Mijn zoektocht naar de van Monteverdi’s Arianna bevat zowel tragische als komische aspecten, met één ding gemeenschappelijk: je vindt vooral wat je niet zoekt. Zo vond ik afgelopen augustus een uniek, erg groot libretto van Arianna in de Biblioteka Jagiellońska in Krakau. Vorige maand stuitte ik juist op een uitzonderlijk klein libretto in de bibliotheek van het Conservatorio Benedetto Marcello di Venezia. Het werd in 1622 in Venetië gedrukt. Dat is temeer bijzonder, omdat er volgens hét naslagwerk slechts twee libretto’s van Arianna in Venetië zijn gedrukt: in 1639 en 1640.
‘Libretto’ betekent ‘klein boekje’; bezoekers van de vroege Venetiaanse konden het makkelijk in hun vestzak stoppen. Maar deze 1622-editie is nog veel kleiner. Het Lamento d’Arianna was in die tijd razend populair. Mogelijk was er daarom in die tijd ook vraag naar de hele opera waaruit het lamento afkomstig was. Een versie van het Lamento voor solostem en werd in 1623 in Venetië gepubliceerd. Het kleine libretto kan ook bedoeld zijn als eerbetoon aan de in 1621 overleden librettist, Ottavio Rinuccini.
Historische libretto’s van Arianna bevinden zich in bibliotheken en archieven in heel Italië en de rest van Europa, waaronder Brussel, München en Praag. Ik vind het belangrijk om ze allemaal in te zien, vanwege de kans op dit soort bijvangst. De eerste versie van Arianna ging in 1608 aan het hof van Mantua in première en was geschreven ter gelegenheid van de bruiloft van prins Francesco IV van Gonzaga met Margherita di Savoia. De Venetiaanse operaversie debuteerde tijdens het carnavalsseizoen 1639–1640. Een reden waarom ik zo graag die versie wil vinden, is dat Arianna in Venetië een atypische opera was. Het werk was gemaakt voor een hertogdom, terwijl de vroege Venetiaanse opera republikeinse idealen uitdroeg; hertogdommen werden daarin eerder bespot.
Vroege Venetiaanse opera’s droegen republikeinse idealen uit
Het Venetiaanse libretto uit 1640 geeft een inkijkje in hoe vreemd de opera destijds in de lagunestad moet zijn geweest. In het voorwoord worden namelijk meer de kwaliteiten van de componist dan die van de opera bewierookt. Zo schrijft uitgever Francesco Bariletti: ’l’Arianna, (…) het werk van Signor Claudio Monte Verdi, de meest gevierde Apollo van deze eeuw en het hoogste vernuft aan het firmament der harmonie.’ Vervolgens schrijft componist Benedetto Ferrari – die mogelijk aan de muziek van Monteverdi’s laatste opera L’incoronazione di Poppea heeft bijgedragen – een sonnet over de componist, en noemt hem oracolo della musica. Hij beschrijft Monteverdi’s muziek als een kosmische kracht die sterker is dan de macht van de sterren.
Mochten de sterren mij gunstig gezind zijn, dan vind ik na twee libretto’s nu graag één partituur.
Deel of bewaar voor laterDelen
Preludium is een uitgave van Concertvrienden
