    Bij het openen van het hek naar de garderobe van de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

  • De deuren van de Kleine Zaal

    foto: Anne Stuart

    De deuren van de Kleine Zaal

    foto: Anne Stuart

De route naar de Kleine Zaal was in die dagen wel iets anders dan tegenwoordig. Op tijd komen was nóg belangrijker, want het ­publiek van beide zalen liep grotendeels dezelfde route: de ingang van de Kleine Zaal bevond zich in de bovengang achter de Grote Zaal. Het gedrang was een belangrijke reden voor de aanleg van een glazen ombouw met aparte opgang vanuit de entreehal, die in 1989 werd opgeleverd.

Welke geheimen kent deze intieme zaal?

Sebastiaan Landkroon, al vijfentwintig jaar rondleider en suppoost bij Het Concertgebouw, kent elke steen. Speciaal voor Preludium deelt hij een paar mooie verhalen.

De wandelgang rondom de Kleine Zaal

foto: Anne Stuart

De wandelgang rondom de Kleine Zaal

foto: Anne Stuart

De wandelgang rondom de Kleine Zaal

foto: Anne Stuart

De wandelgang rondom de Kleine Zaal

foto: Anne Stuart

De wandelgang

Aan de buitenkant van de omloop zijn zes zwarte, gietijzeren zuilen te zien. Deze zijn níet – zoals het verhaal gaat – afkomstig uit de muziektent in de voormalige tuin van het gebouw, maar droegen de veranda die vastzat aan de Spiegelzaal. In 1922 zijn in de vroegere tuin woonhuizen gebouwd, een deel hiervan is nu kantoorruimte van Het Concertgebouw.

  • Een paar laureaten van Dutch Classical Talent

    op de muur van de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

    Een paar laureaten van Dutch Classical Talent

    op de muur van de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

  • De vroegere ramen in de Kleine Zaal

    De openingen zijn nu bedekt met panelen, foto: Anne Stuart

    De vroegere ramen in de Kleine Zaal

    De openingen zijn nu bedekt met panelen, foto: Anne Stuart

  • Een paar laureaten van Dutch Classical Talent

    op de muur van de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

    Een paar laureaten van Dutch Classical Talent

    op de muur van de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

  • De vroegere ramen in de Kleine Zaal

    De openingen zijn nu bedekt met panelen, foto: Anne Stuart

    De vroegere ramen in de Kleine Zaal

    De openingen zijn nu bedekt met panelen, foto: Anne Stuart

De laureaten

Op de oorspronkelijke buitenmuur zijn de prijswinnaars vereeuwigd van de Dutch Classical Talent Award, ingesteld in 1949 en toen Vriendenkrans genoemd. De vroegere ramen zijn vervangen door dichte panelen en twee nieuwe zaalingangen.

  • De Kleine Zaal

    foto: T. Lievense

    De Kleine Zaal

    foto: T. Lievense

  • De stoelen van de kleine zaal

    foto: Anne Stuart

    De stoelen van de kleine zaal

    foto: Anne Stuart

  • De Kleine Zaal

    foto: T. Lievense

    De Kleine Zaal

    foto: T. Lievense

  • De stoelen van de kleine zaal

    foto: Anne Stuart

    De stoelen van de kleine zaal

    foto: Anne Stuart

De cijfers

De zaal is 20 meter lang en 15 meter breed en biedt plaats aan 439 bezoekers. Boven elk van de twaalf bogen bevindt zich een cartouche met een componistennaam. Slechts drie namen zijn niet ook te vinden in de Grote Zaal: Hiller, Grieg en Saint-Saëns. Gordijnen dempen de nagalm van de muziek. Zonder bezoekers, stoelen en gordijnen is die wel zeven seconden (foto: T. Lievense).

