Souk presenteert: Asma Lmnawar

Tijdens SOUK smelten Arabische en westerse culturen samen door muziek, dans en poëzie. Medebedenker en maker Joris Nassenstein organiseert het festival voor de vijfde keer, ditmaal als onderdeel van het festival Turning East. 

tekst: Inge Jongerman

Joris Nassenstein is al jaren gefascineerd door de Arabische muziek en cultuur en bedacht in 2005 samen met Jan Pieter Koch een concept voor Stichting SOUK: een festival waarin de westerse en Arabische cultuur elkaar ontmoeten en verrijken. ‘Ook dit jaar toveren we Het Concertgebouw weer om tot een sfeervolle Arabische bazaar, waar diverse muzikale ontmoetingen plaatsvinden’, aldus Nassenstein.

Aan het concept van SOUK is sinds de ­eerste editie in 2005 niet veel veranderd; er is een hoofdoptreden, een foyerprogrammering en een dansfeest. Tijdens het hoofdoptreden deelt een Arabische grootheid het podium met een klassiek westers orkest en wordt er gedanst door Het Nationale Ballet.

‘We keren ditmaal – zo zou je kunnen ­zeggen – terug naar de bron, naar Córdoba rond de negende eeuw, waar drie culturen vreedzaam samenleefden: joden, moslims en christenen. Tijdens de voorstelling nemen we het publiek mee op ontdekkingsreis en laten we horen hoe het lied van de washshain [Andalusische voorlopers van de Franse troubadours en trouvères, red.] – dat ooit in Al-Andalus klonk – vooruitliep op verschillende muziekstromingen zoals flamenco en de ­Arabo-Andalusische muziek.’

Stichting SOUK werkt nauw samen met onder andere El Hizjra, een organisatie voor Arabische kunst en literatuur, en Marmoucha, een producent en promotor van muziek uit het Midden-Oosten. Daarnaast heeft Nassenstein regelmatig contact met trouwe bezoekers van SOUK. ‘De connectie met de achterban is een belangrijke sleutel voor ons festival. Een groot deel van de programmering in de foyers wordt door hen gedaan en zij geven ook advies voor de hoofdprogrammering. Die samenwerking is onze kracht.’

De bezoekers van SOUK vormen geen gemiddelde van het Concertgebouwpubliek. ‘Ik vind het jammer dat er in één stad zoveel gescheiden circuits bestaan. Gelukkig is er een steeds breder aanbod, wat tot een breder publiek leidt. Het Concertgebouw is immers een zaal voor iedereen.’

Grote namen
De kunst van het verleiden heeft Nassenstein trouwens onderhand wel onder de knie. Samen met Koch kreeg hij het voor elkaar om grote Arabische beroemdheden naar hun festival te krijgen. Zoals de Libanese zangeres Carole Samaha en de Syrische megaster Assala. ‘Tijdens de voorbereidingen voor de eerste edities hadden we al snel door dat er meer nodig was dan een telefoontje of e-mail om onze favoriete artiesten naar Nederland te halen.’

Het tweetal beweegt vaak hemel en aarde om een afspraak te regelen met hun desbetreffende zanger of zangeres. ‘De gages van de meeste Arabische sterren verschillen enorm met wat wij kunnen bieden, dus moesten we ze overhalen met andere middelen. Met Amsterdam en Het Concertgebouw als troeven komen we vaak al heel ver.’

Nassenstein en Koch bereiden hun afspraken altijd tot in de puntjes voor. ‘We kennen, bij wijze van spreken, de nummers beter dan de artiest zelf. Vaak gaat het eerst over bijzaken als hotels en vluchten, maar wanneer er een twinkeling in iemands ogen verschijnt zodra we het over muziek hebben, dan weet ik dat het goed zit.’

Voor de editie 2017 heeft Stichting SOUK de Marokkaanse Asma Lmnawar kunnen strikken. ‘Zij stond al heel lang op ons lijstje en is wat mij betreft een schot in de roos. ­Lmnawar is bij het grote publiek voornamelijk bekend door haar funky Arab popnummers, maar ze zingt ook prachtige tarab klassiekers. Haar repertoire is dus heel gevarieerd en het leuke is dat ze voor het eerst gaat werken met een westers klassiek orkest: het Nederlands Kamerorkest.’

Wensen
Het liefst zou Nassenstein het publiek betrekken bij de repetities voorafgaand aan het festival. ‘Het maakproces is voor mij het allermooiste onderdeel van SOUK. Ik vind het fascinerend hoe er bijvoorbeeld eerst paniek ontstaat bij een orkest dat kwarttonen moet spelen. Of de onwennigheid van een ­Arabische zanger die voor het eerst met een klassiek westers orkest werkt. Dat ongemak brengt overigens altijd iets moois voort: de sensatie dat het samenkomt en iets nieuws oplevert. Ik gun het het publiek om dat ook mee te maken.’

Als regisseur en conceptontwikkelaar zijn voor Nassenstein de ontmoetingen tussen verschillende groepen echter het belangrijkste in al zijn projecten. Hij kijkt tijdens de voorstelling dan ook liever naar de reacties van de mensen in de zaal dan naar wat er op het podium gebeurt. ‘Ik houd ervan om een spanningsboog te creëren door onverwachte momenten, zoals bij SOUK. Niets is mooier dan de schoonheid van het onbekende.’