Nog geen account of wachtwoord vergeten? Ga dan naar concertgebouw.nl

Concertprogramma

Concertprogramma

Messiaens Quatuor pour la fin du Temps

Messiaens Quatuor pour la fin du Temps

Concertstream
18 juni 2021
20.00 uur

Print dit programma

Musici van het Koninklijk Concertgebouworkest:
Arno Piters klarinet
Marc Daniel van Biemen viool
Johan van Iersel cello
Jeroen Bal piano

Dit programma wordt kosteloos gestreamd via concertgebouworkest.nl en de Facebook- en YouTube-kanalen van het orkest.

Op concertgebouworkest.nl blijft de registratie tot een week na de première beschikbaar.

Olivier Messiaen (1908-1992)

Quatuor pour la fin du Temps (1940-41)
I. Liturgie de cristal
II. Vocalise, pour l’Ange qui annonce la fin du Temps
III. Abîme des oiseaux
IV. Intermède
V. Louange à l'Éternité de Jésus
VI. Danse de la fureur, pour les sept trompettes
VII. Fouillis d'arcs-en-ciel, pour l'Ange qui annonce la fin du Temps
VIII. Louange à l'Immortalité de Jésus

Concertstream 18 juni 2021 20.00 uur

Musici van het Koninklijk Concertgebouworkest:
Arno Piters klarinet
Marc Daniel van Biemen viool
Johan van Iersel cello
Jeroen Bal piano

Dit programma wordt kosteloos gestreamd via concertgebouworkest.nl en de Facebook- en YouTube-kanalen van het orkest.

Op concertgebouworkest.nl blijft de registratie tot een week na de première beschikbaar.

Olivier Messiaen (1908-1992)

Quatuor pour la fin du Temps (1940-41)
I. Liturgie de cristal
II. Vocalise, pour l’Ange qui annonce la fin du Temps
III. Abîme des oiseaux
IV. Intermède
V. Louange à l'Éternité de Jésus
VI. Danse de la fureur, pour les sept trompettes
VII. Fouillis d'arcs-en-ciel, pour l'Ange qui annonce la fin du Temps
VIII. Louange à l'Immortalité de Jésus

Toelichting

Olivier Messiaen (1908-1992)

Messiaen: Quatuor pour la fin du temps

door Michiel Cleij

Als dienstplichtig militair werd de Franse componist Olivier Messiaen in 1940 door de Duitsers afgevoerd naar een kamp voor krijgsgevangenen. Tot zijn lotgenoten behoorden cellist Étienne Pasquier en klarinettist Henri Akoka, die zijn instrument had meegenomen.

Voor Akoka componeerde Messiaen onderweg een klarinetsolo, het derde deel van het latere ­Quatuor pour la fin du Temps. Met violist Jean le ­Boulaire, eveneens geïnterneerd, vormden ze een gelegenheidsensemble – gesteund door een gewetens­volle kampbewaker die de benodigde instrumenten verschafte.

Als dienstplichtig militair werd de Franse componist Olivier Messiaen in 1940 door de Duitsers afgevoerd naar een kamp voor krijgsgevangenen. Tot zijn lotgenoten behoorden cellist Étienne Pasquier en klarinettist Henri Akoka, die zijn instrument had meegenomen.

Voor Akoka componeerde Messiaen onderweg een klarinetsolo, het derde deel van het latere ­Quatuor pour la fin du Temps. Met violist Jean le ­Boulaire, eveneens geïnterneerd, vormden ze een gelegenheidsensemble – gesteund door een gewetens­volle kampbewaker die de benodigde instrumenten verschafte.

De eerste uitvoering van Messiaens Quatuor pour la fin du temps

in het concentratiekamp Stalag VIII A in Görlitz

De eerste uitvoering van Messiaens Quatuor pour la fin du temps

in het concentratiekamp Stalag VIII A in Görlitz

De eerste uitvoering van Messiaens Quatuor pour la fin du temps

in het concentratiekamp Stalag VIII A in Görlitz

De eerste uitvoering van Messiaens Quatuor pour la fin du temps

in het concentratiekamp Stalag VIII A in Görlitz

En muziek­papier, want in het compo­neren werd Messiaen aangemoedigd. ‘Volgens de bewakers konden musici geen soldaten zijn’, verklaarde Pasquier later, ‘en dus ook geen vijanden’. Voor de beschikbare bezetting schreef Messiaen in totaal acht stukken. Honderden gevangenen en de voltallige kampleiding keken geïnteresseerd uit naar de première, die plaatsvond op een kille januaridag in het geïmproviseerde kamptheater.

