Scherpdenkers: Leo Blokhuis en Diamanda La Berge Dramm
Cross Country
Leo Blokhuis spreker
Diamanda La Berge Dramm viool
Maya Fridman cello
Aaron Likness piano
Sam Amidon zang/gitaar
Charles Ives (1874-1954)
Vijfde vioolsonate, ‘New England Holidays’
voor viool en piano
onvoltooid gebleven;
in een voltooiing van Diamanda La Berge Dramm
Pianotrio,
op. 86 (ca. 1909-10, rev. ca. 1914-15)
Moderato
Presto (‘TSIAJ or Medley on the Fence or on the Campus!’)
Moderato con moto
folksongs, ballades en presbyteriaanse hymnes
er is geen pauze
einde ± 21.45 uur
Toelichting
toelichting
Ives ontrafeld
Door Joke Dame
Diamanda La Berge Dramm heeft iets met Charles Ives. De muziek van de Amerikaanse componist (1874-1954) bood de jonge violiste – geboren en getogen in Amsterdam – een nieuwe blik op Amerika, het thuisland van haar ouders en háár tweede vaderland. Op het programma staan een traditionele en een klassiek , composities die Ives begin vorige eeuw schreef, met daarbij een aantal folk songs, ballades en presbyteriaanse hymnes.
Wie heeft dit wat raadselachtige programma verzonnen?
‘Ikzelf,’ zegt Diamanda en ze lacht, ‘samen met Muziekgebouw Eindhoven. Ik ben Nieuwe Maker daar en dat wil zeggen dat ik een tijdje in de gelegenheid word gesteld een eigen project te ontwikkelen. Het programma maakt deel uit van een groot Ives-project.
Er komt dit jaar een cd uit en een website gewijd aan Charles Ives. Die website functioneert als een real-time, multidimensionale analyse van zijn Vijfde vioolsonate. Dit concertprogramma zou je de live-versie van het grote project kunnen noemen. Omdat er veel populaire en traditionele muziek zit verwerkt in Ives’ composities, krijg je een modernistische, vooruitkijkende blik op vorm en klank gecombineerd met de nostalgie van de traditionele eren.’
Hoe is Ives eigenlijk in haar leven gekomen?
‘Ives wordt gezien als een avant-gardecomponist die niet al te toegankelijke muziek schreef, maar zijn muziek ligt mij na aan het hart en maakte van jongs af aan deel uit van mijn muzikale opvoeding. Ik heb mijn bachelor in Amerika gedaan en toen ik daar studeerde – in New England, waar Ives vandaan komt – heb ik mensen leren kennen die ook nog duidelijk banden met hem hebben. Zijn muziek kwam daar heel erg bij mij binnen, maar ook in zijn gedachtegoed en in hoe hij met muzikaal materiaal omgaat, herken ik wel iets. Dit programma, en eigenlijk het hele project, is niet alleen een studie naar de componist Ives maar ook een studie naar mijn eigen muzikale wortels.
In dit concert, dat we Cross Country hebben gedoopt, wil ik dat graag delen met het publiek. Eén manier om dat te doen is om de muziek uit elkaar te trekken en te ontrafelen waar Ives door geïnspireerd werd. En dat waren volksliedjes en hymnes. Daarom heb ik Sam Amidon erbij betrokken: hij zingt en speelt gitaar. Een andere manier is om er een inleiding bij te geven en daarvoor hebben we Leo Blokhuis gevraagd, die het een en ander kan uitleggen en in een context kan plaatsen.’
Wat is precies de rol van de volksmuziek in het programma?
‘Ives begon aanvankelijk met een vioolsonate die hij als springplank gebruikte voor een van zijn grote werken, de Holidays Symphony. Vervolgens keerde hij terug naar de maar die heeft hij nooit afgemaakt. Omdat de symfonie wel af is, is het niet zo moeilijk om te zien wat hij had willen doen. En zo hebben zijn latere navolgers de sonate ook voltooid, al hebben ze het stuk niet gepubliceerd. En daarmee is de weg vrij om het nog eens op een andere manier te interpreteren, hier en daar een ander zijweggetje in te slaan. Ik heb de symfonie bestudeerd en gezocht naar aanvullend materiaal dat we in de sonate konden verwerken – dat heb ik gedaan met de hulp van de mensen in Amerika die zich met Ives bezighouden. Heel leuk om te doen. Zo maak je deel uit van een groter en nog levend proces rond deze Vijfde sonate.’
