Rising Stars: Javus Quartett

Javus Quartett:
Marie-Therese Schwöllinger viool
Alexandra Moser viool
Marvin Stark altviool
Oscar Hagen cello

Dit concert maakt deel uit van de serie Rising Stars. De musici zijn voorgedragen door het Konzerthaus Wien, de Musikverein Wien en de Elbphilharmonie Hamburg.

Grażyna Bacewicz (1909-1969)

Strijkkwartet nr. 3 (1947)
Allegro ma non troppo
Andante
Vivo

Oscar Jockel (1995)

das schweigen der farben (2026)
in opdracht van Konzerthaus Wien, Musikverein Wien, Elbphilharmonie Hamburg, European Concert Hall Organisation; Nederlandse première

Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975)

Strijkkwartet nr. 8 in c kl.t., op. 110 (1960)
Largo
Allegro molto
Allegretto
Largo
Largo

er is geen pauze
einde ± 21.30 uur

Met dank aan het Fonds Hemelbestormers.

Toelichting

Oscar Jockel (1995)

das schweigen der farben

door de redactie

Oscar Jockel schreef voor het ­Rising Stars-programma van het ­Javus Quartett das schweigen der farben. Het kwartet vond zijn oorsprong in de stilte, aldus de componist: ‘Geluid kan heel zacht zijn en stilte kan heel luid zijn. Stilte is dan ook niet de afwezigheid van geluid, maar een zijnstoestand. Zo heeft de stilte van dingen een specifiek geluid. Het strijkkwartet das schweigen der farben probeert deze resonerende stilte weer te geven. […] Juist door deze stilte wordt het oor ontvankelijk gemaakt voor alles wat er te horen valt.

Stilte is dus niet de afwezigheid van iets, maar de aanwezigheid van alles. […] Mijn wereld als kind was erg stil. Anders dan tegenwoordig hoorde ik heel slecht, doordat de ontwikkeling van mijn binnenoor vertraagd was. Om precies te zijn: ik was in bepaalde frequentiegebieden vrijwel doof en had een gehoorverlies van 90 ­procent. De wereld en de mensen om me heen bleven stil voor mij, juist omdat ik maar een heel beperkt begrip had van het frequentiebereik van spraak. Toch heb ik die stilte of rust nooit als onaangenaam of als een gemis ervaren. Integendeel: in de loop der jaren leerde ik de subtielste verschillen binnen een heel beperkt bereik waarnemen. Tegelijkertijd bleef het geluid in mij doorklinken. Bij gebrek aan externe prikkels creëerde mijn geest waarschijnlijk voortdurend zijn eigen geluiden.

Als kind had ik een hekel aan mijn gehoorapparaten. Ze klonken destijds verschrikkelijk en beroofden me bovendien van mijn verbeeldingskracht. Paradoxaal genoeg ben ik misschien juist door mijn slechte gehoor in mijn kindertijd later componist geworden. De stilte en rust van de dingen om me heen waren voor mij nooit ‘slechts’ een grijstint. Stilte is voor mij altijd kleurrijk geweest – en als je goed kijkt, kun je duizend kleuren en nuances ontdekken tussen grijs en een iets lichtere tint grijs.’

Grażyna Bacewicz bij ons

De vroegste Bacewicz-uitvoering in de was misschien wel de Sonatine voor hobo en piano in Het Zondagochtend Concert van 27 mei 2001 door Pauline Oostenrijk en Ivo Janssen. Vervolgens duurde het tot 4 december 2025 tot de componiste op dat podium terug was: met de Derde vioolsonate door Merel Vercammen en Dina Ivanova.

In de klonk Bacewicz’ Muziek voor strijkorkest, vijf ten en in januari 1962 door het Concertgebouworkest. Amsterdam Sinfonietta speelde in mei 2009 in de Zaterdag­Matinee het Concert voor strijkers. In Meesterpianisten brak de Poolse pianist Krystian Zimerman in juni 2012 een lans voor Bacewicz met de Tweede pianosonate en – heel uitzonderlijk voor die serie – het Eerste pianokwintet samen met het Hagen Quartett. In juli 2024 en mei 2025 werd de Ouverture voor orkest gespeeld door respectievelijk de Württembergische Philharmonie en Philzuid.

Buiten de Grote Zaal speelde het Concertgebouworkest dezelfde Ouverture tijdens Opening Night op de NDSM-werf, 8 september 2023, en het voor strijkers op 1 september jongst­leden in Warschau.

Biografie

Javus Quartett, ensemble

Het in Salzburg opgerichte Javus Quartett bestaat sinds 2016. De vier musici speelden al jarenlang samen in verschillende bezettingen voordat zij zich als strijkkwartet verenigden. Hun artistieke ontwikkeling werd in belangrijke mate begeleid door Lukas Hagen, eerste violist van het Hagen Quartett en de vader van Oscar Hagen, cellist van het Javus Quartett.

Momenteel studeert het ensemble bij Johannes Meissl aan de Universität für Musik und dar­stellende Kunst Wien en bij Gregor Sigl aan de Universität der Künste Berlin. Masterclasses volgden de musici bij Eberhard Feltz, Hatto Beyerle, Gerhard Schulz, Valentin Erben, Veronika Hagen, Rainer Schmidt en Thomas Adès.

Het Javus Quartett trad op in zalen als de Musikverein en het Konzert­haus in Wenen en Wigmore Hall in Londen. Ook was het te gast op de Mozartwoche Salzburg en het Schleswig-­Holstein Musik Festival en werkte het samen met cellist Valentin Erben, de violisten Jean en Agnès Sulem, klarinettist Matthias Schorn en altvioliste Pauline Sachse.

Het Javus Quartett ontving de publieksprijs van het Irene Steels-Wilsing Concours tijdens de Heidelberger Frühling (2020), de Zukunftsklang Award Stuttgart (2022) en de Jürgen Ponto Musikpreis (2024). Het debuteerde in Het Concertgebouw in november 2025 in Het Zondag­ochtend Concert.