Johannes Brahms schreef met zijn Tweede strijksextet in G groot een geliefde van zich af. Op het aanhoudend geuite vermoeden dat de componist met de drie keer zeer prominent herhaalde noten a-g-a-dh-e (waarbij dh staat voor een combinatie van d en b) in het tweede thema van het eerste deel de voornaam van zijn bijna-verloofde Agathe von Siebold in de muziek had vereeuwigd, schreef de 31-jarige Brahms in een brief: ‘Hier heb ik mij aan mijn laatste grote liefde onttrokken.’ Het was dus niet zozeer een hommage als wel een afscheidssaluut of een goedmakertje, zo wordt wel verondersteld: Brahms verbrak de verbintenis met Agathe al na één zomer – hij kon zich niet in de boeien laten slaan, zo liet hij haar weinig charmant weten.

Brahms’ bemoeienis met de niet zo algemene vorm van het strijksextet – hij schreef er twee in betrekkelijk korte tijd – had alles van doen met de moeite die hij had met het strijkkwartet. Zijn voorliefde voor een donker, verzadigd klankbeeld kreeg hij zelfs niet bevredigend tot stand met vijf strijkers – het gebruikelijke strijkkwartet met toevoegde cello, naar het voorbeeld van Franz Schuberts indringende Strijkkwintet in C groot, D 956 (1828). Er moest nog een extra altviool aan te pas komen voordat Brahms met een strijkersensemble uit de voeten kon. Zijn Eerste strijksextet in Bes groot werd meteen een succes en dat spoorde de componist snel aan tot het Tweede strijksextet in G groot. De verschillen tussen beide sextetten zijn opmerkelijk, maar niet ongewoon bij Brahms, die wel vaker ‘Doppelwerke’ zou schrijven (zoals bijvoorbeeld de Akademische Festouvertüre, waarna vrijwel meteen de Tragische Ouvertüre volgde). De structuur van het opgewekte en recht-toe-recht-aan geschreven Eerste strijksextet is aanzienlijk minder gecompliceerd dan van het Tweede strijksextet, dat zich met zijn kunstige contrapuntische lijnenspel al snel verliest in een wat sombere beschouwelijkheid.

In 1910 speelde George Enescu als violist en pianist eigen composities in de Kleine Zaal van Het Concertgebouw. De Frans-Roemeense virtuoos verblufte het publiek met zijn spel en de kenners met zijn gevoelige composities. Een jaar later soleerde hij voor het eerst met het Concertgebouw­orkest in het Vioolconcert van Johannes Brahms onder Willem Mengelberg, later speelde hij muziek van Johann Sebastian Bach en Robert Schumann onder leiding van Pierre Monteux, en Wolfgang Amadeus Mozart onder ­Eduard van Beinum.

Zijn veelzijdigheid had voordelen; na zijn optreden als violist verruilde hij in hetzelfde concert de strijkstok voor de baton en dirigeerde hij zijn eigen orkestwerken, ook bij het Concertgebouworkest. Vooral de Roemeense rapsodie was populair. Nadeel was dat Enescu door velen gezien werd als de beroemde violist die ook wel eens wat componeerde en dan voornamelijk aardige Roemeense volksdeuntjes. Zijn bescheiden natuur, wars van zelfpromotie, zorgde ervoor dat dit beeld zich hardnekkig vastzette. Onterecht, want hij componeerde al op zijn vijfde en werd als zevenjarige aangenomen op het conservatorium in Wenen, waar hij compositieles had van Robert Fuchs. Als jongetje van acht vertrok hij – met diploma op zak – naar Parijs, waar hij les nam bij Jules Massenet en Gabriel Fauré. Contrapunt en fuga studeerde hij bij de oude Franse meester André Gédalge. 

Op zijn achttiende schreef Enescu een meesterproef in een volkomen eigen stijl, zijn Octet voor strijkers. Alles kwam samen in dit werk dat overloopt van jeugdige energie: zijn Roemeense liefde voor de melodie, de Weense late Romantiek, de Franse elegantie en zijn gedegen opleiding in het contrapunt. Het Octet opent met een lange melodie door zeven van de acht strijkers samen gespeeld, die erg doet denken aan een doina, een Roemeense geïmproviseerde melodie in een vrij ritme en met veel versieringen.

Voor Enescu was de melodie de essentie van muziek en het allermooist vond hij de stapeling van verschillende melodieën: polyfonie. Als tiener was hij complexe vormen al volledig meester. Het vierdelige Octet volgt in zijn geheel de sonatevorm, met de expositie in het eerste deel, de doorwerking in het tweede en derde deel en de reprise in het wervelende laatste deel. Alle eerdere melodieën komen daar terug in een geraffineerd weefsel. Gédalge was bijzonder trots op zijn oud-leerling en zorgde ervoor dat het Octet gepubliceerd werd. Als dank droeg Enescu het werk aan hem op. De eerste uitvoering liet langer op zich wachten. Het viel niet mee om met acht uitstekende musici voldoende repetitietijd vrij te maken. Bij de ­première, in 1909 in Parijs, konden de twee kwartetten die zich eraan waagden niet zonder Enescu als dirigent.