Scherpdenkers: Brankele Frank

Brankele Frank spreker
Jelmer de Moed klarinet
Pieter de Koe cello
Robbrecht Van Cauwenberghe bajan
Rik Kuppen piano

Dit concert maakt deel uit van de serie Scherpdenkers.

VROLIJK GESTEMD – HOE JE EEN SNAAR RAAKT

Sebastian Fagerlund (1972)

Breathe (2005)
voor accordeon, klarinet en cello

Celia Swart (1994)

Windgeheimen (2019)
voor klarinet en piano

Arvo Pärt (1935)

Mozart-Adagio (1992/2017)
voor klarinet, cello en piano

Marko Tajčević (1900-1984)

Zeven balkandansen (1927)
Con moto
Rustico
Vivo
Sostenuto e cantabile
Allegro ritmico
Allegretto
Allegro quasi pesante

Ayuo Takahashi (1960)

Eurasian Tango nr. 2 en nr. 3 (1990; bewerking R. Van Cauwenberghe)

er is geen pauze
einde ± 21.30 uur

Toelichting

Toelichting

door Brankele Frank

Wanneer iets je ‘als muziek in de oren klinkt’, bedoelen we dat iets je vrolijk stemt. Dat je ergens enthousiast van wordt of verrukt van raakt. Best een eenzijdige voorstelling van zaken eigenlijk. Want muziek kan nog zoveel meer verschillende snaren binnenin ons raken.

Wie heeft er niet hartstochtelijk meegehuild met een of andere popster die plots exáct de juiste woorden kende voor jouw immense potje ludduvuddu? Wie heeft niet zijn maatschappelijke onvrede en wanhoop horen weerklinken in de post-punk, grunge, hiphop of singer-songwriter-oeuvres van zijn tijd? De emoties die muziek bij ons kan oproepen zijn zo talrijk en veelzijdig als ons gamma der gevoelens groot is.

Ik weet nog goed hoe een Franse PhD-student uit het Parijse lab waar ik jaren geleden onderzoek deed naar me toekwam. Hij nam me even apart, een samenzweerderige blik in zijn ogen. De dag ervoor had ik hem verrast aangekeken toen hij zei niet zoveel van jazz te begrijpen, en ‘Chet qui??’ niet te kennen. Ik had hem op het hart gedrukt het album My Funny Valentine een kans te geven.

Met ontzag in zijn ogen fluisterde de beste man dat hij de hele avond de cd had beluisterd. Huilend. Ontroering om de pracht van de muziek die hij nog niet kende, maar ook van schrik, omdat hij nog nooit eerder zo diep door klanken geraakt was.

Muziek transporteert je naar vervlogen tijden, doet je dromen, doet je feesten, dansen, huilen, lachen. Ze is een soort neurobiologische tijdmachine. Muziek kan kalmeren en ontregelen, verbinden en ontladen. Soms overstemt ze de wereld, soms dempt ze haar juist.

Waarom raakt muziek ons zó diep, terwijl het sec beschouwd alleen trillende lucht is? Het doet iets wat weinig andere dingen kunnen: het activeert vrijwel het hele brein tegelijk: emotie, geheugen, beweging, verwachting, taal en beloning. Het kan je fysiek opwinden of juist je hartslag vertragen. Het kan het stresshormoon cortisol verlagen, je bloeddruk verlagen, gevoelens van stress verminderen – muziek kan zelfs je pijngevoelens verminderen, een gegeven dat in steeds meer operatiekamers wordt gebruikt.

De ontlading die je kunt voelen na een hevig gaat gepaard met dopamine-afgifte. Je brein voorspelde iets, maar het kwam toch nog nét wat intenser binnen. Of er is een of onverwachte , waardoor je een sterke emotie voelt.

Onze hersenen proberen alles te voorspellen, maar echte ontroering vindt plaats wanneer de klanken in de realiteit juist net een beetje afwijken van dat gebaande pad. Daar waar herkenning en verrassing elkaar kruisen, trillen je snaren het hardst.

