Spotlight op Lucie Horsch: barok met Altstaedt en Dunford

Tussen 1680 en 1750 bloeide de kamermuziek op aan de hoven en in de burgerlijke salons van Europa. Er was een grote vraag naar composities voor kleine ensembles, zowel voor professionele musici als amateurs. Componisten schreven lang niet altijd de precieze bezetting voor en vanavond klinken er verschillende werken die zijn aangepast aan de instrumenten van deze drie musici, waardoor er een zeer rijk palet aan klankkleuren klinkt. Met name triosonates geven veel mogelijkheden, omdat ieder een eigen partij speelt, maar ook een luit of een cello solo is al rijk van klank. Zo klinken er verschillende soorten ‘conversaties’: monologen, dialogen en driegesprekken.

Bodin de Boismortier

Joseph Bodin de Boismortier schreef toegankelijke maar verfijnde muziek. Zijn Trio­sonate nr. 4 in g klein is bijzonder omdat het een sonate is voor één melodie-­instrument en twee basinstrumenten (gebruikelijker is twee bovenstemmen plus basso continuo, red.). Voor de bezetting gaf de componist verschillende opties maar hij had de variatie blokfluit, cello en luit ongetwijfeld goedgekeurd.

Hotteterre

Jacques Hotteterre was ten tijde van zijn duetten opus 4 in dienst bij Lodewijk XIV als fagottist in het corps de musique van de Grande Écurie, de koninklijke stallen. Deze blazers en trommelaars speelden bij militaire overwinningen, jachten en andere openbare ceremonieën van de koning. Rondeau/Gai – Gigue is pure Franse dansmuziek, waar overigens meestal niet op gedanst werd.

Barrière

Jean-Baptiste Barrière wordt gezien als de eerste grote Franse cellovirtuoos en componist. Zijn Triosonate nr. 2 in d klein is de enige triosonate in een bundel cellosonates. Ze is bedoeld voor een melodie-instrument, cello en basso continuo. De afwisseling van langzame en snelle delen, met een expressief Aria/Largo, laat horen hoe Barrière de Franse en Italiaanse smaak combineert. De afsluitende Giga is virtuoos en dansant.

Couperin

Le Rossignol-en-amour van François Couperin is een programmatisch meesterwerkje. ‘De verliefde nachtegaal’ is oorspronkelijk een deel uit Couperins ‘pièces de clavecin’ maar is ook prachtig op blokfluit met luitbegeleiding. De zang van de nachtegaal wordt muzikaal nageschilderd met trillers, loopjes en tedere melodieën.

Marais

Marin Marais, hofgambist van Lodewijk XIV, componeerde met name veel prachtige ­‘pièces de viole’ voor viola da ­gamba, een instrument dat in die tijd in Frankrijk veel geliefder was dan de meer volkse cello. Les Voix Humaines is evenals het stuk van Couperin een ­‘pièce de caractère’; geen dans, maar een expressief, poëtisch stuk dat de menselijke stem imiteert. In het aansluitende Grand Ballet imiteert Marais de sfeer van een hofballet: feestelijk, sierlijk en met veel beweging. Bij Le Tourbillon komen we terecht in een wervelwind; het stuk is onrustig en heeft plotselinge wendingen alsof de muziek ronddraait en je meesleurt.

Bach

De eerste helft van het concert wordt besloten met twee werken van Johann Sebastian Bach. Hoewel de Allemande en Courante uit de Tweede cellosuite in d klein alleen door de cello worden uitgevoerd wordt toch de suggestie van meerstemmigheid gewekt. De Suite in c klein, oorspronkelijk voor klavecimbel of luit, klinkt hier in een triobewerking. In de prelude en de erop volgende Franse dansen laat Bach Duitse ernst en Franse gratie samenkomen.

Telemann

Na de pauze wordt het programma vervolgd met werken van Bachs vriend en collega Georg Philipp Telemann, een van de productiefste componisten aller tijden. Hij componeerde meer dan 3000 werken, waarvan de helft verloren is gegaan. Telemann was extreem veelzijdig; hij speelde zelf een hele reeks instrumenten, waaronder chalumeau (barok­klarinet), viola da gamba, contrabas en bastrombone, en schreef voor vrijwel alles wat in zijn tijd beschikbaar was. Dit kwam deels door zijn nieuwsgierigheid maar het had ook een commerciële oorzaak: amateurs en hofmusici vroegen om muziek voor specifieke bezettingen, met frisse klankkleuren.

Telemanns Canonische sonate nr. 3 demonstreert zijn liefde voor contrapuntische vormen: twee stemmen imiteren elkaar in een ingenieuze canon. De Triosonate in F groot, oorspronkelijk voor blokfluit, viola da gamba en basso continuo, is rijker van klank, met een melancholisch middendeel dat grote emotionele diepgang biedt. ­Telemann slaagde er met zijn ‘vermischter ­Geschmack’ in om Franse elegantie, Italiaanse melodieusheid en Duitse soliditeit te verenigen.

Kapsberger en Uccellini

Twee vroege Italiaanse meesters zorgen hierna voor andere klanken. Giovanni Girolamo Kapsberger, die geboren werd in Venetië en vermoedelijk geen woord Duits sprak, kreeg als bijnaam ’Il Tedesco’ (‘de Duitser’) vanwege zijn adellijke Duitse afkomst. Hij was een groot ­luitvirtuoos. Zijn Toccata nr. 1 is briljant en improvisatorisch, vol akkoorden en snelle passages. Marco Uccellini was een pionier van de vioolmuziek. Zijn Aria sopra la Bergamasca is gebaseerd op een populaire Italiaanse dans met een eenvoudig, steeds herhalend akkoordenschema. Uccellini’s variaties zijn inventief en vol volkse vitaliteit.

Vivaldi

Antonio Vivaldi, componeerde een groot deel van zijn enorme oeuvre voor het Ospedale della Pietà, een opvanghuis voor weesmeisjes en alleenstaande vrouwen in Venetië. De bewoners kregen hier een degelijke muzikale opleiding en gaven fantastische concerten.

De Cellosonate in e klein biedt afwisselend hartstochtelijke melodieën en virtuoze passages voor de cello. De Triosonate in a klein componeerde Vivaldi oorspronkelijk voor blokfluit, fagot en basso continuo. Ook in dit stuk laat Vivaldi zijn meesterschap in kleur en contrast zien. De conversaties van Lucie Horsch, Nicolas Altstaedt en Thomas Dunford eindigen hiermee elegant, expressief en met grote vreugde.