Wat is de kwintencirkel?

kwintencirkel

De kwintencirkel is een visueel hulpmiddel bij het bepalen van het aantal voortekens van een toonsoort

Wat is de kwintencirkel?

De kwintencirkel helpt bij het onthouden en begrijpen van het aantal voortekens in een toonsoort. Er zijn twee kwintencirkels: een voor de majeurtoonsoorten en een voor de mineurtoonsoorten. Vaak worden deze twee cirkels samengevoegd tot een, waarbij de majeurtoonsoorten aan de buitenkant staan aan de mineurtoonsoorten aan de binnenkant.

Hoe werkt de kwintencirkel?

Bovenaan in de kwintencirkel staat de toonsoort met 0 kruisen of mollen: in majeur is dit C en in mineur is dat a. Vanaf daar ga je telkens een kwint omhoog, met de klok mee. In de majeurkwintencirkel is het volgende punt dus G, dan D, dan A, etc. Elke volgende stap op de kwintencirkel heeft 1 kruis meer. Ga je vanaf C tegen de klok in, dan ga je telkens een kwart omlaag (dat is het omgekeerde van een kwint omhoog). Tegen de klok in kom je dus eerst F tegen, dan Bes, dan Es, etc. Deze toonsoorten hebben telkens een mol meer.

Omdat sommige toonsoorten enharmonisch gelijk zijn aan andere, kruist de kant van de kruisen de kant van de mollen ergens. Dat punt staat onderaan: Fis heeft zes kruisen en Ges (enharmonisch hetzelfde als Fis) heeft 6 mollen. Daarnaast heb je nog twee ‘kruispunten’: B/Ces en Des/Cis.

De cirkel met de mineurtoonsoorten wordt vaak aan de binnenkant van de cirkel met majeurtoonsoorten toegevoegd. Het punt bovenaan is dan a: a mineur heeft geen kruisen en geen mollen als voortekens. Verder werkt de mineurkwintencirkel hetzelfde als de majeurkwintencirkel.

Start / pauzeer slideshow

Hoe lang wordt de kwintencirkel al gebruikt?

De kwintencirkel is bedacht als hulpmiddel voor in boeken over muziektheorie. Hij werd voor het eerst gepubliceerd (en misschien dus ook wel bedacht) door Johann David Heinichen in 1728. De kwintencirkel is dus al bijna 300 jaar een hulpmiddel voor worstelende muziektheoriestudenten!

Zijn er nog hulpmiddelen om dit hulpmiddel mee te onthouden?

Er zijn een aantal bekende ezelsbruggetjes om de volgorde van toonsoorten in de kwintencirkel te onthouden, zodat je niet steeds hoeft te rekenen met kwinten omhoog of kwarten omlaag. De bekendste ezelsbruggetjes zijn: Ceg, Geef De Arme Een Bord Fis-cis voor de toonsoorten met kruisen in de majeurcirkel (Op z’n Amsterdams: Zeg, geef de arme een bord visjes); en Friese Boeren Eten Alle Dagen Gele Citroenen voor de toonsoorten met mollen in de majeurcirkel.