Biografie

Brankele Frank

Brankele Frank studeerde neurobiologie in Amsterdam, Londen en Parijs en groeide op in een huis vol muziek: haar moeder is de pianodocente en concertpianiste Marjès Benoist. Na haar studie werkte Brankele Frank als strategieconsultant bij McKinsey & Company en als hoofd Educatie bij ARTIS. In 2015 kreeg ze een burn-out. Haar zoektocht naar herstel resulteerde in het boek Over de kop, waarin ze vanuit haar vakgebied beschrijft wat er in hersenen en lichaam gebeurt tijdens een burn-out.

Tijdens het schrijfproces kreeg ze te maken met een tweede burn-out, waarna ze ook dat herstelproces een plek gaf in haar boek. Brankele Frank combineert wetenschappelijke kennis met persoonlijke ervaring en schrijft over stress en mentale gezondheid.

Ze is columnist bij Het Financieele Dagblad en schreef eerder voor Hard//hoofd, NRC en Vrij Nederland. Samen met Malou Holshuijsen maakt ze de podcastserie Let’s go mental voor NPO Luister, en ze is vaste gast in het radioprogramma Villa VdB, waar ze spreekt over nieuwe inzichten in de hersenwetenschap. In 2025 won Brankele Frank de 26ste editie van tv-spel De slimste mens, waarmee ze bij een breed publiek bekend werd. Ze is voor het eerst te gast in Het Concertgebouw.

Jelmer de Moed, klarinet

Jelmer de Moed combineert zijn liefde voor kamermuziek met vernieuwende muzikale projecten binnen zijn Studio de Moed. Hij studeerde klarinet en kamermuziek aan het Conservatorium van Amsterdam en aan de Hochschule für Musik ‘Hanns Eisler’ in Berlijn bij Arno Piters, Hans Colbers, Martin Spangenberg en Eberhard Feltz. De klarinettist werd genomineerd voor de Grachtenfestivalprijs en was finalist van Dutch Classical Talent.

Samen met pianist Rik Kuppen nam hij zijn debuut-cd op voor AVROTROS Klassiek, met werken van Brahms, Berg, Schumann en Debussy. Met Studio de Moed initieerde hij interdisciplinaire projecten als Schaduwspel en Leven(loos). Sinds 2025 maakt Jelmer de Moed deel uit van het artistieke collectief van de Noorderkerkconcerten. Als maker in residence bij het Muziekgebouw Productiehuis ontwikkelde hij de serie YOU, waaronder het project You Speak in Tongues met muziek van Nuno Lobo.

Andere recente hoogtepunten zijn O, een lyrisch intermezzo – een samenwerking met Rik Kuppen, Maud Vanhauwaert, Willem Jeths en Mathilde Wantenaar – en een optreden met het Animato Kwartet in Het Zondagochtend Concert van 29 maart 2026 met Brahms’ Klarinetkwintet. Dit najaar presenteerde hij met het Animato Kwartet een album met werken van Tristan Keuris. Jelmer de Moed maakte zijn Concertgebouwdebuut in mei 2024 in de serie Jonge Nederlanders.

Pieter de Koe, cello

Pieter de Koe is oprichter van het Animato Kwartet en zoekt daarnaast naar nieuwe artistieke ontmoetingen waarin klank, beweging en beeld elkaar aanvullen. Een recent project was Suite B., een voorstelling rond de suites van Benjamin Britten die hij ontwikkelde met danser Uri Eugenio en die te zien was op festivals als Wonderfeel en Klaterklanken.

Tijdens het LAB van de Heidelberger Frühling stelde Pieter de Koe locatiegebonden concertprogramma’s samen, in samenwerking met architecten, arrangeurs en lichtontwerpers. Ook op zijn eerste solo-cd, Leporello Vol. 1 met werken van Debussy en Britten, laat de cellist beeld en klank samenkomen: het is een ambachtelijke leporello-uitgave (harmonicaboek) met illustraties van Olivia Ettema, opgenomen met pianist Rik Kuppen.

