Eigenlijk is Preludium niet 85 jaar oud, maar al bijna 88. In december 1938 verscheen het eerste nummer van wat toen nog Concertgebouw-Nieuws heette, maar in de Tweede Wereldoorlog werd de productie een paar jaar gepauzeerd. Halverwege seizoen 1946/1947 begon de doorstart onder de titel Preludium.
Van een nieuwsbulletin in zwartwit ontwikkelde het zich geleidelijk tot een fullcolour muziekmagazine – op papier en online – vol programma-informatie, interviews en achtergrondverhalen voor zowel ervaren concertbezoekers als nieuwsgierige cultuursnuffelaars.
Prominente redacteuren waren de musicologen prof. dr. K.Ph. Bernet Kempers en Jos Smits van Waesberghe, artistiek leiders van het Concertgebouworkest Marius Flothuis en Hein van Royen, en verder Truus de Leur, Niels Le Large, Elly Zwarts, Frits de Haen, Hans Ferwerda, Anneke Hogenstijn en Mark van Dongen. Tussen 1974 en 2007 was er een redactieraad; onder anderen Henriëtte Posthuma de Boer, die nog steeds (al sinds 1983!) voor Preludium schrijft, maakte daar vele jaren deel van uit.
Het merendeel van de artikelen en concerttoelichtingen wordt geschreven door freelance musicologen en muziekjournalisten. Voor de coverportretten en andere illustraties heeft Preludium een internationale pool van illustratoren opgebouwd, die blijft groeien.
De productietijd van één editie van Preludium, van de maandelijkse ‘indelingsvergadering’, waarin we de inhoud van een nummer bedenken, tot en met druk en distributie, is ongeveer vijf maanden. De redactie heeft dus meestal vijf nummers tegelijk in verschillende ontwikkelingsstadia in de steigers staan.
1938 - 1942
De Vereniging Vrienden start Concertgebouw-Nieuws, een zwartwitkrantje (tabloidformaat) van 8 pagina’s. Het verschijnt zeven keer per jaar. In mei 1942 wordt de publicatie gestaakt. Vanwege de oorlog is er papierschaarste, heel wat leden zeggen op in verband met het ontslag van Joodse orkestleden en de financiën zijn niet meer toereikend.
1947
In januari 1947 verschijnt voor het eerst Preludium: klein formaat, 28 tot 32 pagina’s en iedere maand een andere steunkleur op het omslag. In juni verschijnen de eerste interviews, onder meer met componist Paul Hindemith. Een zeldzaamheid: interviews zouden pas halverwege de jaren 1950 gemeengoed worden in Nederlandse tijdschriften.
1951
De tot Duitser genaturaliseerde Paul van Kempen vervangt chef-dirigent Eduard van Beinum wegens ziekte. Groot protest uit de samenleving; de rel werkt als katalysator voor de scheiding van Gebouw en Orkest. De gezamenlijke vriendenvereniging blijft bestaan, Preludium doet zo neutraal mogelijk verslag.
1960
In het maartnummer wordt de aanstelling (per
1 september 1960) van Bernard Haitink als nieuwe chef-dirigent en Eugen Jochum als vaste gastdirigent aangekondigd.
1962
In het jubileumnummer 75 jaar Concertgebouw/Concertgebouworkest wordt voor het eerst een kleur gebruikt in het binnenwerk: blauw. Met trots wordt aangekondigd dat Koningin Juliana beschermvrouwe van het orkest wordt. Onder de verschillende artikelen vinden we een interview met mevrouw J. Polak-Kiek, een van de oudste abonnees, die al zeventig seizoenen lang concerten bezocht.
1974
Preludium wordt uitgebreid tot programmablad, inclusief toelichtingen bij de concerten die Gebouw en Orkest aanbieden in de Grote en de , en verdubbelt daarmee in omvang. De oplage groeit, het blad krijgt een nieuwe impuls en er ontstaan rubrieken als Platennieuws en een puzzelpagina.
1983
In het decembernummer wordt aangekondigd dat Bernard Haitink artistiek leider van het Royal House Covent Garden in Londen wordt en daarom in gesprek gaat met het Stichtingsbestuur over zijn rol bij het Concertgebouworkest vanaf september 1988.
1984
Een groot interview met architect Pi de Bruijn is het begin van een serie publicaties, afgesloten in het jubileumnummer van april 1988, over de grootscheepse renovatie en onderkeldering van Het Concertgebouw.
1988
Het jaar staat in het teken van het Eeuwfeest, de voltooiing van de renovatie en het afscheid van Bernard Haitink. In het 128 pagina’s dikke aprilnummer – de eerste Preludium gedeeltelijk in kleur – zien we een interview met beschermheer Prins Claus, een facsimile van het programma van de opening van Het Concertgebouw op 11 april 1888, artikelen over de renovatie met veel foto’s, de eerste van een serie verhalen van bekende schrijvers en een fotoreportage over Haitinks Amsterdamse loopbaan. In het juninummer verschijnt een uitgebreid verslag van het afscheid van Haitink in april.
1990
In de jaren 1990 wordt steeds vaker gebruik gemaakt van een steunkleur in het binnenwerk. De eerste van een serie extra edities, Preludium Xtra, is een tweetalig (NL/EN) zomernummer in groot formaat voor bezoekers van de Zomerconcerten.
