Ludwig van Beethoven: Vijfde symfonie
Wat maakt ‘de Vijfde van Beethoven’ zo’n iconisch meesterwerk? En zeven andere veelgestelde vragen.
Wanneer klonk de Vijfde symfonie voor het eerst?
Op donderdagavond 22 december 1808 ging tijdens een zelf georganiseerd concert in het Theater an der Wien de Vijfde in première. Op dezelfde avond klonk ook Beethovens Zesde symfonie ‘Pastorale’ en zijn Vierde pianoconcert (met de componist zelf als solist). De stukken waren slecht ingestudeerd en de verwarming was stuk, het publiek zat zo’n vier uur(!) in de kou.
Waarom wordt het de ‘Noodlotsymfonie’ genoemd?
Ta, ta, ta, taaa... Iedereen kent de eerste noten, het ‘motto’ van de Vijfde symfonie. Volgens zijn biograaf Anton Schindler zou Beethoven hebben gezegd dat het beginmotief het noodlot representeert dat op de deur klopt.
Wat maakte de symfonie zo vernieuwend?
Het motto keert voortdurend in vele gedaanten terug. Zo creëert Beethoven een onontkoombare ritmische energie en een structurele eenheid die ongekend was. In deze en andere symfonieën voerde hij nog meer vernieuwingen door: hij breidde de orkestbezetting uit met onder meer en trombone, verving als derde deel het klassiek-elegante door het snellere , en gaf passages als doorwerking en meer nadruk: wat er met de gebeurt werd belangrijker dan de melodie zelf.
Waar moet je op letten in de Vijfde symfonie?
Let op hoe Beethoven het ritmische basismotiefje aaneenrijgt tot het eerste en hoe het later in verschillende gedaanten terugkeert, soms bijna onmerkbaar in de begeleiding, soms heel prominent, zoals in de heroïsche melodie van het derde deel.
Hoe lang duurt de Vijfde symfonie?
De lengte is tot op zekere hoogte afhankelijk van interpretatie en tempokeuze, maar doorgaans duurt een uitvoering tussen de 30 en 40 minuten. De symfonie heeft vier delen, geheel volgens de conventies van Beethovens tijd.
Hoe invloedrijk was de symfonie?
Ongeveer anderhalf jaar na de première prees de schrijver E.T.A. Hoffmann de symfonie in een uitgebreid artikel in de Allgemeine musikalische Zeitung. Sindsdien is de invloed die de Vijfde uitoefende op andere componisten onontkoombaar. Ze ging symbool staan voor de heroïsche strijd van het individu, zowel tegen overheersing als tegen innerlijke demonen, en werd daarmee een schoolvoorbeeld van de romantische symfonie. Beethovens vernieuwingen werden door veel componisten in de negentiende eeuw overgenomen.
Wat heeft de letter V ermee te maken?
Tijdens de Tweede Wereldoorlog gingen de vier noten waarmee de Vijfde begint bij de BBC en de geallieerden staan voor de V van Victory, vanwege het Romeinse cijfer V (5) én de morsecode [kort, kort, kort, lang] die overeenkomt met het van het motto. Nog meer dan voorheen werd de symfonie zo een symbool van hoop, strijd en overwinning.
Was Beethoven doof toen hij de Vijfde schreef?
Ja, vanwege zijn voortschrijdende doofheid overwoog Beethoven in 1802 zelfs zelfmoord. Maar hoe meer tegenslagen hij ondervond, hoe levenslustiger zijn muziek werd. Menselijk lijden, veerkracht en overwinning: men hoorde het duidelijk terug in de Vijfde symfonie. Muziek was nog nooit zo persoonlijk geweest.





