Sean Shibe & LUDWIG: Seven Shades of Sean

‘De ultieme muzikale blind date’, zo noemt ensemble LUDWIG het recital met Sean Shibe. Onder de titel Seven Shades of Sean gaan zeven musici van het Nederlandse collectief vandaag een duet aan met de Schotse gitarist om zo de onderlinge raakvlakken en verschillen te zoeken en de verschillende kanten van de kunst van Shibe te laten horen. Bijzonder daarbij is dat alle voorbereiding online plaatsvond. Volgens de gitarist is dat in het Verenigd Koninkrijk ‘heel gewoon’. ‘We hebben meestal maar weinig gezamenlijke repetitietijd en dan is online contact een vrij normale zaak en een prima oplossing.’

Ook in Nederland is het online repeteren in zwang gekomen, met dank aan een zeker virus, maar bijzonder is dat de musici pas werkelijk live met Shibe spelen op de dag van het concert. Vandaar de ‘blind date.’
De titel van het concert is daarbij enigszins misleidend. Het gaat niet zozeer om de verschillende kanten van de musicus, maar om de gitaar in al zijn verschijningsvormen. ‘Ik wil laten zien en horen dat de gitaar niet louter een begeleidingsinstrument is, maar zeer goed in staat is de hoofdrol te vertolken’, aldus Shibe. ‘Om dat duidelijk te maken vertolken we zeven duetten waarin de gitaar op verschillende manieren een belangrijke rol speelt. Ik heb daarvoor componisten gekozen die je niet direct met de gitaar associeert en die ook de oude muziek en de volksmuziek aanstippen.’

De gitaar door de eeuwen heen

Met Tell Me True Love van John Dowland gaat het programma inderdaad terug naar een eerdere bloeiperiode van een tokkel­instrument, de Renaissance. In de tijd van Elizabeth I was in Engeland de luit heer en meester. Niet alleen groeide hij dankzij componisten en luitisten als Dowland, Robert Johnson en Francis Cutting uit tot een belangwekkend solo-instrument, ook de ‘lute song’ werd in Engeland een begrip. Inmiddels is dit repertoire voor luit volledig omarmd door de gitaristen en bestaan ook vele luitliederen zoals Tell Me True Love in bewerkingen voor sologitaar en voor gitaar en andere instrumenten.

Na de bloeitijd van de luit, die nog voortduurde tot de Duitse Barok – zelfs Johann Sebastian Bach schreef en arrangeerde nog voor de luit – was het vooral de vier- en vijfkorige barok­gitaar die het overnam. Hoewel het instrument uitstekende bespelers en componisten kende werd het meer en meer een niche-instrument dat weliswaar in de volksmuziek – vooral in Latijns-Amerika – een belangrijke rol speelde, maar in de klassiekemuziekpraktijk geen rol van betekenis had. Dat bleef zo in de Klassieke Periode waarin de gitaar volwassen werd en de eerste modellen van de huidige klassieke gitaar ontstonden in Spanje. Een componist als Fernando Sor (1778-1839) werd wel de ‘Beethoven van de gitaar’ genoemd, maar zowel het repertoire als het instrument bleven ook nu slechts een nichemarkt bedienen.

Revival

Hoewel Franz Schubert bij gebrek aan een eigen piano ook gitaar speelde en een aantal liederen schreef met de gitaar als hulpmiddel, duurde het tot de tweede helft van de negentiende eeuw eer het instrument met componisten/gitaristen als Francesco Tarrega en Augustin Barrios Mangoré uit zijn schulp kroop. De werkelijke revival duurde nog tot het midden van de twintigste eeuw. Toen wist Andres Segovia een breed publiek aan te spreken en keerde de gitaar langzaam terug naar het front van de klassieke muziek.

Toch bleef de gitaar tot op de dag van vandaag in de klassieke hoek, vooral omdat het geen echt orkestinstrument is, slechts bij een relatief kleine groep echte liefhebbers in zwang. Daar deden het gebruik van het instrument door onder anderen Gustav Mahler in zijn ­Zevende symfonie en de opkomst van de elektrische gitaar in de tweede helft van de twintigste eeuw weinig aan.

Dat de gitaar desondanks een gelijkwaardige rol kan spelen naast meer gangbare klassieke instrumenten moge duidelijk blijken met het programma van vandaag.

Buizenversterkers, Griekse muziek en tango

Zo schreef David Lang, een van de componisten achter het New Yorkse Bang on a Can, met Warmth een intrigerend polyritmisch duet voor twee elektrische gitaren. De titel staat voor de kwaliteit van de buizenversterker die niet alleen verwijst naar Langs affiniteit met de rockmuziek uit de jaren zeventig, maar ook zorgt voor een natuurlijke vervorming en uiteindelijk verzadiging van de versterkte gitaarklank.

De noten van Moondog en Calliope Tsoupaki zijn weer prachtige bewerkingen van enerzijds een lied voor stem en piano en anderzijds één multifunctionele melodie. High on a Rocky Ledge komt van de langspeelplaat H’art Song uit 1978 van Moondog, de artiestennaam van Louis Thomas Hardin. Deze blinde Amerikaanse componist en musicus was van grote invloed op minimalmusiccomponisten als Steve Reich en Philip Glass en zijn muziek zit op H’art Song ergens tussen volksmuziek, kunstmuziek en minimalisme in.

De Grieks-Nederlandse Calliope Tsoupaki schreef Thin A­ir in 2020 als Componist des Vaderlands bij wijze van hart onder de riem voor alle corona-ellende. Thin A­ir, een eenstemmige lijn, deels geïnspireerd op de Griekse (volks)muziek, reisde in vele versies voor even zovele solo-­instrumenten de wereld over en klinkt vandaag in een duetversie voor gitaar en harp.

Café 1930 van Astor Piazzolla is weer oorspronkelijk mede voor de gitaar geschreven. De Argentijnse tangokoning componeerde dit werk in 1985 als tweede deel van zijn Histoire du Tango, dat in vier delen de historie van de tango laat klinken, voor gitaar en fluit. In dit tweede deel, dat ook in een arrangement voor gitaar en viool bestaat, geeft Piazzolla zijn visie op de tango van de jaren dertig. Wat langzamer, romantischer en melancholischer dan de eerste tango’s uit het begin van de twintigste eeuw, en meer een luistergenre dan een dansritme.

Wat er verder klinkt, is pas op het laatste moment besloten, maar Seven Shades of Sean is en blijft ‘een ode aan de tokkelinstrumenten en vooral aan de gitaar.’