Cecilia Bartoli in Glucks Orfeo ed Euridice
Les Musiciens du Prince - Monaco
Il Canto di Orfeo
Gianluca Capuano dirigent
Cecilia Bartoli mezzosopraan (Orfeo)
Mélissa Petit sopraan (Euridice en Amore)
Dit concert wordt voorzien van boventiteling.
Ook interessant:
- Interview Cecilia Bartoli
Christoph Willibald von Gluck (1714-1787)
Orfeo ed Euridice (Wenen 1762; versie Parma 1769 met invoegingen van de versie Parijs 1774)
azione teatrale op een libretto van Ranieri de’ Calzabigi
er is geen pauze
einde ± 21.55 uur
Dit concert wordt mede mogelijk gemaakt door ABNAMRO.
Toelichting
Christoph Willibald von Gluck (1714-1787)
Orfeo ed Euridice
door Frits Vliegenthart
‘Bekend is Orpheus en beroemd is zijn smart over de voortijdige dood van zijn bruid Eurydice. Zij stierf in Thracië, maar omwille van de eenheid van plaats laat ik haar sterven in de vrolijke streek bij het Meer van Avernus. Volgens de dichters lag daar dichtbij een grot, die de toegang naar de onderwereld vormde. De ongelukkige minnaar bewoog de goden tot medelijden en zij stonden hem toe het Elysium binnen te gaan om zijn geliefde terug te halen, op voorwaarde dat hij niet naar haar zou kijken vóór hun terugkeer op aarde. De tedere echtgenoot wist zijn hartstocht niet te beteugelen en door het overtreden van het verbod verloor hij Eurydice voor altijd. Om het verhaal geschikt te maken voor ons theater heb ik de catastrofe echter moeten wijzigen. Men leze Vergilius’ Georgica IV en Aeneis VI.’
Aldus een beknopte weergave van de plot door Christoph Willibald von Gluck in de gedrukte (1764) van zijn ‘azione teatrale in musica’ Orfeo ed Euridice, die op 5 oktober 1762 in het Weense Burgtheater in première was gegaan.
Kernachtig
De hervormingsgezinde intendant graaf Giacomo Durazzo had Gluck gekoppeld aan de librettist Ranieri de’ Calzabigi, de choreograaf Gasparo Angiolini en de decorontwerper Giovanni Maria Quaglio. In nauwe samenwerking met hen creëerde de componist onder meer de allereerste ’reformopera’, het bovengenoemde Orfeo ed Euridice. Gluck en zijn team zetten zich af tegen de seria, met haar verstarde vormen en overdaad aan virtuositeit. Zij streefden naar een zuiver, kernachtig theater, dat de toeschouwers raakt.
Levende wezens
De verschillen met de opera seria zijn duidelijk. Euridice en Orfeo zijn levende wezens, met wie we kunnen meevoelen. Er is één glashelder verhaal, zonder nevenintriges, met slechts drie personages; de lengte blijft beperkt. Een prominent koor neemt deel aan de handeling of treedt op als getuigen; in markante scènes worden koor en ballet met elkaar verbonden, als in Frans muziektheater. In plaats van een clichématige afwisseling van (secco) recitatieven en ’s schakelt Gluck de delen vloeiend aaneen in doorgecomponeerde scènes. De recitatieven worden door het orkest begeleid. Overeenkomsten met de opera seria zijn er eveneens: de Weense Orfeo ed Euridice heeft een feestelijke ouverture en bestaat uit drie bedrijven. In de hoofdrol stond een castraat, namelijk de beroemde alt Gaetano Guadagni. Een deus ex machina, Amore, zorgt voor een happy end – misschien had dat oorspronkelijk te maken met de naamdag van de keizer. Een mythisch verhaal hoeft natuurlijk niet realistisch te zijn, ook al zijn de protagonisten herkenbaar in hun emoties – en gunnen we ze hun geluk.In hedendaagse ensceneringen wordt die goede afloop (evenals de ouverture) uit artistiek-inhoudelijke overwegingen ook wel weggelaten.
