Samuel Hasselhorn en Ammiel Bushakevitz: Schubert
Samuel Hasselhorn bariton
Ammiel Bushakevitz piano
Dit concert maakt deel uit van de serie Vocaal op Dinsdag.
Dit concert wordt voorzien van boventiteling.
‘HOFFNUNG’: HET JAAR 1826
Franz Schubert (1797-1828)
Im Freien, D 880
Lebensmut, D 883
Am Fenster, D 878
Über Wildemann, D 884
Kupelwieser Walzer, D Anh. I/14
Krähwinkler Tanz in C gr.t., D 980
voor piano solo
Fischerweise, D 881
Ständchen, D 889Totengräber-Weise, D 869
Im Jänner 1817, D 876
Gesang (An Sylvia), D 891
pauze ± 20.55 uur
Der Wanderer an den Mond, D 870
An mein Herz, D 860
Das Zügenglöcklein, D 871
Sehnsucht, D 879
Im Frühling, D 882
nrs. 14-18 uit ‘Wiener Damen-Ländler und Ecossaisen’, D 734
voor piano solo
Die Blume und der Quell, D 874
Alinde, D 904
Der Vater mit dem Kind, D 906
einde ± 21.55 uur
Toelichting
Toelichting
door Joke Dame
‘Mijn scheppingen zijn het product van mijn verstand van muziek én van mijn verdriet.’ Of Franz Schubert deze woorden precies zo heeft genoteerd in zijn dagboek, weten we niet zeker, het origineel is verloren gegaan, maar ze wijzen op iets wezenlijks in zijn muziek. Stemmingswisselingen zijn een kenmerk van zijn eren. Bij Schubert kunnen vreugde en melancholie, beweging en stilstand, hoop en vergankelijkheid vrijwel ongemerkt in elkaar overgaan. Dat geldt zeker voor de liederen uit zijn laatste levensjaren.
Schubert op teksten van Seidl, Schulze, Schlechta en Shakespeare
Vrijwel alle liederen van dit programma ontstonden in het jaar 1826. Schubert was in januari negenentwintig jaar geworden, zijn gezondheid was broos, zijn bestaan als componist onzeker, maar hij etaleerde in dat jaar een zelfbewuste artistieke rijpheid. De liederen, op teksten van dichters die Schubert zeer na stonden, dierbare vrienden vaak (Ernst Schulze, Franz von Schlechta, Eduard von Bauernfeld), zijn minder dramatisch dan zijn vroege ballades, maar juist daardoor ontstond ruimte voor subtiliteiten.
Met een melodische wending, een verandering in de of een klein detail in de pianopartij, wist hij een wereld aan gevoelens op te roepen, kon hij de sfeer doen kantelen.
Hoewel het uit losse liederen bestaat, toont het programma innerlijke samenhang. De teksten bewegen – typisch voor de – tussen de buitenwereld en de menselijke binnenwereld, tussen natuur en herinnering, tussen levenslust en melancholie. De natuur is daarbij meer dan een achtergrond en weerspiegelt iets dat leeft in de mens.
Im Freien opent de weg naar buiten, de vrije natuur, met een gevoel van ruimte en beweging: de ontvouwt zich vrij en de piano geeft haar een voortdurende impuls. Het beeld past bij Schuberts liefde voor wandelingen met zijn vrienden in de omgeving van Wenen.
In Lebensmut klinkt de wil om het leven met vertrouwen tegemoet te treden. Daartegenover staat het beschouwelijke Am Fenster. Het eenvoudige beeld van iemand die uit een raam kijkt, wordt een moment van innerlijke reflectie: buiten beweegt de wereld, terwijl herinneringen en verlangens zich binnen aandienen. In Über Wildemann krijgt de natuur een dreigender karakter. De mens staat tegenover een landschap dat groter is dan hijzelf. Schubert roept die ervaring op met ritmische kracht en harmonische spanning.
