Cecilia Bartoli: Celestial Harmonies – Music from Heaven and Earth

Cecilia Bartoli mezzosopraan
Valeria Girardello mezzosopraan
Les Musiciens du Prince Monaco
Il Canto di Orfeo
Gianluca Capuano dirigent
Jacopo Facchini koordirigent

Dit concert maakt deel uit van de serie Grote Solisten.


Dit concert wordt voorzien van boventiteling.

CELESTIAL HARMONIES – MUSIC FROM HEAVEN AND EARTH

Georg Friedrich Händel (1685-1759)

Ouverture
Augelletti, che cantate
uit ‘Rinaldo’, HWV 7 (1711)

Lascia la spina
uit ‘Il trionfo del tempo e del disinganno’, HWV 46a (1707)

Desterò dall’empia Dite
uit ‘Amadigi di Gaula’, HWV 11 (1715)

Ouverture en Gavotte
Lucky Omens, Bless Our Rites (koor)
Oh Jove! In Pity (aria van Semele)
Avert these Omens (koor)
Cease Your Vows (koor)
Endless Pleasure, Endless Love (aria van Semele, koor)
uit het Eerste bedrijf van ‘Semele’, HWV 58 (1744)

Ouverture
Awake, Saturnia! (recitativo accompagnato van Juno)
Hence, Iris, Hence Away (aria van Juno)
Oh Sleep , Why Dost Thou Leave Me? (aria van Semele)
Now Love that Everlasting Boy Invites (koor)
Prepare, then, Ye Immortal Choir (duet van Semele en Ino)
Bless the Glad Earth (koor)
uit het Tweede bedrijf van ‘Semele’, HWV 58

Ouverture
Somnus, Awake! (recitativo accompagnato van Juno)
Leave Me, Loathsome Light (aria van Somnus)
Behold in this Mirror (aria van Juno)
Myself I Shall Adore (aria van Semele)
Be Wise, as You Are Beautiful – Conjure Him by His Oath (recitativo accompagnato van Juno)
Thus Let My Thanks Be Pay’d (aria van Semele)
Ah Me! Too Late I now Repent (aria van Semele)
Oh Terror and Astonishment! (koor)
uit het Derde bedrijf van ‘Semele’, HWV 58 (1744)

er is geen pauze
einde ± 21.55 uur

Toelichting

Toelichting

door Lonneke Tausch

Italiaanse opera in Londen

Cecilia Bartoli opent haar dertigjarig Concertgebouw-jubileum met een aantal van haar grootste Händel-hits in haar moedertaal. De meeste daarvan heeft ze dan ook al eerder in de gezongen. Zo is Lascia la spina haar voorkeursvariant van een van de populairste en lieflijkste ën van Georg Friedrich Händel; het orkest hoeft de eerste twee noten maar te spelen en er gaat al een zucht van herkenning door de zaal. Händel hergebruikte deze uit zijn Il trionfo del tempo e del disinganno (1707, Rome) vier jaar na dato in zijn Rinaldo, toen als het drie eeuwen later veel bekendere alternatief Lascia ch’io pianga.

Rinaldo was de eerste Italiaanstalige opera die Händel maakte voor Londen en ging op 24 februari 1711 in première in het Queen’s Theatre op de Haymarket. Sinds november 1710 was de Duitser in de stad. Hij zou er tot het einde van het seizoen blijven, om in oktober 1712 voor de tweede keer de oversteek te maken en nooit meer uit Londen weg te gaan. De wens om zich daar te vestigen had hij wellicht al toen hij er begin 1711 binnen twee weken Rinaldo voltooide. In de ouverture tot de opera liet Händel binnen een paar minuten de verschillende muzikale modes in Europa de revue passeren: de gepuncteerde statigheid van de openingsmaten nam hij over uit de Franse ouverturestijl, dan volgt er een segment dat met zijn verschillende instrumentale solo’s doet denken aan het Italiaanse concerto grosso, en na een passage sluit hij af met een gestileerde dans waarin de Engelsen hun eigen jig konden herkennen. Uit Rinaldo brengt Cecilia Bartoli vandaag ook de aria Augelletti, che (‘Vogeltjes die zingen’) mee, waarin Almirena aan de vogels en de winden vraagt waar haar geliefde ridder Rinaldo is.

Desterò dall’empia Dite is afkomstig uit Amadigi di Gaula, de vijfde Italiaanse opera die Händel voor een Londens podium schreef. Het is een echte bravoure-aria, gezongen door de tovenares Melissa, die is afgewezen door de ridder Amadigi en daarom de furiën van de hel oproept om ten strijde te trekken tegen hem en zijn verloofde Oriana. Melissa’s nijd schalt in virtuoze coloraturen, nog ’ns extra aangewakkerd door strijdlustige interrupties van hobo en .

