Waarom werd het Koor van het Concertgebouworkest opgeheven?

‘Ik kon vanwege covid tot mijn 73^ste doorwerken’, zegt Willem Korthals Altes kort na het verschijnen van Toporkesten en amateurkoren, zijn onthullende en verhelderend boek over zes woelige koorjaren en alles daar omheen. ‘Na mijn pensionering had ik tijd om uit te zoeken hoe het destijds gegaan is. Ik kreeg toegang tot het archief van het Concertgebouworkest en kon niet alleen antwoorden vinden op het onbevredigende einde van het koor, maar ook uitzoeken waarom het niet werkte en hoe het anders zou kunnen.’

Korthals Altes is geen onbekende in de muziekwereld. Al eerder schreef de amateurpianist en zeer frequent concertbezoeker Strijkkwartetten in Nederland; een blik achter het podium (2022), een mooi inkijkje in de Nederlandse strijkkwartetwereld en de psychologie van het spelen in een strijkkwartet. Dat hij rechten ging studeren en geen muziekcarrière nastreefde heeft alles te maken met het feit dat hij niet voldoende excelleerde, zei hij al eens in een interview in Preludium.

Amateurzangers

Toch kroop het bloed waar het niet gaan kon en zong hij korte tijd bij het door Bernard Haitink geïnitieerde Koor van het Concertgebouworkest. ‘Het koor is begin jaren tachtig vrij plotseling opgericht omdat het Concertgebouworkest grote symfonische werken met koor uit wilde voeren en het Groot Omroepkoor lang niet altijd beschikbaar was’, zegt Korthals Altes.

‘Het koor hield vrij abrupt op te bestaan, tot verrassing van de koorleden’

‘Maar bij de oprichting maakte men twee inschattingsfouten. Men vroeg zich niet af hoe het voor een ensemble van het kaliber Concertgebouworkest is om met amateurzangers te werken, en men stelde heel snel een koorleider aan, de Engelsman Arthur Oldham. Men verzuimde zijn referenties na te trekken en keek ook niet naar alternatieven. Nu bleek in de praktijk dat hij niet thuis was in het Duitse Passionen-repertoire en leerde men later pas dat hij bij het vergelijkbare London Symphony Chorus was weggestuurd.’

Verrassing

Uiteindelijk barstte de bom in 1986 na een uitvoering van Schönbergs A Survivor from Warsaw onder leiding van Riccardo Chailly. Hij was de beoogd opvolger van Bernard Haitink en gaf aan niet meer met het koor te willen werken. ‘Het koor hield vrij abrupt op te bestaan, tot verrassing van de koorleden. De recensies waren over het algemeen best goed.’

Het koor ging uiteindelijk in 1987 los van het Concertgebouworkest verder als Nederlands Concertkoor, dat nog steeds floreert en later ook succesvol met het orkest samenwerkte. Korthals Altes was daarvan een aantal jaren actief lid en enige tijd voorzitter. Maar op een gegeven moment besloot hij te stoppen. ‘Ik had te veel andere zaken op mijn bord liggen en kon niet altijd bij de repetities zijn. Dan moet je eerlijk zijn naar jezelf en de koorleden.’

Antwoorden

De vragen uit de periode van het Koor van het Concertgebouworkest bleven knagen. En nu liggen de antwoorden gebundeld in een boek en beschrijft Korthals Altes ook hoe het wél had gekund: ‘Je moet weten waar je als orkest aan begint als je met amateurs wil werken. En je moet zorgen voor een koordirigent die past bij het orkest en die het gewenste repertoire kent. Ik heb het besproken met dirigent Simon Halsey, voormalig dirigent van het London Symphony Chorus en het Groot Omroepkoor. Hij zei: ‘Je werkt in dienst van het orkest en de dirigent, je staat zelf niet op het podium.’ En het kan dus wel. Naast het London Symphonic Choir heb je ook het Berliner Philharmonischer Chor en niet te vergeten Laurens Vocaal in Rotterdam.’

Hij hoopt dat medekoorleden uit de laatste jaren van het Koor van het Concertgebouworkest antwoorden vinden en dat het boek een blauwdruk geeft van hoe men wel een succesvolle samenwerking op kan zetten. ‘Toch denk ik dat het Concertgebouworkest nooit meer een eigen koor zal starten. Er zijn andere koren, ook bestaande uit amateurs, waar het orkest mee kan werken en bovendien is het op dit moment organisatorisch en financieel niet haalbaar.’