Winnaar Chopin concours: Seong-Jin Cho

Hij werd geboren als Fryderyk Franciszek Chopin, maar ging later als Frédéric (François) Chopin door het leven. De Pool was een pianowonder en publiceerde zijn eerste composities toen hij nog maar zeven jaar oud was. Op de piano was hij nagenoeg autodidact, maar als componist liet hij zich scholen aan het conservatorium van Warschau. In 1830 verliet hij de Poolse hoofdstad voor een Europese tournee en keerde er nooit meer terug vanwege de kort erna uitgebroken opstanden en de daaropvolgende Russische overheersing. Chopin vestigde zich uiteindelijk in Parijs, waar hij werd opgenomen in de artistieke elite, concerteerde in chique salons (maar zelden in het openbaar), les gaf aan gefortuneerde leerlingen en een gestage stroom pianomuziek produceerde. Vanaf 1838 had hij negen jaar lang een (stormachtige) romantische relatie met George Sand, schrijvers­pseudoniem van Amandine Dupin, barones Dudevant. De laatste tien jaar van zijn leven werd Chopin geplaagd door gezondheidsklachten; hij overleed op 39-jarige leeftijd aan tuberculose. De Pools-Franse componist werd vooral bekend door zijn pianominiaturen: betrekkelijk korte werken als walsen, nocturnes, preludes, mazurka’s en polonaises (de laatste twee verraden zijn Poolse achtergrond), waarin hij poëtische melodieën, experimentele harmonieën, vrije vormen en een veeleisende pianotechniek verenigde.

Voor Chopins tijdgenoten (en voor vele liefhebbers nog steeds) waren zijn nocturnes de meest karakteristieke en belangrijke werken uit zijn oeuvre. Chopin schreef gedurende zijn leven 21 nocturnes – intieme, melancholieke ‘nachtmuziek’ – en het is dan ook mogelijk in deze werken zijn ontwikkeling als componist te volgen. Hij erfde het genre van zijn Ierse collega John Field, maar oversteeg diens werken al snel. Tegen de tijd dat hij zijn Deux nocturnes, opus 48 schreef, bezaten de nocturnes zo’n unieke toon en expressief bereik, dat je ze ook kleine ballades zou kunnen noemen. De eerste van de twee, de (dertiende) Nocturne in c klein, ontvouwt zich vanaf de openingstreurmars als een psychologisch drama, vol passie maar ook subtiliteit. Het werk wordt algemeen beschouwd als een van Chopins fraaiste prestaties binnen het genre. Chopin liet de Deux nocturnes in december 1841 uitgeven, opgedragen aan Mademoiselle Laure Duperré, een van zijn favoriete leerlingen. Later verkocht hij de rechten, samen met die voor de Polonaise, opus 44, het Allegro de concert, opus 46 en de Fantasie, opus 49, voor 2000 francs.

Chopin schreef slechts drie pianosonates: de eerste was een vroeg werk uit 1828 en de tweede en de derde voltooide hij respectievelijk in 1839 en 1844. De middelste, de Sonate in bes klein ‘Treurmars’, werd beroemd vanwege zijn derde deel, waaraan het werk ook zijn bijnaam dankt. Gelukkig blijft de Marche funèbre – ondanks het gebruik, ofwel misbruik, in onder meer (teken)films en tijdens publieke begrafenissen – in de concertzaal overeind als prachtig tragische muziek met een intiem middendeel.

De componist schreef de treurmars in 1837 als een op zichzelf staande compositie, maar besloot twee jaar later deze als het emotionele hart in zijn pianosonate op te nemen en als inspiratiebron voor de andere delen te gebruiken. Helaas bleek de Sonate in bes klein niet Chopins meest aansprekende werk. Chopins tijdgenoten hadden vooral moeite met de superkorte wervelwind-Finale, waarin de componist harmonie en melodie compleet overboord lijkt te zetten, tot hij in de laatste secondes toch een slotakkoord bereikt. Robert Schumann, die eerder het nieuwe talent uit Polen had verwelkomd met ‘Neemt uw hoed af voor dit genie, heren!’, oordeelde nu: ‘Het idee om dit een sonate te noemen lijkt een grap, want hij heeft gewoon vier van zijn meest onbesuisde kinderen bij elkaar gezet.’ Het duurde jaren voordat de kwaliteiten en onderliggende structuur van de compositie alsnog werden erkend.

In de jaren 1830 gold het preluderen – door middel van een korte, meestal geïmproviseerde introductie het publiek op het volgende concertonderdeel voorbereiden – als een gangbare praktijk. Het is bekend dat Chopin enkele van zijn 24 Préludes, opus 28 tijdens zijn concerten inderdaad zo gebruikte, maar het lijdt geen twijfel dat de preludes waren bedoeld om als onafhankelijke compositie uit te voeren, bij voorkeur als gehele cyclus. Van grote invloed op Chopin waren de Preludes en fuga’s van Johann Sebastian Bach, gepubliceerd in diens Wohltemperirte Clavier. Chopin liet de fuga achterwege, maar gebruikte ook alle 24 majeur- en mineurtoonsoorten. Niet stapsgewijs zoals de barokmeester had gedaan, maar volgens de zogenaamde ‘kwintencirkel’: de majeurtoonsoort door zijn gerelateerde mineurtoonsoort laten volgen en vervolgens steeds een kwint opschuiven (C groot, a klein, G groot, e klein, D groot, enzovoort). De romantische pianomeester begon waarschijnlijk in 1835 aan zijn 24 Préludes te schrijven en voltooide ze net na zijn eerste overwintering met George Sand op Mallorca in 1839. De tempoaanduidingen laten al zien dat de korte en kernachtige preludes zeer verschillend van stijl en sfeer zijn: ware karakterstukjes. De Parijse uitgever Camille Pleyel beloonde Chopin met 2000 francs.

Anneloes Brand