Semele

Händels Engelstalige Semele, naar een verhaal uit de Metamorfosen van Ovidius, ging op 10 februari 1744 in Covent Garden in Londen in première. Het was vastentijd, een plechtige periode waarin sinds 1738 opera verboden was. Door nu te spreken van een ‘secular oratorio’ (niet naar de bijbel maar naar de mythologie) vond de componist een slinkse manier om toch een groots avondvullend opera-achtig werk op de planken te brengen. Cecilia Bartoli stelde er een doorsnede uit samen, en naast een koor brengt ze daar ook een tweede mezzosopraan voor mee. In haar Semele-selectie klinken overigens opnieuw aria’s die de jubilaris eerder in Het Concertgebouw ten gehore bracht, zoals op 15 november 2016 Oh Sleep, Why Dost Thou Leave Me? en Myself I Shall Adore.

Wat is het verhaal van Semele? De prinses is door haar vader voorbestemd om te trouwen met prins Athamas. Maar sinds Jupiter als adelaar aan haar is verschenen verlangt ze naar hém, en ze smeekt de god haar huwelijk te verhinderen. Er klinkt gedonder, de bruiloftsgasten maken zich uit de voeten, in het tumult verklaart Semele’s zus Ino haar (geheime) liefde aan bruidegom Athamas. Ondertussen verklaart koning Kadmus dat Jupiter zijn dochter Semele heeft meegenomen. Zij jubelt over Endless Pleasure, Endless Love.

In de tweede akte verschijnt Jupiters jaloerse echtgenote Juno, wier bode Iris de oppergod en zijn nieuwe liefje opspoort in een paleis met wakende draken voor de deur. Semele’s aria Oh Sleep, Why Dost Thou Leave Me? – met een belangrijke rol voor de – is als een lange zucht van iemand die ontwaakt. Semele wil niets liever dan samen met haar goddelijke minnaar onsterfelijk zijn. Jupiter leidt haar aandacht af van die onmogelijke wens door voor te stellen dat haar zus Ino op bezoek komt.

Semele wil niets liever dan samen met haar goddelijke minnaar onsterfelijk zijn


In de derde akte maakt Juno de god van de slaap, Somnus, wakker zodat hij Jupiters draken in slaap kan sussen. In de gedaante van Ino sluipt de wraakzuchtige Juno binnen om ‘haar zus’ ervan te overtuigen dat ze Jupiter moet vragen zich te laten zien als zijn ware zelf, als ‘mighty thunderer’: alleen zó kan Semele onsterfelijk worden. Maar natuurlijk wordt Jupiters goddelijke vuur de aardse sterveling fataal, vlammen verteren haar. Semele’s lot wordt betreurd in Oh Terror and Astonishment!, en met dit monumentale purcelliaanse koordeel laat Cecilia Bartoli haar turbo-Semele eindigen. In een volledige uitvoering zou nog een happy end volgen, met de bruiloft van Ino en Athamas en Apollo die vanuit de wolken voorspelt dat de goddelijke Bacchus, zoon van Semele en Jupiter, ‘sighing and sorrow’ voor altijd zal uitbannen.

Händels muziek is op veel plekken in de opera een rake karakterisering van de genotzuchtige en ijdele Semele, met als hoogtepunt de ‘spiegel-aria’ Myself I Shall Adore, waarin de zelfingenomen prinses in een door godin Juno aangereikt spiegeltje voor de allereerst keer haar eigen spiegelbeeld kan bekijken – snelle coloraturen verbeelden haar opwinding. Een zekere luchtigheid zit verweven door het hele drama, zoals bijvoorbeeld ook in de scene in de grot van slaapgod Somnus. Ondanks de overall lichtvoetigheid van Händels Semele zal het publiek in het Londense vastenseizoen de moraal van het verhaal niet zijn ontgaan: jaag niet koste wat kost onrealistische doelen na, verlies je niet in onvervulbare wensen. Ook zullen de Londenaren anno 1744 onwillekeurig gedacht hebben aan King George II, die er net als Jupiter zo z’n maîtresses op nahield.

Cecilia Bartoli: ‘Als musicus probeer ik jullie oren en ziel opnieuw te stemmen’

Biografie

Cecilia Bartoli, mezzosopraan

Op 12 mei 1996 maakte Cecilia Bartoli haar debuut in Het Concertgebouw, en dertig jaar later staat ze nu voor de 32ste keer in de . Haar debuut- met arie antiche en muziek van Viardot, Delibes, Bellini en Rossini zou een blauwdruk blijken voor haar carrière, waarin en een hoofdrol kregen. In 2004 nam de mezzosopraan uit Rome de allereerste Concertgebouw Prijs in ontvangst.