Zelfs dit vroege werk heeft al de typische Messiaen-kenmerken van extatische re­ligiositeit en imitaties van vogels, ‘mijn eerste en belangrijkste leermeesters’. De titel lijkt een ondergangsvisioen weer te geven, maar is niet fatalistisch bedoeld. Messiaen doelde op de Eeuwigheid, de lotsbestemming van alle mensen, en op ‘tijdloosheid’ in muzikale zin: vaste maatsoorten ontbreken, de muziek klinkt ritmisch volkomen vrij (waarmee Messiaen aanknoopte bij de open ritmische patronen van Hindoestaanse muziek).

De directe inspiratie leverde het Bijbelboek Openbaring: ‘Ik zag een engel uit de hemel afdalen met een wolk als mantel, een regenboog op zijn hoofd, een gezicht dat straalde als de zon en met benen als zuilen van vuur.’ Voor Messiaen, met zijn synesthetische vermogen om kleuren en texturen te horen, waren dergelijke regels een uitdaging om muziek te schrijven met een kaleidoscopisch coloriet. De instrumenten klinken in wisselende combinaties, soms met orkestrale of kerkklok-­achtige effecten en soms in intieme dialogen, afgewisseld met bezwerende solopassages.

En muziek­papier, want in het compo­neren werd Messiaen aangemoedigd. ‘Volgens de bewakers konden musici geen soldaten zijn’, verklaarde Pasquier later, ‘en dus ook geen vijanden’. Voor de beschikbare bezetting schreef Messiaen in totaal acht stukken. Honderden gevangenen en de voltallige kampleiding keken geïnteresseerd uit naar de première, die plaatsvond op een kille januaridag in het geïmproviseerde kamptheater.

Zelfs dit vroege werk heeft al de typische Messiaen-kenmerken van extatische re­ligiositeit en imitaties van vogels, ‘mijn eerste en belangrijkste leermeesters’. De titel lijkt een ondergangsvisioen weer te geven, maar is niet fatalistisch bedoeld. Messiaen doelde op de Eeuwigheid, de lotsbestemming van alle mensen, en op ‘tijdloosheid’ in muzikale zin: vaste maatsoorten ontbreken, de muziek klinkt ritmisch volkomen vrij (waarmee Messiaen aanknoopte bij de open ritmische patronen van Hindoestaanse muziek).

De directe inspiratie leverde het Bijbelboek Openbaring: ‘Ik zag een engel uit de hemel afdalen met een wolk als mantel, een regenboog op zijn hoofd, een gezicht dat straalde als de zon en met benen als zuilen van vuur.’ Voor Messiaen, met zijn synesthetische vermogen om kleuren en texturen te horen, waren dergelijke regels een uitdaging om muziek te schrijven met een kaleidoscopisch coloriet. De instrumenten klinken in wisselende combinaties, soms met orkestrale of kerkklok-­achtige effecten en soms in intieme dialogen, afgewisseld met bezwerende solopassages.

door Michiel Cleij

Olivier Messiaen (1908-1992)

Messiaen: Quatuor pour la fin du temps

door Michiel Cleij

Als dienstplichtig militair werd de Franse componist Olivier Messiaen in 1940 door de Duitsers afgevoerd naar een kamp voor krijgsgevangenen. Tot zijn lotgenoten behoorden cellist Étienne Pasquier en klarinettist Henri Akoka, die zijn instrument had meegenomen.

Voor Akoka componeerde Messiaen onderweg een klarinetsolo, het derde deel van het latere ­Quatuor pour la fin du Temps. Met violist Jean le ­Boulaire, eveneens geïnterneerd, vormden ze een gelegenheidsensemble – gesteund door een gewetens­volle kampbewaker die de benodigde instrumenten verschafte.

Als dienstplichtig militair werd de Franse componist Olivier Messiaen in 1940 door de Duitsers afgevoerd naar een kamp voor krijgsgevangenen. Tot zijn lotgenoten behoorden cellist Étienne Pasquier en klarinettist Henri Akoka, die zijn instrument had meegenomen.

Voor Akoka componeerde Messiaen onderweg een klarinetsolo, het derde deel van het latere ­Quatuor pour la fin du Temps. Met violist Jean le ­Boulaire, eveneens geïnterneerd, vormden ze een gelegenheidsensemble – gesteund door een gewetens­volle kampbewaker die de benodigde instrumenten verschafte.