De pianostukken Kupelwieser Walzer en Krähwinkler Tanz brengen ons in de intieme kring van Schuberts vrienden. Tijdens de beroemde Schubertiades in informele, huiselijke sfeer werd gezongen, gedanst en gemusiceerd, zonder de plechtigheid van de concertzaal. De pianominiaturen laten een andere Schubert horen: speels, spontaan en direct.
Met Fischerweise keert de natuur terug als het domein van vrijheid. De golvende pianopartij volgt het water waarop de visser zich beweegt. In Ständchen, op een tekst uit Shakespeares toneelstuk Cymbeline, verschuift de stemming naar een opgewekte sfeer. Het is feitelijk een ochtendserenade: de leeuwerik zingt en de natuur ontwaakt, terwijl de geliefde, met ongeduld vanuit de piano, wordt aangespoord tot opstaan.
In Totengräber-Weise verschijnt de dood ten tonele. Niet met dramatische gebaren: de doodgraver spreekt kalm over zijn dagelijks werk vanuit de stille aanvaarding van het onvermijdelijke einde. Ook Im Jänner 1817 is gericht op wat voorbij is. De herinnering is hier geen afgesloten hoofdstuk: het verleden klinkt als een echo door in het heden.
Gesang (An Sylvia) is een onbewolkte lofzang op vrouwelijke gratie en geldt als een van Schuberts meest geliefde liederen. De melodie is elegant en lichtvoetig. Toch klinkt ook hier een ondertoon. Bij Schubert is het mooiste moment vaak zo roerend omdat de vergankelijkheid erin meeklinkt.
Schubert op teksten van Seidl, Schulze, Rochlitz en Bauernfeld
Na de pauze raakt de blik meer en meer naar binnen gericht. Der Wanderer an den Mond brengt een van Schuberts meest kenmerkende personages: de dolende die niet zozeer zijn bestemming zoekt als wel de confrontatie met zichzelf aangaat. De maan, even ontheemd aan de nachtelijke hemel, wordt zijn stille gesprekspartner.
In An mein Herz voert die innerlijke dialoog nog verder: de dichter richt zich rechtstreeks tot zijn eigen hart. De muziek volgt de wisselende emoties met grote fijngevoeligheid. Er zijn geen sluitende antwoorden; de harmonieën houden de innerlijke dialoog open.
In Das Zügenglöcklein boezemt het doodsklokje de stervende geen angst in, het klinkt als geruststelling. Met de beierende, klokachtige pianofiguur ondersteunt Schubert de serene meditatie over de dood.
Sehnsucht stelt een kernbegrip van de Romantiek aan de orde. Het Duitse woord betekent meer dan verlangen of heimwee: het omvat het besef dat het doel van een hunkering buiten bereik kan blijven. Dat geldt ook voor Schuberts muziek. Zijn melodieën lijken vaak naar iets toe te bewegen zonder er te komen.
Dit verlangen krijgt in Im Frühling een nieuwe kleur. De natuur ontwaakt en alles lijkt opnieuw te beginnen. Maar voor de ‘ik’ in het gedicht is het geen herhaling van het verleden. Herinneringen aan eerdere lentes met een geliefde maken de schoonheid van het heden tegelijk warmer en pijnlijker. Schubert vangt die dubbelheid in de piano: de muziek straalt, maar onder haar oppervlak klinkt een stille weemoed.
De Wiener Damen-Ländler und Ecossaisen vormen opnieuw een luchtig intermezzo. Deze dansen herinneren aan de wereld van de Weense huiskamer, waarin muziek vooral een vorm van samenzijn betekende. Ze geven het programma enige lichtheid en maken duidelijk dat Schubert niet alleen de componist van introspectie en melancholie was.
In de drie laatste liederen komen verschillende ’s van het programma samen. Die Blume und der Quell gebruikt bloem en bron als beelden voor liefde, verbondenheid en vergankelijkheid. In Alinde toont Schubert hoe rijk een ogenschijnlijk eenvoudige strofische vorm kan zijn. Iedere herhaling van de melodie krijgt door de veranderende tekst een nieuwe emotionele lading.
