Het Concept Trio heeft die naam niet voor niets gekozen. Het drietal, dat al twaalf jaar samenspeelt, vormt zijn concerten het liefst rond een thema. In de serie Rising Stars brengen ze nu muziek over culturele uitwisseling. Ze leiden hun programma als volgt in: ‘Europa: een continent, een geïnstitutionaliseerde gemeenschap, een mythologische figuur. Maar wat is Europa daarbuiten – wie zijn wij? In een muzikale reis onderzoeken we grenzen en relaties, waarbij we vragen stellen bij identiteit als bindmiddel dan wel splijtzwam. De kracht van muziek doet Europa weerklinken als vertegenwoordiger van culturele waarden en een boodschappentas voor collectieve herinneringen. We horen de klanken van Europa: polyfoon, fragiel en vol schoonheid. En terwijl populistische stemmen luid hun wij-tegen-zij-refrein zingen, vieren wij de vrijheid in onze muzikale diversiteit en veelzijdigheid, in zachte tonen en kleurrijke muziek.’ 

Oorspronkelijk noemden ze zich Chagall Trio, maar sinds vorig jaar timmert het ensemble aan de weg onder de nieuwe naam Concept Trio. ‘We begonnen samen te spelen toen we dertien, veertien jaar oud waren’, zegt pianist Lorenzo Nguyen over deze naamswijziging. ‘We kozen er destijds voor om ons naar Marc Chagall te noemen omdat we hem een fantastische schilder vonden. Dat vinden we nog steeds, maar de schilder heeft eigenlijk niet zoveel te maken met onze muziek en met onze identiteit: drie Italianen die zich in Bazel gevestigd hebben. We zochten een andere naam waarmee we vanaf dit seizoen naar buiten konden treden.’

Concepten

‘Het woord ‘concept’ past heel goed bij ons, vinden we. Om verschillende redenen. De eerste is dat we een sterk idee hebben over wat het trio voor ons betekent. De meeste ensembles komen samen na hun studie. Wij hebben het andersom gedaan. Wij zijn aan onze studie begonnen omdat we al een trio waren. We besloten samen in een appartement te gaan wonen, en te proberen het vijf jaar met elkaar uit te houden. De tweede reden is dat we het publiek ook buiten de muziek een boodschap willen meegeven. We leven in een tijdsgewricht waarin het belangrijk is dat klassieke muziek een taal vindt om boodschappen over te brengen. Het concept kan de nacht zijn of wiskundige verhoudingen in een context van de filosofie van Pythagoras. Door middel van muziek willen we dat mensen zich in grote onderwerpen en thema’s verdiepen en beter gaan begrijpen wat er om hen heen gebeurt.’

‘Sounds of Europe, Odes to Freedom’

Het thema van hun Rising Stars-tournee vloeide voort uit gesprekken die ze voerden over de interactie tussen verschillende culturen. ‘We willen twee kanten laten zien van wat je met cultuur kunt doen, het idee van muziek als een uitdrukking van cultuur. Het eerste deel benadrukt de verscheidenheid aan culturen in Europa. De composities van Dvořák, Elgar, Viëtor en Martin zijn geënt op folklore. Ook met Allt under himmelens fäste, een traditioneel lied uit Scandinavië, laten we zien hoe culturen van elkaar verschillen als ze hun eigen identiteit uitdrukken.’

Save Pepe

‘In het tweede deel van het programma belichten we culturele toe-eigening en misbruik van cultuur. Dat doen we in Save Pepe van Clemens Thomas, een compositie­opdracht. Het stuk heeft twee ­aspecten. Het eerste is Pepe the Frog, een strip­figuur die uitgroeide tot een meme, een plaatje dat zich razendsnel verspreidde op het internet. Pepe verbeeldde iets aardigs, iets dat geluk uitstraalt. Maar op een gegeven moment werd het figuurtje opgepikt door ultrarechtse bewegingen die het gebruikten om hun ideologie uit te dragen. Een plaatje, een begrip, dat ooit geassocieerd was met vrolijkheid, werd compleet omgebogen. De muziek van Clemens is gebaseerd op de clubhit L’Amour du jour van Gigi D’Agostino. Dat liedje onderging hetzelfde lot als Pepe the Frog. Het werd opgepikt door een aantal Duitsers met extreemrechtse sympathieën. Op de melodie van dit liefdesliedje schreven ze een nieuwe, xenofobe tekst, waarin ze verkondigden dat alle buitenlanders Duitsland uitgezet moeten worden. Bij de Oktoberfeesten van het afgelopen jaar is het in de ban gedaan. In beide gevallen gaat het om een gebrek aan respect voor de oorspronkelijke bedoeling en identiteit van een cultureel verschijnsel.’

‘Wat Clemens met Save Pepe beoogt is een poging om de kikker naar zijn eigen natuurlijke leefomgeving terug te brengen. Daar moet het publiek bij helpen. In het stuk is een voice-over te horen met het verhaal van Pepe the Frog, als in een natuurdocumentaire. Toen ik achttien was hoorde je L’Amour du jour op alle feestjes. Het is dus heel leuk om het in verschillende Europese landen te spelen.’

Ravel

Nguyen ziet het programma als een loflied op de rijkdom die te vinden is in de Europese verscheidenheid. Die verscheidenheid brengt verantwoordelijkheid met zich mee, zegt hij. Mensen kunnen er misbruik van maken, ermee aanzetten tot geweld. Maar je kunt er muziek ook mee verrijken. ‘Een goed voorbeeld van een goede manier van toe-eigening in muziek is wat Maurice Ravel heeft gedaan. We sluiten het concert af met zijn Piano­trio in a klein. In het eerste deel gebruikt hij een thema uit de Baskische volksmuziek. Het tweede deel, Pantoum, is ontleend aan een versvorm uit Maleisië. Het derde deel is een passacaglia, van oorsprong een Spaanse barokdans. Het vierde en laatste deel heeft Ravel gebaseerd op Chinese melodieën. Het is een geweldig stuk binnen het repertoire voor pian­otrio’s.’

Een gelukkige gok

De musici komen nog even terug op het feit dat ze zo jong begonnen zijn. ‘Het is merkwaardig dat we als personen nog zo jong zijn, maar als pian­otrio al zo oud. We zijn begonnen met ervaring op te doen met samenspelen als trio. Pas daarna zijn we ons gaan richten op de technische beheersing van onze instrumenten. Normaal gesproken gaat het precies andersom: musici hebben zich bekwaamd op hun instrument en gaan dan zoeken naar anderen om mee samen te spelen. Toen we naar Bazel gingen voor onze masterstudies was dat wel een gok, omdat we geen master wilden doen als trio maar ervoor kozen om ons op te geven voor studies op individuele titel. We vonden dat nodig, omdat we het van het grootste belang vonden om aan onze persoonlijke ontwikkeling te werken. Maar het was in zekere zin Russische roulette spelen. Als een van ons niet toegelaten zou zijn, hadden we een immens probleem gehad. We zijn goddank alle drie aangenomen. Voordat het zover was hebben we behoorlijk in spanning gezeten.’

Ze verheugen zich erop om weer in de Kleine Zaal van Het Concertgebouw op te treden. Eerder speelden ze daar het Eerste pia­notrio van Felix Mendelssohn in een lunchconcert. ‘Dat was dus geen programma met een concept, maar een optreden van een half uur voor mensen die pauze hebben van hun werk. De akoestiek was fantastisch. Heel prettig om daar weer terug te komen.’