Scène uit het tweede bedrijf van Glucks Orfeo ed Euridice, Théatre Lyrique, 1859
Onaardse schoonheid
Orfeo ed Euridice is in zijn geheel een boeiend werk, maar in het bijzonder geldt dat voor de meeslepende episode vanaf de confrontatie met de Furiën tot het verschijnen van Euridice. Orfeo’s lier klinkt in de harppartij tijdens de smeekbeden ‘Deh, placatevi’, ‘Mille pene’ en ‘Men tiranne’. Plastisch laat het koor het knarsend opengaan van de poorten horen (‘Le porte stridano’).
Van een onaardse schoonheid is het arioso ‘Che puro ciel’, wanneer Orfeo na alle gruwelen de Elysische velden aanschouwt. Het bekendste muzikale hoogtepunt is zijn aria ‘Che farò senza Euridice’, nadat hij voor de tweede maal zijn geliefde heeft verloren als hij naar haar heeft omgekeken.
De ontvangst
Het Wienerisches Diarium van 6 oktober 1762: ‘Gisteravond werd een muziekdrama getiteld Orpheus en Eurydice uitgevoerd in het theater bij de Hofburg, in aanwezigheid van het hof. Het werd ontvangen met algemene bijval en strekt zijn auteur, heer Calzabigi, en de componist van de muziek, ridder Gluck, tot grote eer.’ Een week later: ‘Volmaakte overheerst; de personages en hun hartstochten komen duidelijk en met veel gevoel tot uiting; de aandacht van de luisteraar wordt voortdurend gestimuleerd door een uitgekiende afwisseling van tempi, plus een goed gekozen en gevarieerde .’ Het grote publiek was voornamelijk verbluft door het nieuwe; de kenners waren meteen enthousiast.
Als Orfeo zal de integere kunstenaar Guadagni Glucks wensen zeker hebben vervuld. Toen hij zo’n tien jaar eerder met Händel in Londen werkte, nam hij acteerlessen bij de Shakespeare-vertolker David Garrick, die al vooruitliep op wat in onze tijd ‘method acting’ wordt genoemd.
Parma en Parijs
Na een reprise in 1763 bleef Orfeo ed Euridice op de plank liggen totdat Gluck het in 1769 dirigeerde in Parma. Hij had van keizerin Maria Theresia de opdracht gekregen muziek te schrijven voor een allegorisch vierluik, Le feste d’Apollo, op tekst van de hofdichter Frugoni. Daarmee moest de bruiloft van aartshertogin Maria Amalia en hertog Ferdinand van Bourbon-Parma worden opgeluisterd.
Weigeren was geen optie, hoewel Gluck midden in de compositie van Paride ed Elena zat en eigenlijk geen tijd had. Hij redde zich eruit door veel bestaand materiaal te gebruiken voor de Proloog, L’atto di Bauci e Filemone en L’atto di Aristeo. De slotakte, L’atto d’Orfeo, was in feite niets anders dan Orfeo ed Euridice, gecomprimeerd tot een eenakter van zeven scènes, zonder pauze.
Gluck transponeerde de Orfeo-partij omhoog voor de sopraancastraat Giuseppe Millico, een heel ander type dan Guadagni. Hij zou uit woede in tranen zijn uitgebarsten bij het zien van de al te ‘simpele’ zanglijnen, maar Gluck wist hem met goede argumenten en een aantal toegevoegde versieringen te overtuigen. Millico werd een van zijn trouwste aanhangers en ze raakten zelfs bevriend. Le feste d’Apollo oogstte veel succes.
Grotere ingrepen volgden toen in Parijs de Franstalige versie van Orfeo – Orphée et Eurydice – werd geproduceerd (1774): het stuk was flink uitgebreid, met in de titelrol de haute-contre (hoge tenor) Joseph Legros.
De versie die we vandaag horen, gaat uit van L’atto d’Orfeo.
Biografie
Les Musiciens du Prince-Monaco, orkest
Les Musiciens du Prince – Monaco verzorgde op 8 juli 2016 zijn inauguratieconcert op het Cour d’Honneur van het Prinselijk Paleis van Monaco. De musici spelen op authentieke instrumenten en waren dat voorjaar bij elkaar gebracht onder de vleugels van de Opéra de Monte-Carlo. Cecilia Bartoli is initiatiefnemer en artistiek directeur en ze is er trots op hiermee, als een ‘musicienne de cour’ zoals ze dat zelf eens zei, de rijke traditie van de Europese hofmuziek van de zeventiende en achttiende eeuw te laten herleven.