2003
Preludium krijgt vaste rubrieken en wordt daarmee definitief half programmablad, half muziektijdschrift. Het formaat is iets groter dan het oude, en Preludium wordt voortaan geheel in kleur gedrukt. Het ontwerp is van Mark Roggeveen, die tot en met juni 2018 de opmaak zal verzorgen
2004
Bij het juninummer verschijnt een aparte special gewijd aan het afscheid van chef- Riccardo Chailly. Het septembernummer opent uiteraard met een groot interview met zijn opvolger, Mariss Jansons.
2005
Naast het reguliere oktobernummer is er een extra editie ter ere van het Amsterdam China Festival; samen 236 pagina’s! Drie jaar later doen we het nog een keer: bij het novembernummer van 2008 zit een extra editie ter gelegenheid van het Amsterdam India Festival, samen 200 pagina’s.
2008
Het juninummer is een ‘omkeernummer’: de ene kant is een reguliere Preludium, de andere kant gaat volledig over het Messiaen-festival van het Concertgebouworkest. In oktober 2011 verschijnt het tweede ‘omkeernummer’, bij het Brasil Festival Amsterdam: op de ene cover componist Sofia Goebaidoelina wier 80ste verjaardag het Concertgebouworkest vierde, op de andere cover een groep inheemse dansers die de reis ondernam naar Het Concertgebouw.
2009
Naast het oktobernummer maakt Preludium een 60 pagina’s tellende extra uitgave ter ere van het 75-jarig bestaan van zijn uitgever, de Vereniging Vrienden van het Concertgebouw en het Koninklijk Concertgebouworkest.
2013
Het septembernummer besteedt aandacht aan het groots gevierde 125-jarig jubileum van Gebouw en Orkest. Omdat het lezersbestand van Preludium afneemt, geeft Vriendenmanager Rutger Brouwer een belangrijke aanzet voor noodzakelijke vernieuwing. De redactie wordt uitgebreid met een contentmanager, een digitale tak (website, nieuwsbrief en social media) wordt ontwikkeld, en er wordt toegewerkt naar een restyling. De redactie gaat ook programmaboekjes per concert maken voor verkoop aan de zaal.
2014
De ‘kleine restyling’ – als voorbereiding op de ‘grote’ in 2018 – geeft het maandblad per september alvast een frisser uiterlijk. Slogan: ‘Preludium – uw concert begint hier!’ De website staat nog in de kinderschoenen.
2016
De 75ste jaargang van Preludium wordt gevierd met in ieder nummer een speciaal jubileumartikel, en met ansichtkaartensets van de componistenportretten van 10 seizoenen Notenbeeld.
In september verschijnt een interview met Daniele Gatti, die dan start als chef- van het Concertgebouworkest.
2018
Het septembernummer presenteert Preludium als een eigentijds vormgegeven muziekmagazine voor een breed publiek, met meer ruimte voor tekst én beeld, en – uniek in de muziekwereld – coverportretten door wisselende illustratoren. Toenmalig chef- Daniele Gatti zou de eerste cover sieren, maar werd last minute vervangen door pianist Evgeny Kissin. Het basisontwerp is van ontwerpbureau Verve (voorheen Vruchtvlees).
Preludium.nl vervult voortaan een centrale rol: daar kunnen nu alle concertprogramma’s worden gelezen en uitgeprint, bijna alle artikelen van het maandblad komen erop, én er verschijnen online extra’s die juist níet ook op papier te vinden zijn. Ook de maandelijkse email-nieuwsbrief en de socials worden onmisbaar.
2020-22
Tijdens de pandemie is Het Concertgebouw meermaals lange periodes dicht. Preludium wordt vanaf mei 2020 tot en met september 2021 een muziektijdschrift zonder concerttoelichtingen. Lezers worden bij het blad betrokken in de ‘coronarubriek’ Thuisluisteraars. De inhoud van het blad blijft grotendeels gebaseerd op de voorgenomen programmering van Gebouw en Orkest; je wist immers maar nooit of concerten toch weer door konden gaan.
2022
In het meinummer wordt aangekondigd dat Klaus Mäkelä benoemd is tot toekomstig chef- van het Concertgebouworkest. Preludium november brengt het eerste coverinterview met de Finse dirigent.
2024-26
Preludium en de contentteams van Het Concertgebouw en het Concertgebouworkest vinden nieuwe wegen naar een efficiëntere samenwerking. De losse programmaboekjes van Preludium worden nu ook bij de vervangen door programmaflyers met QR-code naar de online concertinformatie (in de was dat al zo, met als weloverwogen uitzondering de Concertvrienden-serie Close-up). Het Orkest experimenteert een seizoen lang met QR-codes op borden bij de zaalingangen. Verspreid door het seizoen is er vijf keer een Preludium Live in de Spiegelzaal.
(On)afhankelijkheid
Aangezien in de redactie werknemers van Gebouw en Orkest plaatshebben, is Preludium geen geheel onafhankelijk muziekblad. Toch staat redactionele onafhankelijkheid in de statuten en heeft Preludium altijd geprobeerd zo neutraal mogelijk te berichten over delicate kwesties als de slepende scheiding tussen het orkest en Het Concertgebouw NV (officieel voltrokken in 1952; voorheen vormden ze administratief een eenheid) en de onrust m de voormalige chef-en Haitink, Chailly en Gatti.
Over de beruchte Actie Notenkraker van november 1969 schrijft Preludium op dat moment niets, maar in een verslag van de openbare discussie tussen de ‘Notenkrakers’ en het orkestbestuur (op 22 april 1970) wordt overtuigend partij gekozen voor laatstgenoemde.
Deel of bewaar voor laterDelen
Preludium is een uitgave van Concertvrienden
