Jean-Guihen Queyras en Emmanuel Pahud: Onder vrienden

Als Kapellmeister van prins Nikolaus I had Joseph Haydn een vast inkomen en aantrekkelijke privileges. Het nadeel was echter dat hij aan het slot Eszterháza en de smaak van de Hongaarse prins gebonden was en nauwelijks op reis kon. In 1779 werd zijn contract wat versoepeld: hij kon ook voor anderen gaan componeren en zijn werk aan uitgevers verkopen. Al gauw groeide Haydns internationale roem; rond 1790 was hij een van Europa’s bekendste componisten. Begin 1789 kreeg hij bezoek uit Londen: uitgever John Bland vroeg hem drie trio’s voor fluit (de fluit was destijds in Engeland heel populair), cello en piano te schrijven. In het jaar erop publiceerde hij Haydns Trio’s, Hob. XV: 15-17. Later liet de componist ze nogmaals uitgeven, maar toen voor de gangbare bezetting van het pianotrio: met viool in plaats van fluit.

Het pianotrio was een geliefd genre in die tijd – vooral onder getalenteerde amateurmusici – maar werd vaak nog aangeduid als ‘Sonate voor klavecimbel of fortepiano, begeleid door viool en cello’. Alhoewel de viool al een individuele rol heeft, is het klavierinstrument de dominante figuur en doet de cello vaak niet meer dan diens baslijn verdubbelen; van gelijkwaardige partners is dus nog geen sprake. Haydn schreef wel zo’n 45 pianotrio’s – niet alleen een bewonderenswaardig aantal, maar ook indrukwekkend vanwege hun energie, diversiteit en vernuftigheid. Ook het Trio in G groot en het Trio in D groot zijn staaltjes van Haydns meesterschap. De werken bestaan uit geanimeerde eerste delen, elegante langzame delen en slotdelen vol speelplezier en kwinkslagen. Let op hoe de fluit en de piano elkaar op briljante wijze de melodie toespelen en hoe Haydn zijn muziek ‘kruidt’ met plotselinge pauzes en onverwachte modulaties.

Carl Maria von Weber studeerde bij Michael Haydn (de broer van) in Salzburg en bij Abbé Vogler in Wenen. Naast zijn componistenbestaan bouwde hij een carrière op als dirigent en operadirecteur in achtereenvolgens Breslau, Praag, Berlijn en Dresden. Hij was in zijn eigen tijd een belangrijke naam in het muziekleven en beïnvloedde vele componisten na hem, maar tegenwoordig is hij vooral bekend vanwege zijn opera’s Der Freischütz en Oberon en enkele andere werken, zoals zijn klarinetconcerten.

In Von Webers kleine kamermuziekoeuvre ligt de nadruk op blaasinstrumenten. De componist voltooide zijn Trio voor fluit, cello en piano in g klein, op. 63 in de zomer van 1819 in Hosterwitz, destijds een dorpje aan de Elbe in de buurt van Dresden. Het werk werd voor het eerst uitgevoerd op 21 november van dat jaar in het huis van ‘collega’ Louis Spohr. Weber schreef naar aanleiding daarvan in zijn dagboek: ‘Het ging heel goed, en het klonk zoals ik in gedachten had.’ Hij droeg het Trio op aan Dr. Philipp Jungh, met wie hij in Praag bevriend was geraakt. De titel van het Andante espressivo, Schäfers Klage, verwijst naar Goethes gedicht over een herder die ongelukkig in de liefde is. In 1804 zette zanger/acteur Wilhelm Ehlers het gedicht op muziek en publiceerde het in een bundel gitaarliederen. Von Weber op zijn beurt liet zich voor zijn melodie en de gitaarachtige begeleiding in de piano inspireren door Ehlers’ versie.

Bohuslav Martinů is een van de belangrijkste Tsjechische componisten van de twintigste eeuw. Na zijn studies en werk als violist in zijn vaderland, belandde hij in 1923 in Parijs om te gaan studeren bij Albert Roussel. In de jaren ’30 smaakte Martinů in de Franse hoofdstad zijn eerste successen als componist. Hij liet zich niet alleen inspireren door volksmuziek uit Tsjechië en de omringende landen, maar absorbeerde ook de moderne stijlen in zijn nieuwe thuisland. Toen de nazi’s Frankrijk binnenvielen, vluchtte hij naar de Verenigde Staten. Hoewel hij jarenlang heimwee hield naar zijn vaderland, bouwde hij als componist en docent een nieuw leven op in Amerika. In de laatste jaren van zijn leven verbleef hij echter enkele malen voor langere tijd in Europa. Hij overleed in 1959 in Zwitserland.

Martinů pende zijn Trio voor fluit, cello en piano in juli 1944 in slechts een week neer. Het Trio was, samen met de Sonate voor fluit en piano uit 1945, bedoeld voor de Franse fluitist René Le Roy en ging op 28 februari 1945 in première. Het heldere, ritmisch gedreven en bovenal kleurrijke werk bestaat uit drie delen. Het levendige openingsdeel is Frans-neoclassicistisch van stijl, met een snufje Tsjechische folklore. Het middendeel, Adagio, is over het algemeen kalm en meditatief. En het derde deel opent met een langzame solo voor de fluit, maar gaat over in een energiek en contrastrijk Allegretto scherzando.

Anneloes Brand