Michiel Cleij

Jean Sibelius reikte met zijn Vijfde symfonie vanuit het duister naar het licht. En hij kreeg het voor elkaar een vlucht zwanen in het ochtendlicht – een van zijn mooiste ervaringen ooit, aldus de componist – in klank te vatten.

Met zijn in Egypte gecomponeerde Vijfde pianoconcert bracht Camille Saint-Saëns zijn impressie van dat land naar de concertzaal. Het leverde de meest gedurfde maten in zijn oeuvre op. Een duik in de noten.

Als je tegenwoordig iets leest over Hongarije is dat meestal niet vanwege zijn overdadige muziekgeschiedenis. Zonde! Want er is ontzettend veel moois gecomponeerd. Hoe ziet de muzikale kant van het land eruit?

Gustav Mahler raadpleegde eenmalig Sigmund Freud, in 1910. Ze wandelden een middag door Leiden, waarna Mahler opgeknapt leek. Waarover zouden ze het gehad hebben? Musicoloog Michiel Cleij doet een educated guess.

1 april! Welke grappenmakers heeft de klassieke muziek? Zeven komische werken die je niet mag missen.

Over de ontstaansgeschiedenis van het Tweede pianoconcert van Sergej Prokofjev valt heel wat te vertellen. Wat viel er zoal voor in die jaren in Sint-­Petersburg en Parijs?

Een gesjeesde leraar klassieke talen die zich liet inspireren door Wagner, Mahler en Debussy. Na drie eeuwen had Nederland eindelijk weer een componist van naam: Alphons Diepenbrock. Maar hoe Nederlands is zijn muziek eigenlijk?

Ze is eenentwintig en nu al een fenomeen. Contrabassiste Sasha Witteveen presenteert deze maand in de Kleine Zaal haar debuut-cd, maar velen kennen haar al van eerdere concerten en tv-optredens.

Béla Bartók ontvluchtte het fascisme in Europa, maar in Amerika wachtten hem nieuwe beproevingen. Toch klinken juist zijn laatste werken opvallend mild.

Fanny Mendelssohn had een beroemd componiste kunnen worden – als ze er de ruimte voor had gekregen. Zelfs broer Felix zag haar geen carrière maken als componist. Wél gaf hij een aantal van haar werken onder zijn eigen naam uit. Hoe zit dat?

De violisten zitten links van de dirigent, de cello’s en contrabassen rechts. Achter de strijkers zitten de blazers. Is dat altijd zo? Hoe is die opstelling eigenlijk ontstaan? En wanneer wordt afgeweken van de norm?

Arcadi Volodos brengt deze maand een ode aan pianiste Alicia de Larrocha en componist Federico Mompou. De liefde voor beiden is net zo onontkoombaar als ongrijpbaar, vindt de pianist. ‘Zodra je gaat analyseren, verbreek je de betovering.’

‘Het is mijn enige meesterwerk, maar er zit geen muziek in.’ Toch werd Ravels Bolero misschien wel het populairste orkestwerk ooit. Waar zit ’m dat in? Hoe hield Ravel een in wezen uiterst voorspelbaar werk spannend?

De saxofoon is zelden te horen in een symfonieorkest. Toevallig klinken op 28 maart Rachmaninoffs Symfonische dansen en op 5 en 6 april Ravels Bolero in Het Concertgebouw. Uitzonderingen, want de sax floreert vooral buiten het orkest. Waarom?

Deze maand vieren we dat Serge Rachmaninoff 150 jaar geleden werd geboren. Wat zou de grote pianist en componist ons vertellen als hij nog zou leven? Een fictief interview. ‘Amerika is goed voor me geweest, maar ik zal nooit een Amerikaan worden.’

Componisten hebben een eenzaam beroep. Ze schrijven hun noten in afzondering en doen niet aan werkoverleg. Toch hebben ze elkaar altijd weten te vinden – als raadgever, klankbord, of.. als boksbal. In het tweede deel van dit vervolgverhaal: hoe competitief zijn componisten?