‘Ives staat erom bekend dat hij voor zijn composities de meest uiteenlopende muzikale bronnen gebruikte. Vaak muziek die hij nog uit zijn jeugd kende. Ik heb uitgezocht welke traditionele volksliederen Ives inzette en dat zijn hymnes, volksliedjes, civil war songs en zelfs kinderliedjes.
Van die eren laten we er een paar helemaal horen. Het idee is dat we beginnen met gescheiden muzikale werelden: klassiek en volksmuziek. Tijdens het programma zijn er ook momenten waarin die klankwerelden over elkaar heen worden gelegd. Dan hebben we een arrangement waarbij je beide werelden tegelijk kunt horen. Componist Marco Mlynek heeft geholpen met die arrangementen. We laten in feite horen wat er zich in het hoofd van Ives heeft afgespeeld tijdens het componeerproces.
Het moet heel helder zijn: we laten eerst de composities van Ives op een normale manier horen, met de inleiding van Leo Blokhuis. Dan spelen we het materiaal waarop Ives zijn composities baseerde, en we hopen dan dat we het publiek kunnen meenemen als we die klankwerelden elkaar laten overlappen.’
Je spreekt van een voorstelling, niet van een concert. Waarom is dat?
‘Het is geen geënsceneerde voorstelling maar wel een sterk gecureerd concert. Zoals er in een museum uiteenlopende dingen kunnen hangen die op elkaar inwerken, ook al hebben ze niets met elkaar te maken, zo laat ik de verschillende muzikale werelden een relatie met elkaar aangaan. Ik vind het ook een fijn idee om mensen een context te geven waarin ze zelf die verbanden kunnen leggen. Het wordt zeker geen theatervoorstelling, maar we zullen wel met licht werken en met de indeling van de ruimte.’
Biografie
Diamanda Dramm, viool
Diamanda La Berge Dramm groeide op in Amsterdam in een muzikale familie en speelt viool sinds haar vierde. Ze werd vanaf jonge leeftijd omringd door spilfiguren uit de klassieke muziek en de avant-garde- en scene. Al op haar dertiende, bij de opening van het Holland Festival 2005, bracht ze in Het Concertgebouw Louis Andriessens solowerk Raadsels in première.
Diamanda La Berge Dramm studeerde in Den Haag, Boston en Amsterdam. Bij haar afstuderen ontving ze de John Cage Award, voor haar inzet voor de hedendaagse muziek. In 2018 won ze de Dutch Classical Talent Award. Inmiddels groeide ze uit tot een internationaal succesvol solist, kamermusicus en bandlid. Diamanda La Berge Dramm werkte intensief samen met muzikale vernieuwers als Alvin Lucier, Garth Knox en Georg Friedrich Haas.
Met rocklegende John Cale deelde ze het podium tijdens concerten in Londen en Brussel. Diamanda La Berge Dramm is een van de oprichters van collectief Splendor en treedt regelmatig op op dat podium. In juni 2018 gaf ze in de van Het Concertgebouw een solorecital met werken van Biber tot en met David Dramm en Onur Türkmen.
Leo Blokhuis, spreker
Leo Blokhuis is schrijver, grafisch ontwerper en presentator van radio- en televisieprogramma’s. Hij is (co-)auteur van een aantal boeken over popmuziek, waaronder Grijsgedraaid (2006), The Sound of the Westcoast (2010) en Electrifying Berlin (2013). In 2019 verscheen de semi-autobiografische roman Blauwe zomer.
Artikelen en columns schreef Leo Blokhuis voor tijdschriften als Nieuwe Revu, Revolver en de VARAgids. Bij het grote publiek is hij vooral bekend van zijn medewerking aan televisieprogramma’s als De Wereld Draait Door en Top 2000 à Go-Go. Als samensteller van diverse radioprogramma’s was Leo Blokhuis actief voor onder meer NPO Radio 2 en NPO KX.
