Snaren zingen voluit en gaan een mystiek gesprek aan. De combinatie cello en piano biedt de componist eindeloze mogelijkheden. Zeker in de Romantiek en de twintigste eeuw werd de emotionele reikwijdte van de cellosonate grondig verkend. Rijzende sterren Valerie Fritz en Mario Häring gaan een stapje verder. Met hun recital grasduinen ze door de recente muziekhistorie, maar werpen ze ook een blik in de toekomst.

Beetje bij beetje krijgen steeds meer vrouwelijke componisten hun verdiende plek in de eregalerij. De laatste tijd staan de schijnwerpers regelmatig gericht op de Brits-Amerikaanse componist Rebecca Clarke. Compositielessen volgde ze bij Charles Villiers Stanford in Londen, maar ze was vooral actief als musicus. Als een volleerd altvioliste voerde Clarke veel van haar eigen werk uit. Clarke was ook een van de eerste vrouwelijke, professionele orkestmusici in het land. Als componist beleefde Clarke haar grote doorbraak met de Altvi­oolson­ate (1919) en het Pia­no Tr­io (1921). In haar expressieve kamermuziek komen vroeg-twintigste-eeuwse muziek­stromingen samen: van sensitieve postromantiek tot impressionisme. 

Een van de kamermusici waarmee Clarke veelvuldig optrok, was cellist May Mukle. In samenwerking met haar maakte Clarke een arrangement voor cello en piano van haar zo succesvolle Altvi­oolsonate. In 1919 diende Clarke deze sonate in voor een kamermuziek­wedstrijd in Pittsfield, Massachusetts. Toen de Altvi­oolsonate de tweede plek behaalde waren critici hoogst verbaasd dat het werk afkomstig was van een vrouw. Tijden zijn gelukkig veranderd.

De sonate bestaat uit drie delen. In het eerste deel, Impetuoso, schildert Clarke met stilte en klankkleuren à la Claude Debussy. Het bruisende Vivace ontvouwt zich als een venijnig scherzo. Clarke verrast met virtuoze speeltechnieken voor beide musici (van pizzicato tot boventonenspel). In het afsluitende Adagio overtuigt Clarke met ­herfstige stemmingswisselingen en bezielde reflectie. Bovenaan haar sonatepartituur heeft de componist dichtregels toegevoegd ter inspiratie. De poëzie is afkomstig uit Meinacht (1835) van de Parijzenaar Alfred de Musset: ‘Dichter, neem uw luit, de wijn van de jeugd / fermenteert vannacht in Gods aderen.’

De Ierse componist Jennifer Walshe pendelt graag tussen verschillende disciplines. In haar grensverleggende composities slaat ze spannende bruggetjes tussen performance, theater, beeldende kunst en klassieke muziek. Voorspelbaar is haar werk nooit. Zelf treedt ze op als stemkunstenaar en improvisator, maar ze daagt ook solisten en ensembles uit om het avontuur aan te gaan. In haar vrolijk ontregelende, theatrale composities pelt Walshe actuele kwesties af, zoals de digitalisering van onze maatschappij, kunstmatige intelligentie en existentiële eenzaamheid. Walshe werkte al samen met het Arditti Quartet, Klangforum Wien en Ensemble Modern. In haar recente grootschalige projecten focust ze zich op het exotische Ma­rs. De eenzame rode planeet is voor Walshe een spiritueel vergrootglas op allerlei prangende Aardse kwesties. Zomer 2025 ging haar opera MAR­S in première. Hoofdrollen zijn weggelegd voor vier astronauten en een AI-­interface, samen onderweg naar Ma­rs.

Deze populaire planeet is ook het onderwerp van Walshe’s nieuwe cellosolowerk The Sheer Task of Being Alive, dat ze speciaal schreef voor Valerie Fritz. De cellist zingt en gebruikt het hele lichaam tijdens deze bijzondere soloperformance. Volgens de componist kruipt de vertolker in de huid van ‘een astronaut die gewichtloos rondzweeft tijdens een ruimtewandeling’. Walshe schrijft verschillende speel- en strijktechnieken voor om de gewichtloosheid van de performer te onderstrepen. De cellist zingt zachtjes, fluistert en mompelt. Als tekst voor haar cellocompositie gebruikte Walshe de opmerkingen van een NASA-commentator tijdens de lancering van de M­arsrover Perseverance op 30 juli 2020.

In het leven van Dmitri Sjostakovitsj verliep niets zonder slag of stoot. Zijn enige Cellosonate ontstond in een turbulente tijd. De componist werd verliefd op een jonge studente en leefde korte tijd gescheiden van zijn eerste vrouw. Desondanks trachtte Sjostakovitsj met zijn Cellosonate in wat kalmer vaarwater te geraken. Hij zocht naar een vlot aansprekende en emotioneel heldere klanktaal.

In zijn Cellosonate maakt Sjostakovitsj een beleefde buiging naar de klassieke traditie, onder meer naar Ludwig van Beethoven. Tussen de regels door is zijn liefde voor de onomwonden emoties van film- en operamuziek hoorbaar. In deze sonate paart Sjostakovitsj al zijn compositorische intellect aan een onfeilbaar instinct voor tedere expressie. Ronduit weemoedig en direct invoelbaar is het begin: in dit Allegro non troppo ontvouwt zich een liefdevol onderonsje tussen cello en piano. Heftige gevoelens staan op uitbarsten, afgewisseld door intieme, bijna naakte momenten van bezinning. Het daaropvolgende, ritmisch overdonderende Allegro is vintage Sjostakovitsj in al zijn scherpzinnige vitaliteit. Emotioneel ankerpunt van de sonate is het aangrijpende Largo. Een angstaanjagend mooie cellomelodie wordt kalm ondersteund door de pianist; gevoelens van twijfel en hoop golven heen en weer, en raken diep. In de virtuoze finale vermant Sjostakovitsj zich voor een laatste maal en laat zijn sonate winnen aan levenslust en bravoure.