Als solist voerde Pieter de Koe cello-concerten uit van C.Ph.E. Bach, Haydn en Johan de Meij, en trad hij op tijdens onder meer het Davos Festival en het Internationaal Kamermuziekfestival Schiermonnikoog. Pieter de Koe studeerde aan de Sweelinck Academie, het Koninklijk Conservatorium Den Haag en de Hochschule für Musik Freiburg bij Monique Bartels, Jan Ype Nota, Michel Strauss en Jean-Guihen Queyras. In de debuteerde hij met zijn Animato Kwartet in een Lunchconcert in mei 2014.

Robbrecht Van Cauwenberghe, bajan

Robbrecht Van Cauwenberghe geldt als een van de meest vooraanstaande bajanisten van zijn generatie. Hij speelt op een op maat gebouwde Jupiter-bajan (Russische ) en werkt nauw samen met componisten en hedendaagse ensembles om het repertoire voor zijn instrument uit te breiden. Recent was hij te horen in onder meer het Festspielhaus Baden-Baden, de Philharmonie Luxembourg, het Konzerthaus Wien en tijdens het Internationaal Kamermuziekfestival Utrecht en het Bachfestival Dordrecht.

Als solist speelde hij met het Stift Festivalorkest in Goebaidoelina’s Sieben Worte en Shalygins Angel, en met Phion en celliste Maja Bogdanović in Golijovs Azul. Ook werkte hij samen met het Postland Collectief, Ensemble Black Pencil, het Residentie Orkest en Camerata RCO. Sinds 2021 is Robbrecht Van Cauwenberghe vast lid van het Oorkaan Ensemble, gespecialiseerd in theatrale concerten.

Daarnaast speelde hij in producties van de Nederlandse Reisopera, Theater Sonnevanck en Holland , Als ’jonge held’ was hij op tv in Podium Klassiek. Robbrecht Van Cauwenberghe studeerde bajan aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag bij An Raskin en aan de Kunstuniversität Graz bij Janne Rättyä, en muziekwetenschappen aan de Katholieke Universiteit Leuven. Zijn vorige optreden in de was op 24 september jongstleden als presentator van de Unboxed-avond over Schuberts Forellenkwintet.

Rik Kuppen, piano

Rik Kuppen is een breed georiënteerde solist en kamermusicus. Hij was in 2019 finalist van het concours van de Young Pianist Foundation en maakte als finalist van Dutch Classical Talent een tournee langs de bekende zalen van Nederland met een multidisciplinaire voorstelling, in samenwerking met regisseur Wim Trompert en dichter Myrte Leffring.

De pianist behaalde in 2017 zijn masterdiploma aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag bij Ellen Corver. Daarnaast volgde hij lessen en masterclasses bij onder anderen Lars Vogt, Ferenc Rados, Rita Wagner, Edith Fischer, Dmitri Bashkirov, Naum Grubert, David Kuijken en Ronald Brautigam. Sinds 2020 maakt Rik Kuppen deel uit van het Brackman , met violist Tim Brackman en cellist Kalle de Bie. Hun debuut-cd uit 2025 werd onder andere bekroond met de Preis der deutschen Schallplattenkritik.

Ook speelt hij veel samen met Coraline Groen, violiste in het Concertgebouworkest. Met klarinettist Jelmer de Moed vormt Rik Kuppen een vast duo, dat onder meer optrad tijdens het Internationaal Kamermuziekfestival Utrecht en op de Jonge Nederlanders-avond van Jelmer de Moed op 24 mei 2025 in de . In december 2019 kwam hun duo-EP Dwaallicht uit en in 2022 hun debuut-cd bij AVROTROS Klassiek.