Simon Keenlyside & Julius Drake: Poulenc

Bij de ernstige Johannes Brahms is een lied zelden gewoon vrolijk. In Nachtigallen schwingen lustig ihr Gefieder, bijvoorbeeld, kwinkeleren de nachtegalen in de pianopartij boven de bloemenzee, terwijl de zanger zich treurig afvraagt of er voor hem geen bloempje is.

De rusteloze zee in de pianopartij van Verzagen spiegelt de vertwijfelde ziel aan de waterkant. Uit dezelfde bundel is het bedrieglijk zoetgevooisde O kühler Wald, waarin het hoopvolle eerste couplet in schril contrast staat met de hopeloosheid die volgt.

Ook Über die Heide draait om de lente en herfst van de liefde. Opusgenoot Nachtwandler lijkt een onschuldig slaapliedje, met zware oogleden in de pianobegeleiding en een slaperig lokkende melodie in de eerste twee coupletten. In het derde couplet dwaalt de slaapwandelaar weg van de oorspronkelijke melodie, om via een omweg weer terug te komen.

Het blokje Brahms eindigt met Es schauen die Blumen – een vlot miniatuurtje waarin de zanger zijn verdriet meegeeft aan een stromend beekje.

Francis Poulencs Paganini vormt een scherp contrast met de melancholieke Brahms. De duizelingwekkende melodielijnen sluiten perfect aan op de wat fragmentarische tekst, die op haar beurt een serie associatieve beelden schildert bij Nicolò Paganini’s virtuoze toeren op de viool. L’Anguille, de verklanking van een wel heel vrolijke avond uit, heeft het ‘hoempapa’-ritme van een straatmuzikantenwals, maar is harmonisch verrassend genoeg om het oor van de luisteraar te verleiden.

Uit dezelfde bundel komt Carte postale, een intiem miniatuurtje waarin de zangstem slechts verwoordt wat de pianopartij al heeft verklankt. In Avant le cinéma drijft een pompeuze zanger de spot met de moderne artiest en het ‘gebrek aan goede smaak’. Maar de luchtige wirwar van klanken in de begeleiding neemt de zanger duidelijk niet zo serieus. De Appolinaire-cyclus eindigt met 1904, een levendig drinklied over het goede leven tijdens carnaval. 

De Suite française begint met een levendige Bransle de Bourgogne, die wordt gevolgd door een intieme Pavane. Dan volgen een opgewekte Petite marche militaire en een droevige, tweestemmige Complainte. De Bransle de Champagne klinkt koninklijk, een trage dans die zich langzaam ontwikkelt. Een zachtmoedige Sicilienne en een levendig hamerend Carillon besluiten de suite, die Poulenc in eerste instantie componeerde voor negen blazers, slagwerk en klavecimbel.

Al voordat Maurice Ravel de Histoires naturelles van Jules Renard op muziek zette, waren de gedichten razend populair. De componist toonzette de tekst met veel gevoel voor de karakteristieken van de beschreven dieren, en voor Renards droge humor. 

Het spits wordt afgebeten door Le paon. Op koninklijke klanken schrijdt de pauw, in vol ornaat voor zijn huwelijk, naar voren, en roept zijn verloofde. Helaas komt zij wederom niet opdagen. Niet uit het veld geslagen vertoont de pauw zich nogmaals in zijn volle pracht – morgen zal hij trouwen.

Le grillon wordt geïntroduceerd met zacht klingelende arpeggioklanken. De krekel beweegt zich voorzichtig, aarzelend, zingt zijn avondserenade en verdwijnt weer in de nacht. De zwaan glijdt over het water, dat in Le cygne zachtjes kabbelt en kringelt, terwijl hij schijnbaar probeert de donzige reflectie van de wolken te vangen. Of vist hij naar wormen?

In het feeërieke Le martin-pêcheur beleeft de dichter een betoverend moment, als een ijsvogel zijn hengel voor een tak aanziet. De cyclus besluit met de felle parelhoen. La pintade vecht zonder reden, waarbij haar schelle roep door de lucht snijdt als een mes, en het getrappel van haar dunne pootjes chaos creëert in de pianobegeleiding.

Poulencs La travail du peintre werd gecomponeerd als eerbetoon aan de overleden dichter Paul Éluard. Pablo Picasso bijt het spits af met harde, duistere klanken – een energieke beschrijving van diens schilderproces. Hij wordt opgevolgd door een vrolijk walsende Marc Chagall.

Lieflijk kabbelen de landschappen van Georges Braques voorbij, om over te gaan in een plechtige beschrijving van Juan Gris’ fragmentarische schilderkunst. Paul Klee schildert vol energie, de klankkleuren spetteren in het rond.

In Joan Miró vervagen de vaste vormen langzaam, totdat er een intiem kleurenpatroon ontstaat. De cyclus wordt afgesloten met Jacques Villon, een klacht tegen de harteloze realiteit, die langzaam oplost in tedere pasteltinten.

Liebesbotschaft was het eerste lied uit Franz Schuberts laatste liedbundel. Het is een lieflijk kabbelend lied, zonder schaduw of traan. Ook de barcarolle Alinde is een ongecompliceerd, volksliedachtig deuntje, charmant en opgewekt. 

Schubert zette in Ständchen de shake­speareaanse serenade Hark, Hark, the Lark op muziek. De opgewekte sere­nade, waarin de pianopartij vrolijk onder de lyrische zangmelodie door huppelt, werd echter pas na zijn dood uitgegeven.

An die Leier begint op martiale klanken, maar al snel verwateren de luide akkoorden tot een lieflijk getokkel onder een intieme, lyrische melodie. Heel anders is het verstilde Nachtstück, waarin een oude man afscheid neemt van het leven en de dood verwelkomt.

In het elegante An den Mond in einer Herbstnacht schrijdt de muziek voort, terwijl de maan langzaam uit het zicht verdwijnt. Herbstlied beschrijft een bonte herfstdag op prettige, ongecompliceerde klanken. De avond wordt afgesloten met het chromatische Abschied. Op gelaten toon neemt de zanger afscheid, ijl als de berglucht, en zonder hoop op terugkeer.