Het repertoire breidde zich gestaag uit, en in 2025 begonnen met Das Rheingold wijdt het orkest onder leiding van Gianluca Capuano zich inmiddels ook aan Wagner. Om het tienjarig bestaan te markeren was de groep in residence bij de Staatsoper Under den Linden in Berlijn en verscheen afgelopen voorjaar met Concerti per vari strumenti de eerste puur instrumentale cd.
Het eerste gezamenlijke optreden van Les Musiciens du Prince en Cecilia Bartoli in Het Concertgebouw was het programma Handel Heroines op 15 november 2016. Het Concertgebouw zag de geliefde combinatie terug toen ze in februari 2017 tourden met La Cenerentola van Rossini (Cecilia Bartoli’s 25ste keer in de ), in november 2018 met Vivaldi, in december 2019 met een eerbetoon aan de castraatzanger Farinelli, in najaar 2023 met Giulio Cesare van Händel en in najaar 2024 met Orfeo ed Euridice van Gluck.
Il Canto di Orfeo, ensemble
Il Canto di Orfeo werd in 2005 opgericht door Gianluca Capuano. Vandaag treedt het als koor op, maar bij gelegenheid heeft de groep ook instrumentalisten in de gelederen. Alle musici zijn gespecialiseerd in de historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk.
Aanvankelijk onderscheidde Il Canto di Orfeo zich met uitvoeringen van het werk van Giacomo Carissimi en tijdgenoten, en geleidelijk verruimde het zijn repertoire met Italiaanse en Europese meesterwerken uit de periode 1600-1750. Daarnaast kiest het gezelschap ook geregeld composities uit de Renaissance of juist de huidige tijd. Door de jaren heen werd Il Canto di Orfeo uitgenodigd door oudemuziekfestivals als het Royaumont Festival, het Monteverdi Festival in Cremona, het Bach Festival in Lausanne en Milano Arte Musica.
Het koor had ook deel in verschillende ’s. Zo stond het op de Salzburger Festspiele in Glucks Orfeo ed Euridice en Mozarts La clemenza di Tito; beide producties gingen bovendien op tournee naar zalen als de Kölner Philharmonie, de Philharmonie de Paris, de Elbphilarmonie in Hamburg, de Philharmonie in Essen en Bozar in Brussel. In Glucks Orfeo ed Euridice, met Cecilia Bartoli en Mélissa Petit in de titelrollen, debuteerde Il Canto di Orfeo op 6 november 2024 in Het Concertgebouw.
Gianluca Capuano, dirigent
Gianluca Capuano studeerde , compositie en directie in zijn geboorteplaats Milaan, waar hij zich bovendien aan de Scuola Civica specialiseerde in de oude muziek en afstudeerde in de theoretische filosofie. Met zijn eigen gezelschap Il Canto di Orfeo was hij in de Milanese Scala te gast in Vacchi’s Teneke, Raskatovs A Dog’s Heart en Zimmermanns Die Soldaten. Gianluca Capuano kwam internationaal in de belangstelling toen hij in 2016 bij de opening van het Edinburgh Festival inviel bij Bellini’s Norma met Cecilia Bartoli in de titelrol en zij hem vroeg voor volgende uitvoeringen in Parijs en Baden-Baden.
Op de Salzburger Festspiele heeft hij sinds 2017 met Cecilia Bartoli en Les Musiciens du Prince, waarvan hij sinds 2019 chef- is, gestalte gegeven aan producties van Ariodante, Alcina, Il trionfo del Tempo e del Disinganno, Il barbiere di Siviglia en Orfeo ed Euridice en concertante uitvoeringen geleid van La donna del lago, La clemenza di Tito en L’anima del filosofo. Andere steden waar hij samen met Cecilia Bartoli op het podium stond zijn Monte Carlo, Hamburg, Versailles, Luxemburg, Luzern en Wenen (galaconcert Staatsoper).
