Concertgebouworkest Essentials: Klaus Mäkelä leidt Dvořáks Symfonie nr. 7

Koninklijk Concertgebouworkest
Klaus Mäkelä dirigent

Dit concert maakt deel uit van Essentials.
Na afloop organiseert jongerenvereniging Entrée het gratis toegankelijke Entrée Café in de Spiegelzaal, met live muziek of dj op de achtergrond.

Antonín Dvořák (1841-1904)

Symfonie nr. 7 in d kl.t., op. 70, B.141 (1884-85)
Allegro maestoso
Poco adagio
Scherzo. Vivace
Finale. Allegro

er is geen pauze
einde ± 22.00 uur

Toelichting

Antonín Dvořák 1841-1904

Zevende symfonie

door Carine Alders

Muziek speelde in Antonín Dvořáks jeugd op het Boheemse platteland een belangrijke rol; bijna iedereen ­speelde wel citer, of viool. Bij de Tsjechische Opera in Praag was Dvořák getuige van de eerste ’s van Bedřich Smetana, wat zijn liefde voor Tsjechische klassieke muziek deed opbloeien.

Hij hechtte bovendien zeer aan zijn Tsjechische identiteit: een uitnodiging om lid te worden van de German Artists’ Club in Londen weigerde hij beleefd en met zijn uitgever Simrock maakte hij ruzie over de Duitse afkorting ‘Anton’ van zijn naam op de partituren.

Toen in 1884 een groep anti-Habsburgse Hongaarse Tsjechen vanuit Boedapest per trein een bezoek bracht aan Praag voor een festival in het Nationaal Theater (een politiek getinte manifestatie), volgde Dvořák met belangstelling het wel en wee van de treinreizigers. In juni van dat jaar had hij juist een bijzonder eervolle opdracht gekregen van de London Philharmonic Society om een symfonie te componeren bij zijn benoeming als erelid.

Boven het hoofdthema van het eerste deel schreef hij in het manuscript: ‘Dit kwam in mij op toen de ceremoniële trein uit Pest in 1884 arriveerde op het station.’ En toch liet Dvořák juist voor deze symfonie de gewoonte los om uit de hem zo dierbare Slavische folklore te putten. Misschien was het omdat zijn mentor en goede vriend Johannes Brahms ervan uitging dat deze symfonie vast heel anders zou worden dan de voorgaande. Misschien dacht hij dat hij zich voor deze gelegenheid van een meer internationale muzikale taal moest bedienen.

Na zijn Vierde symfonie in d klein componeerde Dvořák ook zijn Zevende in de die Wolfgang Amadeus Mozart en Ludwig van Beethoven al gebruikten voor het serieuzere werk. Maar waar Dvořák tien jaar eerder de duistere stemming twaalf maten vast wist te houden voordat hij in kopergeschal losbarstte, duurt het in deze symfonie ruim veertig maten voordat en hobo een lieflijk melodietje aanheffen en de duisternis naar de achtergrond verdwijnt.

Aan het eind van het eerste deel keert de lage toon in de hoorns en het donkere in de lage strijkers terug. Maar Dvořák zou Dvořák niet zijn als niet vroeg of laat de zon doorbreekt. In het prachtig gedragen tweede deel klinkt melancholie door, maar wel vanuit een intense tevredenheid. Het dat volgt is een ronduit vrolijke oorwurm. Het vierde deel opent opnieuw met drama en dreiging, maar het is alsof Dvořák z’n boze gezicht nooit lang in de plooi kan houden. De symfonie eindigt in een majestueus D-groot-.

Het publiek bij de première op 22 april 1885 in St. James Hall – gedirigeerd door Dvořák zelf – was enthousiast. Een Londense criticus vond de symfonie zelfs beter dan de muziek van Brahms. Een triomftocht door Europa volgde, maar het zou nog tot 1925 duren voordat de muziek voor het eerst in Het Concertgebouw zou klinken.

Een criticus van de Maasbode betwijfelde daags na het concert onder leiding van Pierre Monteux of Dvořáks symfonische werk ‘voor alle komende tijden bewaard kan worden’. Het Concert­gebouworkest bewees zijn ongelijk: het speelde de symfonie inmiddels tachtig maal.

Biografie

Koninklijk Concertgebouworkest, orkest

Al 138 jaar brengt het Koninklijk Concertgebouw­orkest muziek tot leven. Het Amsterdamse orkest wordt wereldwijd geroemd om zijn unieke klank en zijn veelzijdige repertoire en heeft het voorrecht om met de meest vooraanstaande en en solisten te mogen samenwerken. Klaus Mäkelä, met wie sinds 2020 een hechte band bestaat, wordt in 2027 chef-dirigent. Zijn voorgangers waren Willem Kes, Willem Mengelberg, Eduard van Beinum, Bernard Haitink, Riccardo Chailly (sinds 2004 conductor emeritus), Mariss Jansons en Daniele Gatti. Iván Fischer is honorair gastdirigent.

