cantus firmus
Wat is de cantus firmus?
De cantus firmus – Latijn voor ‘vast gezang’ – is een , meestal geleend uit een ander werk, waarop een nieuw werk wordt gecomponeerd. Een veelvoorkomende cantus firmus is het L'homme armé; uit de Renaissance zijn meer dan veertig werken overgeleverd met de titel Missa l’homme armé.
Missa L'homme armé van de Renaissancecomponist Johannes Ockeghem, één van de overgeleverde composities op basis van het Franse L'homme armé.
Hoe is de cantus firmus ontstaan?
Hoewel de term ‘cantus firmus’ pas rond 1270 werd beschreven, bestond de praktijk al langer. Sterker nog, in de vroegste meerstemmige muziek die ons bekend is vormen oude ën van e gezangen de basis.
In eerste instantie was deze vooral in de hoogste stem te vinden, maar dit veranderde rond 1100. Toen kreeg een lagere stem standaard de cantus firmus. Deze stem werd de tenor genoemd, naar het Latijnse ‘tenere’ dat ‘vasthouden’ betekent.
In de vijftiende eeuw werd de cantus firmus gebruikt om muzikale eenheid te scheppen in de mis; in deze cantus-firmusmis, ook wel tenormis genoemd, vormde dezelfde 'leenmelodie' de basis van alle afzonderlijke gezangen.