In het theater presenteerde hij met zijn vrouw Ricky Koole Harmonium, waarin ze vergeten jes en componisten opnieuw onder de aandacht brachten. Enkele jaren later volgde de theatervoorstelling Laagland, en in 2018 ging Leo Blokhuis met onder anderen Roel van Velzen op tournee met het theaterconcert Queen, a Night at the Theatre.
Aaron Likness, piano
Aaron Likness studeerde aan de University of North Carolina en deed een vervolgopleiding aan het New England Conservatory of Music in Boston, waar hij voor zijn bijdrage aan de nieuwe muziek werd onderscheiden met de John Cage Award. Zijn voornaamste docenten waren Thomas Otten, Stephan Drury en Ursula Oppens.
Sinds zijn afstuderen is Aaron Likness actief in de klassieke en hedendaagse muziekscene van de Verenigde Staten en Europa. Hij musiceerde met formaties als het American Modern Ensemble, het Firebird Ensemble en Boston Musica Viva. Ook werkte hij met danser/choreograaf Silas Riener en de Italiaanse zangeres Anna Caterina Antonacci; met dichter Saul Williams maakte hij een voorstelling op Rzewski’s Coming Together en traditionele Javaanse muziek voerde hij uit met Gamelan Nyai Saraswati en Boston Village Gamelan.
Aaron Likness maakt deel uit van Sound Icon, een ensemble voor moderne muziek in Boston. De pianist bracht tal van nieuwe composities in première, geschreven door componisten als Mikael Karlsson, Beat Furrer, Wolfgang Rihm en Zaid Jabri. Hij debuteert vandaag in Het Concertgebouw.
Sam Amidon, zang/gitaar
De Amerikaanse folk-artiest Sam Amidon kwam ter wereld in Brattleboro, Vermont. Hij speelt vanaf jonge leeftijd viool, banjo en gitaar. Al in zijn tienerjaren verwierf hij bekendheid met zijn band Popcorn Behaviour, waarmee hij vijf albums uitbracht. Later, rond het jaar 2000, woonde Sam Amidon een aantal jaren in New York.
Hier maakte hij deel uit van de experimentele rockbands Doveman en Stars Like Fleas. In 2001 bracht hij in eigen beheer zijn eerste solo-cd uit, Solo Fiddle, met daarop Ierse volksmuziek. Een reeks albums volgde, waaronder But this Chicken Proved Falsehearted (2007), I See the Sign (2010), Bright Sunny South (2013) en The Following Mountain (2017). Sam Amidon treedt inmiddels wereldwijd op. Hij werkt graag samen met collega’s als Thomas Bartlett, Nico Muhly, Bill Frisell, en met zijn vrouw, de zangeres Beth Orton. Naast zijn werk in de muziek is Sam Amidon ook tekenaar en filmer. Zijn werk was te zien in galeries en musea in bijvoorbeeld Leipzig en New York.
Maya Fridman, cello
Maya Fridman won in 2019 de Dutch Classical Talent Award en was in 2018/2019 in residence bij Gaudeamus. De celliste begon haar opleiding in haar geboortestad Moskou en studeerde in 2016 aan het Conservatorium van Amsterdam cum laude af bij Dmitri Ferschtman.
Naast haar vele optredens met zowel de grote werken uit voorbije eeuwen als nieuwe muziek maakt Maya Fridman ook naam met haar discografie. Haar eerste opname, The Invisible Link uit 2015, bevat muziek van Schnittke, Vasks en Pärt. In 2017 verscheen het solo-album Red Velvet (Louis Andriessen, Karen Tanaka, Alisa Apreleva) en een jaar later bracht ze de volledige De vuurengel van Prokofjev uit in een eigen arrangement voor en piano (bespeeld door Artem Belogurov).
In 2019 nam ze Canti d’inizio e fine op van componist Maxim Shalygin. Maya Fridman werkte samen met het Aeon , pianiste Tomoko Mukaiyama, gitaarvirtuoos Harry Sacksioni, Asko|Schönberg, het Noord Nederlands Toneel en de Amsterdamse Cello Biënnale. Haar nieuwste album, The Forest, bevat een voor haar geschreven celloconcert van Jan-Peter de Graaff.
In de van Het Concertgebouw was Maya Fridman eerder onder meer te gast in juni 2019 en februari 2020.