Componisten hebben een eenzaam beroep. Ze schrijven hun noten in afzondering en doen niet aan werkoverleg. Toch hebben ze elkaar altijd weten te vinden – bijvoorbeeld als raadgever, of klankbord. In het eerste deel van dit vervolgverhaal: hoe collegiaal zijn componisten?

Het gaat niet goed met de kenmerkende parasoldennen in Rome. Maar in Respighi’s Pini di Roma zijn ze onsterfelijk – en staan ze voor een diepgeworteld misverstand.

Wereldberoemd worden op basis van één muziekstuk: ‘one hit wonders’ bestaan niet alleen in de popmuziek. Zeven componisten op een rijtje!

Bijna elk fenomeen heeft inmiddels een eigen podcast, dus is het logisch dat ook klassieke componisten zich steeds vaker via dit relatief nieuwe medium presenteren. Preludium maakt een dagverse selectie.

In 1918 leek Histoire du soldat een ongewoon staaltje Stravinsky light – zeker na de verpletterende werken die eraan voorafgingen. Maar hoe je ook tegen dit stuk aankijkt: het had door niemand anders geschreven kunnen worden, op geen ander moment en op geen andere plek.

Maurice Ravel (Ciboure 1875 – Parijs 1937) verwees in zijn muziek vaak naar voorbije tijden of verre oorden. Tegelijkertijd was hij zijn tijd vooruit: hij inspireerde vele latere componisten, jazzmusici en liedjesschrijvers.

Hoe wek je belangstelling voor onbekende muziek? Met gerichte reclame, zeggen we nu. Of, zoals Arnold Schönberg een eeuw geleden deed, door het oprichten van de Verein für musikalische Privataufführungen, waar journalisten geweerd werden, de programma’s geheim bleven en applaus taboe was.

De jongen is verliefd, maar het meisje kiest een ander. De liedcyclus Dichterliebe heeft geen happy end. Erg is dat niet, want Robert Schumann en ­Heinrich Heine kregen elkaar wél.

Muziek heeft veel te bieden, van ontspanning in de luie stoel tot inspanning op de sportschool. Maar in crisissituaties is muziek bovenal onmisbaar geestelijk voedsel.

Hector Berlioz had voor zijn Grande messe des morts een immense bezetting bedacht met honderden uitvoerenden. Twee eeuwen eerder was een orkest maar een fractie zo groot. Een ontwikkeling die geen eind leek te kennen. Hoe kwam dat zo?

Max Bruch heeft duidelijk te vroeg gepiekt. Na een heel leven componeren werd hij slechts om één werk herinnerd: het Eerste vioolconcert. Hoe kwam dat zo? 

Boeken zijn er volgeschreven over het leven van de negentiende-eeuwse sterpianiste en componiste Clara Schumann. Hoe zou het zijn om haar zelf te spreken? Een (fictief) interview.

In de symfonieën van zijn tijdgenoten miste Robert Schumann de innerlijke spirituele band die Beethovens symfonieën kenmerken. Zelf was Schumann vooral geïnspireerd door Schubert – die wees hem de weg in zijn ‘Frühlingssinfonie’.

Moesorgski’s Schilderijen van een tentoonstelling is een van de meest bewerkte composities ooit. Maurice Ravels orkestratie uit 1922 kreeg wereldfaam, evenals de seventies-rockversie van Emerson, Lake & Palmer. Waarom? Kijk en luister maar naar de muziek. 

Je hele leven componeren, en dan toch om slechts één werk herinnerd worden: dat is de tragiek van Max Bruch. Waarom deed zijn Eerste vioolconcert er wél toe?

Ontvoerd, verminkt en weggemoffeld. Het overkwam Max Bruchs 'Concert voor twee piano’s'. Twee Amerikaanse diva's bewerkten het aan hen opgedragen concert tot er bijna niets meer van over was.