Als pianist geeft Robert ­Schumann in zijn vroege kamermuziekoeuvre opvallend blijk van een natuurlijke affiniteit met zijn instrument. Werken voor pianosolo en liederen voeren de boventoon. In navolging van zijn voorbeeld Felix Mendelssohn waagde hij zich in 1842 aan drie strijkkwartetten (opus 41). Deze worden weinig uitgevoerd, omdat ze volgens kwartetspelers te ­pianistisch zijn opgevat en dus te weinig idiomatisch voor strijkers gedacht. Binnen hetzelfde jaar hervindt Schumann echter zijn inspiratie met het Piano­kw­intet in Es groot. De ideeën lijken grotendeels uit het vertrouwde klavier te komen om nadien telkens door de vier strijkers te worden overgenomen. Het eerste thema is een van de vurigste die Schumann ooit heeft geschreven. Een groot contrast dient zich aan met een zangerig antwoord. In de nevenzinnen is de dwang van de expressie zo mogelijk nog intenser. Het tweede deel begint als een treurmars die na de eerste maten een onwezenlijk karakter aanneemt met een innig gebed van ­viool en cello tegen een achtergrond van triolen in de piano. De sfeer evolueert tot een pathetisch ­largamento, met een betekenisvolle tussenkomst van de altviool en de tweede viool.

Het bonte Scherzo straalt van vreugdevol zelfvertrouwen en schenkt opnieuw de hoofdrol aan de piano. Kleine motorische figuren worden in alle facetten belicht. Vooral een stuwend motief met opwaartse toonladders en bekoorlijke thema’s in het middendeel trekken de aandacht. De Finale vormt de kroon op het werk. Een abrupte pauze markeert de intrede van het dynamische hoofdthema, dat naar het einde in een dubbele fuga uitmondt. Ook hier wil de piano het voortouw nemen, maar dan deels gereduceerd tot een spaarzame melodische lijn, onderbroken door enkele harmonische passages. De spanning komt tot een climax wanneer in de coda het eerste thema van dit deel wordt gecombineerd met het hoofdthema van het eerste deel. Daarmee wordt een van de meest geliefde en helder opgebouwde composities van Schumann afgesloten.

Het Pianokwintet in A groot is een van de meest representatieve kamermuziekwerken om Antonín Dvořáks unieke stijl te illustreren: enerzijds onbevangen, briljant, veelbewogen en anderzijds raadselachtig, terughoudend en zelfs meditatief. Dvořák schreef al in 1872 een eerste pianokwintet in A groot. Zelfkritiek en twijfel maakten dat het werk kort na de première werd afgevoerd. Vijftien jaar later vond de componist een kopie van het verloren gewaande manuscript. Hij besloot tot een grondige herziening, met weglating van hele passages. Het resultaat – een zo goed als nieuw werk – werd gepubliceerd als opus 81 en kende een eerste uitvoering in Praag op 6 januari 1888.

De introductie van de twee ­hoofdthema’s van het Allegro ­berust respectievelijk bij de cello (een liefde­volle berceuse) en bij de altviool (zangerig maar minder breed dan het eerste thema). Beide thema’s ondergaan een reeks afwisselend heftige, dan weer mijmerende transformaties en raken ten slotte helemaal vervlochten in een exuberante coda. Het tweede deel heeft het karakter van een dumka, een melancholische en melismatische Slavische ballade. Typisch zijn de temperamentvolle passages die de overwegend elegische sfeer onderbreken. Aan de ogenschijnlijk vrij meanderende rapsodie ligt een doordachte structuur ten grondslag, met een serie van vier variaties op twee thema’s. Bij elke herneming van het dumka-thema wordt de textuur rijker.

Het Scherzo is een furiant, een karakteristieke Boheemse volksdans. De lichtvoetige cadans wordt onderstreept door een echospel van pizzicato’s. Het centrale gedeelte is een langzame variant van hetzelfde thema. Met een geestdriftige polka als Finale lijkt het of dit kwintet een klassieke pastiche is van folkloristische dansvormen. De Boheemse aarde is evenwel in iedere maat doordrenkt van de invloeden van Mozart, Haydn, Beethoven, ­Schubert en Brahms. Een onweerstaanbaar huwelijk tussen klassiek vakmanschap en de natuurlijke emotionele rijkdom, dynamiek en vrijheidsdrang van de Slavische cultuur.