Onder de grote en die al vroeg haar talent herkenden waren Daniel Barenboim, Herbert von Karajan en Nikolaus Harnoncourt, en al snel werd ze uitgenodigd door orkesten, huizen en festivals in Europa, Noord-Amerika, het Verre Oosten en Australië. Een van de eerste mijlpalen in haar veelbekroonde discografie was The Vivaldi Album (1999), en haar interesse in vergeten geraakt repertoire resulteerde nog vele keren in tische albums.

Sinds 2012 is Cecilia Bartoli artistiek leider van de Salzburger Pfingstfestspiele, waar ze memorabele hoofdrollen neerzette in onder meer Norma van Bellini, Bernsteins West Side Story en Händels Ariodante en Alcina. Ook is ze sinds 2023 directeur van de Opéra de Monte-Carlo. Met de Cecilia Bartoli Music Foundation ondersteunt ze een nieuwe generatie zangers. Aan haar vele prijzen en onderscheidingen werd afgelopen oktober de Grootofficiersorde van Verdienste van de Italiaanse Republiek toegevoegd. De vorige optredens in Het Concertgebouw van Cecilia Bartoli samen met haar gezelschap Les Musiciens du Prince – Monaco waren op 30 oktober 2023 (Cleopatra in Händels Giulio Cesare) en 6 november 2024 (Orfeo in Glucks Orfeo ed Euridice). Op 14 november 2025 deed de zangeres de Grote Zaal aan met pianist Lang Lang – met wie ze ook optrad bij de opening van de Olympische Winterspelen 2026.

Valeria Girardello, mezzosopraan

Valeria Girardello studeerde aan het conservatorium in Venetië en de Accademia del Teatro alla Scala in Milaan en neemt nog lessen bij Daniela Barcellona en Alessandro Vitiello. Bovendien behaalde ze een graad in de architectuur. In het Venetiaanse Teatro La Fenice stond de mezzosopraan in 2020 in het Nieuwjaarsconcert.

In 2017 debuteerde ze op het Rossini Festival in Pesaro; ze keerde er terug in 2018 (Petite messe solennelle), zong er in 2019 in een galaconcert naast onder anderen Juan Diego Flórez en Lawrence Brownlee en vertolkte er in 2020 de rol van Magdalena in Il Viaggio a Reims. Aan La Scala in Milaan was ze te gast in Gianni Schicchi van Puccini, Rigoletto van Verdi en Die Ägyptische Helena van Richard Strauss.

Verschillende Verdi-rollen brachten haar in de Arena di Verona, het Teatro Massimo di Palermo en het Teatro San Carlo in Napels. Ze soleerde in Vivaldi’s Dorilla in Tempe (met Diego Fasolis), Purcells Dido and Aeneas en Porpora’s Salve Regina. Op de Händel Festspiele Karlsruhe 2025 was ze Armida in Händels Rinaldo in een productie onder Rinaldo Alessandrini, op het Aldeburgh Festival stond ze in Händels Theodora en bij De Nationale Opera in Monteverdi’s Il ballo delle Ingrate onder leiding van Christophe Rousset. Valeria Girardello maakt haar debuut in Het Concertgebouw.

Les Musiciens du Prince-Monaco, orkest

Les Musiciens du Prince – Monaco verzorgde op 8 juli 2016 zijn inauguratieconcert op het Cour d’Honneur van het Prinselijk Paleis van Monaco. De musici spelen op authentieke instrumenten en waren dat voorjaar bij elkaar gebracht onder de vleugels van de Opéra de Monte-Carlo. Cecilia Bartoli is initiatiefnemer en artistiek directeur en ze is er trots op hiermee, als een ‘musicienne de cour’ zoals ze dat zelf eens zei, de rijke traditie van de Europese hofmuziek van de zeventiende en achttiende eeuw te laten herleven.

Het repertoire breidde zich gestaag uit, en in 2025 begonnen met Das Rheingold wijdt het orkest onder leiding van Gianluca Capuano zich inmiddels ook aan Wagner. Om het tienjarig bestaan te markeren was de groep in residence bij de Staatsoper Under den Linden in Berlijn en verscheen afgelopen voorjaar met Concerti per vari strumenti de eerste puur instrumentale cd.

Het eerste gezamenlijke optreden van Les Musiciens du Prince en Cecilia Bartoli in Het Concertgebouw was het programma Handel Heroines op 15 november 2016. Het Concertgebouw zag de geliefde combinatie terug toen ze in februari 2017 tourden met La Cenerentola van Rossini (Cecilia Bartoli’s 25ste keer in de ), in november 2018 met Vivaldi, in december 2019 met een eerbetoon aan de castraatzanger Farinelli, in najaar 2023 met Giulio Cesare van Händel en in najaar 2024 met Orfeo ed Euridice van Gluck.

