Sibelius’ Eerste symfonie door het Concertgebouworkest

Jimmy López Bellido studeerde compositie in zijn geboortestad Lima (Peru), in Helsinki en aan de University of California in Berkeley. De laatste jaren boekt hij veel succes met zijn kleurrijke muziek, waarin uiteenlopende stijlen samenkomen binnen een solide raamwerk van klassieke compositietechnieken. Zijn werken waren onder meer te horen in het Konzerthaus in Berlijn, de Musikverein in Wenen, de New Yorkse Carnegie Hall en het Sydney Opera House.

In 2016 bewees zijn Eerste symfonie dat hij een hedendaagse meester is van de grote vorm. De vier delen corresponderen met de vier boeken van De reizen van Persiles en Sigismunda, de epische roman die Cervantes voltooide vlak voor zijn dood in 1616. Persiles en Sigismunda zijn twee Scandinavische edelen die incognito door Europa reizen en allerlei avonturen beleven, waarbij ze hun liefdesrelatie verborgen houden totdat ze in Rome in het huwelijk treden.

‘Een verhaal met deze reikwijdte vraagt om een epische behandeling, en daarom besloot ik een symfonie te schrijven, een type orkestwerk dat […] een heel universum aan thema’s en muzikale motieven kan herbergen die binnen meerdere delen worden getransformeerd.’ López benadrukt dat de muziek niet letterlijk de gebeurtenissen beschrijft. ‘In plaats daarvan wilde ik de geest, grootsheid en humor van de vier boeken overbrengen’. Het werk is ‘een persoonlijke lezing van de roman door een componist die […] niet alleen Zuid-Amerikaans is, maar bovenal een kosmopoliet, want naast Peru heb ik ook in Finland, Frankrijk en de Verenigde Staten gewoond.’

Het Finland waarin Jean Sibelius opgroeide kende hoegenaamd geen klassieke muziekcultuur. Hij studeerde in Berlijn en Wenen en zijn eerste werken ademen een Duits-romantische sfeer. Al snel zocht hij naar een eigen ‘nationale’ stem, geïnspireerd op Finse sagen en legenden. Hij liet zich bovendien inspireren door de natuur van het uitgestrekte Finse platteland, zoals in zijn symfonisch gedicht Finlandia uit 1899. In datzelfde jaar voltooide hij zijn Eerste symfonie, die hij in april zelf in première bracht met het Symfonieorkest van Helsinki. Hierna maakte hij een iets gereviseerde versie, die sindsdien wordt uitgevoerd.

Het eerste deel opent met een sfeervolle klarinetsolo, begeleid door zacht roffelende pauken. Al snel voert Sibelius ons mee naar romantische verten, met heroïsche hoorns, feeërieke strijkers en vrolijke motiefjes van de houtblazers. De soloklarinet keert terug, begeleid door omfloerste harparpeggio’s, gevolgd door gedragen lijnen van trompetten, hoorns en fagotten. Drie trombones introduceren een ommekeer naar een ronkende diepte, waarna het deel eindigt met een pizzicato van de strijkers.

In het Andante verklanken gedempte strijkers een tragisch thema, fraai ingekleurd door de houtblazers. Het duikt in telkens wisselende variaties op in de verschillende instrumentgroepen, waarbij het betoog steeds feller wordt. Uiteindelijk keert het openingsthema terug en eindigen we in serene rust.

Het korte Scherzo begint met puntige motieven in een staccato ritmiek, gelardeerd met ferme paukenslagen. Na een lyrische passage met verschillende solo’s van de afzonderlijke musici keert de felheid van het begin terug.

In de Finale spelen gedempte strijkers het motief waarmee de klarinet het eerste deel opende. Hierna ontwikkelt zich vanuit de violen een majestueuze, expansieve melodie, die krachtig uitwaaiert over het gehele orkest. De spanning wordt opgebouwd met een liggende toon, waarna het stuk eindigt met een koraal van de koperblazers en luid roffelende pauken.