De eerste uitvoering van Messiaens Quatuor pour la fin du temps

in het concentratiekamp Stalag VIII A in Görlitz

De eerste uitvoering van Messiaens Quatuor pour la fin du temps

in het concentratiekamp Stalag VIII A in Görlitz

De eerste uitvoering van Messiaens Quatuor pour la fin du temps

in het concentratiekamp Stalag VIII A in Görlitz

De eerste uitvoering van Messiaens Quatuor pour la fin du temps

in het concentratiekamp Stalag VIII A in Görlitz

En muziek­papier, want in het compo­neren werd Messiaen aangemoedigd. ‘Volgens de bewakers konden musici geen soldaten zijn’, verklaarde Pasquier later, ‘en dus ook geen vijanden’. Voor de beschikbare bezetting schreef Messiaen in totaal acht stukken. Honderden gevangenen en de voltallige kampleiding keken geïnteresseerd uit naar de première, die plaatsvond op een kille januaridag in het geïmproviseerde kamptheater.

Zelfs dit vroege werk heeft al de typische Messiaen-kenmerken van extatische re­ligiositeit en imitaties van vogels, ‘mijn eerste en belangrijkste leermeesters’. De titel lijkt een ondergangsvisioen weer te geven, maar is niet fatalistisch bedoeld. Messiaen doelde op de Eeuwigheid, de lotsbestemming van alle mensen, en op ‘tijdloosheid’ in muzikale zin: vaste maatsoorten ontbreken, de muziek klinkt ritmisch volkomen vrij (waarmee Messiaen aanknoopte bij de open ritmische patronen van Hindoestaanse muziek).

De directe inspiratie leverde het Bijbelboek Openbaring: ‘Ik zag een engel uit de hemel afdalen met een wolk als mantel, een regenboog op zijn hoofd, een gezicht dat straalde als de zon en met benen als zuilen van vuur.’ Voor Messiaen, met zijn synesthetische vermogen om kleuren en texturen te horen, waren dergelijke regels een uitdaging om muziek te schrijven met een kaleidoscopisch coloriet. De instrumenten klinken in wisselende combinaties, soms met orkestrale of kerkklok-­achtige effecten en soms in intieme dialogen, afgewisseld met bezwerende solopassages.

En muziek­papier, want in het compo­neren werd Messiaen aangemoedigd. ‘Volgens de bewakers konden musici geen soldaten zijn’, verklaarde Pasquier later, ‘en dus ook geen vijanden’. Voor de beschikbare bezetting schreef Messiaen in totaal acht stukken. Honderden gevangenen en de voltallige kampleiding keken geïnteresseerd uit naar de première, die plaatsvond op een kille januaridag in het geïmproviseerde kamptheater.

Zelfs dit vroege werk heeft al de typische Messiaen-kenmerken van extatische re­ligiositeit en imitaties van vogels, ‘mijn eerste en belangrijkste leermeesters’. De titel lijkt een ondergangsvisioen weer te geven, maar is niet fatalistisch bedoeld. Messiaen doelde op de Eeuwigheid, de lotsbestemming van alle mensen, en op ‘tijdloosheid’ in muzikale zin: vaste maatsoorten ontbreken, de muziek klinkt ritmisch volkomen vrij (waarmee Messiaen aanknoopte bij de open ritmische patronen van Hindoestaanse muziek).

De directe inspiratie leverde het Bijbelboek Openbaring: ‘Ik zag een engel uit de hemel afdalen met een wolk als mantel, een regenboog op zijn hoofd, een gezicht dat straalde als de zon en met benen als zuilen van vuur.’ Voor Messiaen, met zijn synesthetische vermogen om kleuren en texturen te horen, waren dergelijke regels een uitdaging om muziek te schrijven met een kaleidoscopisch coloriet. De instrumenten klinken in wisselende combinaties, soms met orkestrale of kerkklok-­achtige effecten en soms in intieme dialogen, afgewisseld met bezwerende solopassages.

door Michiel Cleij

Biografie

Arno Piters, klarinet

Arno Piters studeerde klarinet en es-klarinet aan het Maastrichts Conservatorium bij Jan Cober en Willem van der Vuurst en behaalde zijn diploma met onderscheiding. Daarna studeerde hij bij George Pieterson aan het Conservatorium van Amsterdam, waar hij opnieuw zijn diploma met onderscheiding haalde.

Hij was lid van het Nationaal Jeugd Orkest, het Gustav Mahler Jugendorchester en het European Union Youth Orchestra waar hij speelde onder leiding van Pierre Boulez, Bernard Haitink en Vladimir Ashkenazy.

Als solist speelde hij onder meer met het Residentie Orkest, het Limburgs Symfonie Orkest en de Nürnberger Symphoniker. Als kamermusicus speelde hij op festivals in binnen- en buitenland.

