Nog geen account of wachtwoord vergeten? Ga dan naar concertgebouw.nl

Wie is Johann Sebastian Bach?

Johann Sebastian Bach

componist

Johann Sebastian Bach was een Duitse componist uit de tijd van de Barok. Pas na zijn dood werd zijn muziek wereldberoemd om zijn finesse, complexiteit en religieuze kracht. Nog steeds luisteren veel mensen in Nederland rond Pasen naar zijn Matthäus-Passion.

Jonge jaren

Johann Sebastian Bach wordt geboren op 21 maart 1685 in Eisenach. Zijn familie bracht wel zes generaties musici voort. Als jongen bezoekt Bach regelmatig zijn oom Johann Christoph Bach, stadsorganist en hofklavecinist in Eisenach. Daar maakt hij kennis met zijn lievelingsinstrument, het orgel.

Welke banen had Bach? 

Bach reist in zijn jeugd veel rond op zoek naar een baan, zoals gebruikelijk voor een musicus in die tijd. Hij betrekt verschillende posten als organist in Weimar, Arnstadt en Mühlhausen.

In 1708 keert hij terug naar Weimar waar hij organist en concertmeester wordt aan het hof van de kunstminnende Wilhelm Ernst, hertog van Sachsen-Weimar.. Hier schrijft hij het grootste deel van zijn werk voor orgel, waaronder het Orgelbüchlein, en componeert hij ook geestelijke cantates. Hij maakt hier ook naam als klaviervirtuoos.

In 1717 wordt Bach kapelmeester aan het hof van Leopold van Anhalt-Köthen. De prins was muzikaal en had een uitstekend orkest; er werd veel gemusiceerd in het paleis, maar kerkmuziek was niet gebruikelijk aan het calvinistische hof. Hier componeert Bach dan ook vooral instrumentale muziek, waaronder zijn Brandenburgse concerten.

Wat deed Bach in Leipzig? 

In 1723 wordt Bach Thomascantor in Leipzig. Hij geeft leiding aan de muziek in de grote kerken van de stad, en geeft les aan de Thomasschule. Uit deze periode zijn meer dan tweehonderd cantates overgeleverd. Ook componeerde Bach hier zijn beroemdste werk, de Matthäus-Passion, die hij voor het eerst uitvoerde in 1727.

Bachs stijl is in deze periode definitief volwassen te noemen. Hij is een grootmeester in het contrapunt en in zijn vocale werken heeft hij veel aandacht voor de religieuze tekstuitdrukking en de muzikale retorica. Zijn cantates weten in korte tijd efficiënt een geestelijke boodschap over te brengen, die ook in onze tijd nog aantrekkelijk wordt gevonden. 

Johann Sebastian Bach

Litografie door August Weger

Johann Sebastian Bach

Litografie door August Weger

Johann Sebastian Bach

Litografie door August Weger

Johann Sebastian Bach

Litografie door August Weger

In de jaren 1730 wordt Bach leider van het collegium musicum, een stadsorkest bestaande uit studenten. Hiervoor schrijft Bach veel werken, zoals zijn beroemde Klavierconcert in d klein.

In Bachs laatste jaren gaat zijn gezondheid snel achteruit. Hij wordt bijna blind, waarschijnlijk als gevolg van diabetes. Zijn Mis in b klein, beter bekend als de 'Hohe Messe', is het laatste geestelijke werk van zijn hand. In deze monumentale katholieke mis verwerkt hij de muziek van een mis en verschillende cantates die hij al eerder schreef.

Voor Frederik de Grote schrijft hij zijn Musikalisches Opfer. Ook werkt hij verder aan Die Kunst der Fuge, een geleerde verzameling fuga’s voor vier stemmen.

Hoe stierf Bach? 

In maart en april 1750 wordt Bach geopereerd aan zijn ogen om zijn blindheid te genezen. Zijn dokter John Taylor staat tegenwoordig bekend als kwakzalver. Bach overlijdt in oktober aan complicaties van de oogoperaties. Na zijn dood zorgt zijn zoon Carl Philipp Emanuel ervoor dat de onvoltooide Kunst der Fuge toch gepubliceerd wordt.

Waarom is Bach zo beroemd geworden?

Bachs muziek heeft een bijna goddelijke status gekregen, hoewel hij dat zelf waarschijnlijk niet had gewild. Onder veel cantates die hij componeerde schreef hij Soli Deo gloria, alleen aan God de eer. 

In zijn eigen tijd was Bach vooral bekend om zijn vaardigheden op het orgel, en niet zozeer als componist. Georg Philipp Telemann stond als componist bijvoorbeeld veel hoger in aanzien, en kreeg betrekkingen waar Bach alleen van droomde. Telemann was in 1728 ook eerste kandidaat Thomascantor in Leipzig, maar bedankte voor de eer. 

De echte roem viel Bach pas na zijn dood ten deel. Dat heeft hij vooral te danken aan zijn kinderen, deels ook beroemde componisten, en aan de latere componist Felix Mendelssohn. Door die erkenning kreeg Bach invloed op vrijwel alle latere componisten en is hij onherroepelijk onderdeel geworden van de canon van de westerse klassieke muziek.

Bijgewerkt op vrijdag 23 augustus 2019