Carlos Simon, in het komende concertseizoen composer in residence bij Het Concertgebouw, stamt uit een lange lijn van Afro-Amerikaanse predikanten en groeide op met gospelmuziek. Zijn vader had graag gezien dat hij die traditie voortzette, maar Simon koos het podium als kansel, zijn boodschap zit in zijn muziek. In 2024 componeerde hij met Gospel Mass een nieuw multimediaperspectief op de aloude liturgie van de heilige mis, als hommage aan de veerkracht van de zwarte gemeenschap. In de opwindende Four Black American Dances vertelt Simon het verhaal van de rijke traditie van dans als Afro-Amerikaans sociaal fenomeen. De feestelijke Ring Shout werd gedanst door tot slaaf gemaakte Afrikanen, waarbij ze in een kring zijwaarts bewogen en stampten en klapten. Waltz herinnert aan het debutantenbal, ook bij zwarte Amerikanen populair in de jaren 1930, ten tijde van de Harlem en Chicago Renaissance. Oorspronkelijk presenteerden alleen rijke witte families hun dochters op zo’n bal om een goede huwelijkspartner te vinden. Voor zwarte Amerikanen waren deze bijeenkomsten niet toegankelijk. Tapdans is in Amerika ontstaan uit een combinatie van Afrikaanse en Ierse dansen. Simons derde dans, Tap!, imiteert het tappen met de voeten door met stokken op de metalen rand van de snaredrum te slaan. Holy Dance verwijst ten slotte naar de uitbundige lofprijzing in veel Afro-Amerikaanse protestantse kerkdiensten. Bij de uithaal van de trombones zie je in gedachten de handen van de ‘worshippers’ de lucht in gaan.

Tijdens het historische concert op de Wereldtentoonstelling in Chicago in 1933, waarbij onder meer de Eerste symfonie van Florence Price de aandacht trok, zong de Afro-Amerikaanse tenor Roland Hayes twee liederen van Samuel ­Coleridge-Taylor. Deze Britse componist met een (afwezige) vader uit Sierra Leone groeide op in Croydon nabij Londen en kreeg op jonge leeftijd vioollessen van de dirigent van het plaatselijk amateur­orkest. Op vijftienjarige leeftijd werd hij aangenomen op het Royal College of Music, waar hij vervolgens overstapte van hoofdvak viool naar compositie en leerling werd van Charles Villiers Stanford. Om zijn studie te kunnen bekostigen, gaf Coleridge-Taylor vioolles en dirigeerde hij een strijkorkest. Ook componeerde hij in allerlei genres en verkocht hij zijn muziek aan uitgeverij Novello. Er bleef maar weinig tijd over om werk voor de concertzaal te componeren, maar zijn talent bleef niet onopgemerkt. Edward Elgar sloeg in 1898 een compositieopdracht van het Three Choirs Festival in Gloucester af en schreef een warme aanbevelingsbrief om Coleridge-Taylor in zijn plaats de opdracht te geven. Coleridge-Taylors Ballade voor orkest voor het Three Choirs Festival werd een groot succes, maar kon niet tippen aan de populariteit van zijn cantate Hiawatha’s Feast, een jaar later in première gebracht door koor en orkest van het Royal College of Music gedirigeerd door Stanford. Via uitgeverij Novello raakte de muziek ook bekend in de Verenigde Staten, waar Coleridge-­Taylor een held werd van Afro-­Amerikaanse musici.

Bij een van zijn bezoeken aan Amerika werd de componist uitgenodigd door de steenrijke Duitse migrantenzoon Carl Stoeckel om een vioolconcert te componeren. Tijdens zijn verblijf bij de Stoeckels in 1910 hoorde ­Coleridge-Taylor de vrouw des huizes de spiritual Keep Me from Sinking Down op de piano spelen en zijn mecenas stelde voor deze melodie te gebruiken als thema voor het vioolconcert. Coleridge-Taylor waagde een poging, hij wilde graag in navolging van Antonín Dvořák Afro-Amerikaanse muziek een plek geven in de ­klassieke muziek. Niet tevreden met het resultaat besloot hij uiteindelijk toch eigen melodieën te gebruiken. Het op en top romantische Vioolconcert ging in de vroege zomer van 1912 in première tijdens het Norfolk Festival, Connecticut, met de Amerikaanse Maud Powell als solist. De componist kon niet bij de première aanwezig zijn, maar zijn portret hing levensgroot boven het podium. Vervolgens dirigeerde Henry Wood het ­vioolconcert later dat jaar tijdens een van de Proms in Londen. Coleridge-Taylor was er opnieuw niet bij. Enkele weken voor het concert stierf hij op 37-jarige leeftijd aan een longontsteking.

Het is niet vreemd als u bij de eerste klanken van ­Florence Price’ Eerste symfonie aan ­Antonín Dvořák denkt. De Tsjechische componist had met zijn Negende symfonie ‘Uit de Nieuwe Wereld’ in 1893 de weg gewezen naar een integratie van Afro-Amerikaanse muziek en de westerse klassieke traditie. Price begon tien jaar later haar muziekstudie aan het New England Conservatory in Boston en bestudeerde Dvořáks werk grondig. In Chicago vervolgde ze haar studie terwijl ze in allerlei genres componeerde om haar gezin te onderhouden. Tegelijk probeerde ze naam te maken in muziek voor de concertzaal en begon ze in 1931 aan haar Eerste symfonie. Tussen de bedrijven door werkte ze er twee jaar aan. Toen ze een advertentie zag voor de Rodman Wanamaker-prijs voor zwarte componisten besloot ze haar symfonie in te zenden, samen met nog drie andere werken in andere categorieën. Het werd een doorslaand succes voor Price: zowel haar symfonie als haar pianosonate wonnen de eerste prijs, waarmee ze driekwart van het prijzengeld binnensleepte. De prijs trok bovendien de aandacht van de muzikaal adviseur van de Wereldtentoonstelling in Chicago, die haar symfonie tijdens een historisch concert met de titel ‘Eeuw van de vooruitgang’ in première bracht. De enorme zaal was tot de nok gevuld met liefhebbers – ook George Gershwin werd gespot – en alle kranten schreven juichende recensies. Afro-Amerikaanse recensenten jubelden vooral over de doorbraak: een programma met muziek van zwarte componisten, uitgevoerd door zwarte solisten en een volledig wit orkest en dito dirigent. De witte pers, voor wie de achterstelling van zwarte musici geen punt van aandacht was, vond de muziek weliswaar niet heel vernieuwend, maar zeer de moeite waard, met een overvloed aan kleur en sfeer.

Net als Dvořák schreef Price haar symfonie in e klein. Het tweede deel is een hymne waarbij net als in een kerkdienst de samenzang (koperblazers) afgewisseld wordt met de voorzanger (houtblazers). Het derde deel, Juba Dance, is net als Simons Tap! schatplichtig aan de Afrikaanse juba-dans, waarbij op syncopische ritmes in ingewikkelde patronen geklapt, getapt en op de dijen geslagen wordt. Price was de eerste componist die de juba in een orkestwerk gebruikte. Daarvoor voegde ze aan de traditionele romantische orkestbezetting enkele opvallende instrumenten toe: Afrikaanse trommels en een schuiffluit. Voor Price was muziek die naar haar wortels verwees ondenkbaar zonder spiritualiteit en het ritme van de juba.