Gastoptredens van de dirigent waren er bij Concerto Köln, de Oper Zürich, de Semperoper Dresden, het Teatro Real in Madrid, het Teatro La Fenice in Venetië en de Bayerische Staatsoper in München (Händels Semele in 2023). In 2022 won hij de Premio Abbiati. Het dirigeerdebuut van Gianluca Capuano in Het Concertgebouw was in februari 2017 Rossini’s La Cenerentola met Les Musiciens du Prince en Cecilia Bartoli.
Cecilia Bartoli, mezzosopraan
Op 12 mei 1996 maakte Cecilia Bartoli haar debuut in Het Concertgebouw, en dertig jaar later staat ze nu voor de 32ste keer in de . Haar debuut- met arie antiche en muziek van Viardot, Delibes, Bellini en Rossini zou een blauwdruk blijken voor haar carrière, waarin en een hoofdrol kregen. In 2004 nam de mezzosopraan uit Rome de allereerste Concertgebouw Prijs in ontvangst.
Onder de grote en die al vroeg haar talent herkenden waren Daniel Barenboim, Herbert von Karajan en Nikolaus Harnoncourt, en al snel werd ze uitgenodigd door orkesten, huizen en festivals in Europa, Noord-Amerika, het Verre Oosten en Australië. Een van de eerste mijlpalen in haar veelbekroonde discografie was The Vivaldi Album (1999), en haar interesse in vergeten geraakt repertoire resulteerde nog vele keren in tische albums.
Sinds 2012 is Cecilia Bartoli artistiek leider van de Salzburger Pfingstfestspiele, waar ze memorabele hoofdrollen neerzette in onder meer Norma van Bellini, Bernsteins West Side Story en Händels Ariodante en Alcina. Ook is ze sinds 2023 directeur van de Opéra de Monte-Carlo. Met de Cecilia Bartoli Music Foundation ondersteunt ze een nieuwe generatie zangers. Aan haar vele prijzen en onderscheidingen werd afgelopen oktober de Grootofficiersorde van Verdienste van de Italiaanse Republiek toegevoegd. De vorige optredens in Het Concertgebouw van Cecilia Bartoli samen met haar gezelschap Les Musiciens du Prince – Monaco waren op 30 oktober 2023 (Cleopatra in Händels Giulio Cesare) en 6 november 2024 (Orfeo in Glucks Orfeo ed Euridice). Op 14 november 2025 deed de zangeres de Grote Zaal aan met pianist Lang Lang – met wie ze ook optrad bij de opening van de Olympische Winterspelen 2026.
Mélissa Petit, sopraan
Mélissa Petit studeerde in haar geboorteplaats Saint-Raphaël en in Nice voordat ze deel ging uitmaken van de studio van de Hamburger Staatsoper. In 2015 trad ze toe tot het ensemble van de Oper Zürich, en sinds 2017 onderhoudt de Franse sopraan een freelance carrière.
Op het festival van Bregenz was ze meermaals te gast, onder meer al als Micaëla in Bizets Carmen, Gilda in Verdi’s Rigoletto en Amenaide in Rossini’s Tancredi (zomer 2024).
De vrouwelijke titelrol in Roméo et Juliette van Gounod gaf Mélissa Petit gestalte in Peking, Düsseldorf en Wenen. Ze werd geëngageerd door de Opéra de Paris (Rossini, Mozart), de Opéra de Monte-Carlo (Mozart) en de Salzburger Pfingstfestspiele (Händel, Mozart) en keerde in de zomers van 2023 en 2024 naar Salzburg terug als respectievelijk Euridice in Orfeo ed Euridice van Gluck en Servilia in La clemenza di Tito van Mozart.
Onder haar recente successen zijn de titelrol in Janáčeks Het sluwe vosje in het Theater an der Wien, haar debuut aan de Staatsoper Berlin in Mozarts Idomeneo, een Europese tournee met Cecilia Bartoli in Mozarts La clemenza di Tito en haar roldebuut als Sophie in Der Rosenkavalier van Richard Strauss aan het Grand Théâtre de Genève. Met il Pomo d’Oro tourde ze in het najaar van 2022 met Händels Ariodante.
In Het Concertgebouw maakt Mélissa Petit haar debuut.