Van 2001 tot 2003 was hij verbonden aan het Radio Symfonie Orkest. Daarna werd hij (es)-klarinettist bij het Concertgebouworkest te Amsterdam.

Als docent is hij verbonden aan het Conservatorium van Amsterdam.

Marc Daniel van Biemen, viool

Marc Daniel van Biemen begon zijn vioolstudie op 6-jarige leeftijd bij zijn vader Wybo van Biemen en werd drie jaar later toegelaten aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Op zijn twaalfde vervolgde hij zijn studie bij Jaap van Zweden en later ook bij Herman Krebbers. Na het afmaken van de middelbare school studeerde hij bij Sidney Harth aan de Duquesne University in Pittsburgh en bij Syoko Aki aan de Yale School of Music.

Marc Daniel is sinds mei 2012 eerste violist bij het Koninklijk Concertgebouworkest. Daarvoor nam hij deel aan de Orchester-Akademie van de Berliner Philharmoniker en was hij gastconcertmeester bij onder andere het Scottish Chamber Orchestra.

Marc Daniel van Biemen is fervent kamermusicus en werkte samen met artiesten als Leonidas Kavakos, Janine Jansen en Jean-Yves Thibaudet. Naast zijn orkestbaan is hij is concertmeester van Camerata RCO en primarius van het Alma Quartet.

Johan van Iersel, cello

Cellist Johan van Iersel studeerde bij Elias Arizcuren aan het Utrechts Conservatorium, waar hij in 1995 met onderscheiding afstudeerde. Na zijn vervolgstudie bij Philippe Müller aan het Parijse Conservatoire National Supérieur de Musique volgde hij masterclasses bij Siegfried Palm, Mstislav Rostropovich en Heinrich Schiff. Sinds september 1997 is hij plaatsvervangend solocellist bij het Concertgebouworkest.

John van Iersel won prijzen op het Prinses Christina Concours (1990), het Postbank Sweelinck Concours (1992) en het concours van de Stichting Jong Muziektalent Nederland (1991). Samen met pianist Jeroen Bal ontving hij in 1992 de Zilveren Vriendenkrans van de Vereniging Vrienden van het Concertgebouworkest.

Met Jeroen Bal en plaatsvervangend concertmeester Tjeerd Top vormt hij het Vermeer Trio. Van Iersel speelde ook in het Escher Trio en is lid van het Blaeu Strijkkwartet, dat in binnen- en buitenland optreedt. Hij soleert regelmatig bij onder andere bij het Concertgebouworkest, het voormalige Radio Kamerorkest en het Residentie Orkest.

Johan van Iersel bespeelt sinds 2005 een F. Ruggieri cello (Cremona, 1687), voorheen eigendom van zijn celloleraar. Deze cello werd door de Foundation Concertgebouworkest en een aantal particulieren samen aangekocht en aan Van Iersel in bruikleen verstrekt.

Jeroen Bal, piano

Sinds januari 2019 is Jeroen Bal als vaste pianist in dienst van het Koninklijk Concertgebouworkest. Hij is bepaald geen onbekende: het Concertgebouworkest doet al meer dan vijftien jaar een beroep op hem als de partituur een pianopartij bevat. Hij vergezelde het orkest op tournees door Japan en de Verenigde Staten, en speelde onder zowel Riccardo Chailly als Mariss Jansons de grote solo uit Stravinsky’s Petroesjka. 

‘Dit is uniek in Nederland, bijna geen enkel orkest heeft een vaste pianist in dienst. Ik voel me al lange tijd vertrouwd met het orkest. Veel orkestleden mocht ik begeleiden bij hun auditie en met veel orkestleden speel ik al jaren kamermuziek.’ aldus de pianist. 

In 2016 nam Jeroen Bal een cd op met Camerata RCO en met violist Tjeerd Top en cellist Johan van Iersel vormt hij het Vermeer Trio. In december 2017 maakte Jeroen Bal samen met solotrompettist Omar Tomasoni een tournee van een maand door Japan.

Jeroen Bal studeerde bij Jan Wijn aan het Conservatorium van Amsterdam. Hij was finalist op het Prinses Christina Concours, won de Vrienden-krans van Het Concertgebouw en bereikte in 1996 de halve finale van het Internationale Franz Liszt Pianoconcours in Utrecht.

Op 28 februari en 1 maart 2019 is Jeroen Bal opnieuw te horen, als het Koninklijk Concertgebouworkest Petroesjka uitvoert onder leiding van Iván Fischer.