Het programma eindigt met Der Vater mit dem Kind. Na de eenzame wandelaar, de herinneringen en het verlangen staat hier de menselijke verbondenheid centraal. Zo eindigt het recital met positieve nabijheid, met de ‘Hoffnung’ uit de titel.
Biografie
Samuel Hasselhorn, bas
Samuel Hasselhorn studeerde in Hannover en Parijs, en brak door met het winnen van de Koningin Elisabethwedstrijd 2018. Hij maakte deel uit van de zangersensembles van de Wiener Staatsoper en het Staatstheater Nürnberg, en is tegenwoordig te gast bij grote huizen als de Staatsoper Unter den Linden en de Deutsche Oper in Berlijn, de Oper Frankfurt en La Scala in Milaan. Vorig seizoen debuteerde de bariton in het Gran Teatre del Liceu in Barcelona in Mozarts Le nozze di Figaro en op het paasfestival van Baden-Baden in Wagners Lohengrin.
In zijn agenda staan optredens met het Royal Liverpool Philharmonic Orchestra en in Wigmore Hall in Londen, het Teatro Maggio Musicale Fiorentino, de Opéra Rouen, de Elbphilharmonie Hamburg, de Salle Bourgie in Montréal en op de Schubertiade in Hohenems. Samuel Hasselhorn is zeer toegewijd aan het ; in de serie Schubert 200 neemt hij met pianist Ammiel Bushakevitz tot 2028 repertoire op dat steeds exact tweehonderd jaar oud is.
Voor de eerste edities, Die schöne Müllerin en Licht und Schatten, kreeg het duo een Diapason d’Or de l’Année en een Preis der deutschen Schalplattenkritik. Zijn album Urlicht – Songs of Death and Resurrection (2024) met orkestliederen was Best Vocal Album én Recording of the Year bij de International Classical Music Awards. In Het Concertgebouw debuteerde Samuel Hasselhorn op 21 november 2023 in Mozarts Requiem met het Collegium Vocale Gent; in de staat hij nu voor het eerst.
Ammiel Bushakevitz, piano
Ammiel Bushakevitz studeerde in Leipzig en Parijs bij onder anderen Phillip Moll en Alfred Brendel. Hij was te gast op de festivals van Salzburg, Bayreuth en Luzern, de Schubertiades van Tel Aviv, Schwarzenberg en Villabertran, de Heidelberger Frühling, het Festival d’Aix-en-Provence en festivals in Milaan, Montreal en Brasilia.
Als een van de laatste privéstudenten van Dietrich Fischer-Dieskau begeleidde hij diens masterclasses. Als begeleider werkte Ammiel Bushakevitz met Christian Gerhaher, Thomas Hampson, Julia Kleiter, Felicity Lott en Anna Prohaska. Van 2024 tot 2028 neemt hij alle werken voor piano solo van Schubert op. De pianist geeft geregeld masterclasses, bijvoorbeeld aan de muziekacademie van zijn geboortestad Jeruzalem, de University of Queensland, het conservatorium van Peking en de University of Colorado, en trad op voor humanitaire organisaties in Ethiopië, Brazilië, China, Marokko, Mexico, Zuid-Afrika (waar hij opgroeide) en Zimbabwe.
Ammiel Bushakevitz is alumnus van de Deutscher Akademischer Austauschdienst, lid van de Société des Arts Sciences et Lettres de Paris, Edison Fellow van de British Library en artistiek leider van Les Voix d’Orphée. In Het Concertgebouw debuteerde hij op 14 maart 2023 met Anna Lucia Richter, begeleidde hij in oktober 2023 Ilker Arcayurek in Schuberts Winterreise en keerde hij terug met Konstantin Krimmel (oktober 2025) en het duo Katharina Konradi en Catriona Morison (mei 2026).