  • Achter de schermen bij de Kleine Zaal

    de ruimte tussen de kleedkamers, foto: Hans Roggen

    Achter de schermen bij de Kleine Zaal

    de ruimte tussen de kleedkamers, foto: Hans Roggen

  • Achter de schermen bij de Kleine Zaal

    de ruimte tussen de kleedkamers, foto: Anne Stuart

    Achter de schermen bij de Kleine Zaal

    de ruimte tussen de kleedkamers, foto: Anne Stuart

  • Achter de schermen bij de Kleine Zaal

    de ruimte tussen de kleedkamers, foto: Hans Roggen

    Achter de schermen bij de Kleine Zaal

    de ruimte tussen de kleedkamers, foto: Hans Roggen

  • Achter de schermen bij de Kleine Zaal

    de ruimte tussen de kleedkamers, foto: Anne Stuart

    Achter de schermen bij de Kleine Zaal

    de ruimte tussen de kleedkamers, foto: Anne Stuart

Het voorportaal

De zaal heeft zijn eigen kleedkamers voor musici. Achter de gecapitonneerde deur is een trap naar beneden, die uitkomt op het halletje achter het podiumgordijn, waar musici op- en afkomen (foto Hans Roggen).

  • Uitgeklapt trapje naar het podium

    in de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

    Uitgeklapt trapje naar het podium

    in de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

  • Ingeklapt trapje naar het podium

    in de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

    Ingeklapt trapje naar het podium

    in de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

  • Uitgeklapt trapje naar het podium

    in de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

    Uitgeklapt trapje naar het podium

    in de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

  • Ingeklapt trapje naar het podium

    in de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

    Ingeklapt trapje naar het podium

    in de Kleine Zaal, foto: Anne Stuart

Kiekeboe

Het trappetje naar het podium is in ingeklapte vorm niet zichtbaar. De greep is een oude zaaldeurknop uit de jaren 1950.

  • Het Concertgebouw Sextet

    met suppoost Sebastiaan Landkroon en redacteur Marlou van Rijn, foto: Anne Stuart

    Het Concertgebouw Sextet

    met suppoost Sebastiaan Landkroon en redacteur Marlou van Rijn, foto: Anne Stuart

  • Concertgebouw Sextet

    door Johan van Hell, ca. 1920 (na restauratie)

    Concertgebouw Sextet

    door Johan van Hell, ca. 1920 (na restauratie)

  • Het Concertgebouw Sextet

    met suppoost Sebastiaan Landkroon en redacteur Marlou van Rijn, foto: Anne Stuart

    Het Concertgebouw Sextet

    met suppoost Sebastiaan Landkroon en redacteur Marlou van Rijn, foto: Anne Stuart

  • Concertgebouw Sextet

    door Johan van Hell, ca. 1920 (na restauratie)

    Concertgebouw Sextet

    door Johan van Hell, ca. 1920 (na restauratie)

De oude entree

Het grote schilderij door Johan van Hell in de voorhal hangt op een voorzetwand. Daarachter bevinden zich – nog steeds! – de deuren die vroeger vanaf de gang achter de Grote Zaal toegang gaven tot de Kleine Zaal. Aan de Grote-Zaalkant hangt nu de bronzen buste van Gustav Mahler.

De Kleine Zaal vroeger

foto uit 1919

De Kleine Zaal vroeger

foto uit 1919

De Kleine Zaal vroeger

foto uit 1919

De Kleine Zaal vroeger

foto uit 1919

Een eeuw geleden

In 1919 prijkten er nog drie lege cartouches op het balkon. Rechts valt daglicht binnen door een van de inmiddels verdwenen ramen. De geopende deur linksboven geeft nog steeds toegang tot het balkon.

Een verstopt deurtje in de Kleine Zaal

achter het balkon, foto: Anne Stuart

Een verstopt deurtje in de Kleine Zaal

achter het balkon, foto: Anne Stuart

Een verstopt deurtje in de Kleine Zaal

achter het balkon, foto: Anne Stuart

Een verstopt deurtje in de Kleine Zaal

achter het balkon, foto: Anne Stuart

Het verborgen deurtje

Onder de cartouche van Brahms op het balkon zit een ‘verborgen deurtje’. Het geeft toegang tot een gang rondom het bovenste gedeelte van de Kleine Zaal. Hier zijn onder meer techniekinstallaties te vinden.

 

Met eigen ogen de geheimen van Het Concertgebouw ontdekken?
Ga naar Rondleidingen op de website van het Concertgebouw.

Dit artikel wordt u gratis aangeboden door Preludium. Meer lezen? Abonneer dan nu.