Jaarlijks geeft het orkest zo’n 130 concerten. Thuis, in Het Concertgebouw, maar ook in de meest prestigieuze concertzalen wereldwijd. Daarmee is het Concert­gebouworkest een ambassadeur voor Nederland. Hare Majesteit Koningin Máxima is beschermvrouwe van het orkest.
Vanaf het begin is veel samengewerkt met componisten. Zo dirigeerden Richard Strauss, Gustav Mahler, Arnold Schönberg en Igor Stravinsky zelf meer dan eens het Concertgebouworkest. Jaarlijks gaan meerdere opdrachtwerken in première.

Het orkest ziet het als zijn verantwoordelijkheid om de kracht van symfonische muziek door te geven. Via de Academie van het Concertgebouworkest en het internationale jeugdorkest Young delen orkestmusici hun kennis, ervaring en liefde voor het vak met volgende generaties. Voor veelbelovende dirigenten zijn er de Ammodo Masterclass en het Bernard Ha­itink Associate Conductorship. Met vernieuwende concertvormen en uitvoeringen buiten de concertzaal inspireert het orkest nieuwe luisteraars.

Het grootste deel van de inkomsten haalt het Concertgebouworkest uit concerten in binnen- en buitenland. Het orkest is dankbaar voor de steun die het ontvangt van zijn publiek, het Ministerie van OCW, de gemeente Amsterdam, global partners ING, Booking.com en The Magnum Ice Cream Company, en vele sponsoren, fondsen en donateurs wereldwijd.

Bekijk hier alle musici van het Koninklijk Concertgebouworkest

Klaus Mäkelä, dirigent

Klaus Mäkelä is muziekdirecteur van het Orchestre de Paris sinds 2021. In seizoen 2027/2028 wordt hij chef- van het Concertgebouworkest; tegelijkertijd begint hij dan als music director van het Chicago Symphony Orchestra

Van 2020 tot juni 2026 was hij chef-dirigent van de Oslo Philharmonic. Als gastdirigent stond hij onder meer voor de Berliner en Wiener Philharmoniker en The Cleveland Orchestra. Klaus Mäkelä heeft een exclusief contract met Decca Classics, waarvoor hij met de Oslo Philharmonic onder meer alle symfonieën van Sibelius opnam, met het Orchestre de Paris drie albums met daarop werken van Debussy, Stravinsky, Berlioz en Ravel, en met het Concertgebouworkest Mahlers Achtste symfonie. Tijdens zijn laatste seizoen in Parijs staan onder meer Berlioz’ Roméo et Juliette, Mahlers Derde en Achtste symfonie en een wereldpremière van Larcher op het programma.

Het Concertgebouworkest nodigde Klaus Mäkelä na zijn debuut in september 2020 meermaals opnieuw uit en benoemde hem in 2022 tot toekomstig chef-dirigent. Na zeer succesvolle gezamenlijke tournees in de Verenigde Staten (2024) en Oost-Azië (2025) startte in 2026 een jaarlijkse residency op de Osterfestspiele in Baden-Baden.

Dit seizoen reisde Klaus Mäkelä uitgebreid met het Concertgebouworkest door Europa, leidt hij het Annual Gala en staan onder meer Beethovens Missa solemnis, Mahlers Zevende symfonie en een opdrachtwerk van Lindberg op het programma.

De Kerstmatinee van 2026 is zijn vijfde sinds 2020. Als cellist treedt Klaus Mäkelä regelmatig op met leden van het Concertgebouworkest, het Orchestre de Paris en het Chicago Symphony Orchestra. Klaus Mäkelä studeerde orkestdirectie aan de Sibelius-Academie in Helsinki bij Jorma Panula en bij Marko Ylönen, Timo Hanhinen en Hannu Kiiski.

Thomas Vanderveken, presentator

Sinds het Concertgebouworkest in 2014 de concertserie Essentials startte, zijn de eigenwijze TOM Talks (naar de beroemde TED Talks) van de Vlaamse presentator Thomas Van­derveken een vast programmaonderdeel.

Thomas Vanderveken studeerde enkele jaren muziektheorie en piano aan het Koninklijk Conservatorium te Brussel. Hij begon zijn tv-carrière als acteur in de tv-serie Spoed en als presentator bij VTM-jeugdzender JIMtv in 2001.

Sinds 2003 is hij presentator bij de VRT, waar hij bekendheid verwierf met ­reportages voor Vlaanderen Vakantieland en als spelleider in Vriend of Vijand en ­Mercator. Zijn eerste liveshow, Ster­acteur Sterartiest, werd een kijkcijferhit.

­Thomas Vanderveken is daarnaast bekend van de spelprogramma’s Beste vrienden en 1 jaar gratis, de talkshow Alleen Elvis blijft bestaan, de consumentenprogramma’s Voor hetzelfde geld en FactCheckers en het interviewprogramma Onder ons.

Ook voorzag hij regelmatig het Nieuwjaarsconcert van de Wiener Philharmoniker van televisiecommentaar en versloeg hij de Koningin Elisabethwedstrijd.