Il Canto di Orfeo, ensemble

Il Canto di Orfeo werd in 2005 opgericht door Gianluca Capuano. Vandaag treedt het als koor op, maar bij gelegenheid heeft de groep ook instrumentalisten in de gelederen. Alle musici zijn gespecialiseerd in de historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk.

Aanvankelijk onderscheidde Il Canto di Orfeo zich met uitvoeringen van het werk van Giacomo Carissimi en tijdgenoten, en geleidelijk verruimde het zijn repertoire met Italiaanse en Europese meesterwerken uit de periode 1600-1750. Daarnaast kiest het gezelschap ook geregeld composities uit de Renaissance of juist de huidige tijd. Door de jaren heen werd Il Canto di Orfeo uitgenodigd door oudemuziekfestivals als het Royaumont Festival, het Monteverdi Festival in Cremona, het Bach Festival in Lausanne en Milano Arte Musica.

Het koor had ook deel in verschillende ’s. Zo stond het op de Salzburger Festspiele in Glucks Orfeo ed Euridice en Mozarts La clemenza di Tito; beide producties gingen bovendien op tournee naar zalen als de Kölner Philharmonie, de Philharmonie de Paris, de Elbphilarmonie in Hamburg, de Philharmonie in Essen en Bozar in Brussel. In Glucks Orfeo ed Euridice, met Cecilia Bartoli en Mélissa Petit in de titelrollen, debuteerde Il Canto di Orfeo op 6 november 2024 in Het Concertgebouw.

Gianluca Capuano, dirigent

Gianluca Capuano studeerde , compositie en directie in zijn geboorteplaats Milaan, waar hij zich bovendien aan de Scuola Civica specialiseerde in de oude muziek en afstudeerde in de theoretische filosofie. Met zijn eigen gezelschap Il Canto di Orfeo was hij in de Milanese Scala te gast in Vacchi’s Teneke, Raskatovs A Dog’s Heart en Zimmermanns Die Soldaten. Gianluca Capuano kwam internationaal in de belangstelling toen hij in 2016 bij de opening van het Edinburgh Festival inviel bij Bellini’s Norma met Cecilia Bartoli in de titelrol en zij hem vroeg voor volgende uitvoeringen in Parijs en Baden-Baden.

Op de Salzburger Festspiele heeft hij sinds 2017 met Cecilia Bartoli en Les Musiciens du Prince, waarvan hij sinds 2019 chef- is, gestalte gegeven aan producties van Ariodante, Alcina, Il trionfo del Tempo e del Disinganno, Il barbiere di Siviglia en Orfeo ed Euridice en concertante uitvoeringen geleid van La donna del lago, La clemenza di Tito en L’anima del filosofo. Andere steden waar hij samen met Cecilia Bartoli op het podium stond zijn Monte Carlo, Hamburg, Versailles, Luxemburg, Luzern en Wenen (galaconcert Staatsoper).

Gastoptredens van de dirigent waren er bij Concerto Köln, de Oper Zürich, de Semperoper Dresden, het Teatro Real in Madrid, het Teatro La Fenice in Venetië en de Bayerische Staatsoper in München (Händels Semele in 2023). In 2022 won hij de Premio Abbiati. Het dirigeerdebuut van Gianluca Capuano in Het Concertgebouw was in februari 2017 Rossini’s La Cenerentola met Les Musiciens du Prince en Cecilia Bartoli.

Jacopo Facchini, koordirigent

Jacopo Facchini studeerde piano, koordirectie en compositie voordat hij afstudeerde als zanger. Bij Sara Mingardo, Gloria Banditelli, Monica Bacelli, Romina Basso, Michael Chance, René Jacobs en Gérard Lesne specialiseerde hij zich in de , en in hedendaags repertoire bekwaamde hij zich bij Alda Caiello.

Na verschillende engagementen bij de koren van de Opéra National de Montpellier en de Opéra National de Lorraine nam hij in 2019 de leiding over van het Milanese vocale ensemble La Barocca en begon hij een samenwerking met het Coro Sinfonico di Milano. Zijn eerste betrokkenheid bij Il Canto di Orfeo was de voorbereiding voor Mozarts La clemenza di Tito met Les Musiciens du Prince, Gianluca Capuano en Cecilia Bartoli. Sindsdien trad hij bij het koor aan als repetitor voor onder meer Glucks Orfeo ed Euridice, Monteverdi’s L’Orfeo en Vespers, Haydns L’anima del filosofo en Mozarts Mis in c klein.

Als zanger wordt Jacopo Facchini uitgenodigd door gespecialiseerde oudemuziekgezelschappen, maar soleerde hij bijvoorbeeld ook in de wereldpremière van Adriano Guarnieri’s L’amor che move il mondo e l’altre stelle en stond hij in een Kurtág-programma van het Orchestra Sinfonica di Milano onder leiding van Sylvain Cambreling.