Rising Stars: trombonist Peter Moore

Solorepertoire voor trombone is nog altijd niet dik gezaaid, maar mede dankzij beroemde trombonisten als Joseph Alessi en Christian Lindberg ontdekken steeds meer componisten de mogelijkheden van dit koperinstrument.

De jonge Britse trombonist Peter Moore treedt in hun voet­sporen met het gloednieuwe When You Appear voor trombone en piano dat Roxanna Panufnik speciaal componeerde voor zijn Rising Stars-tournee. Het stuk beleefde op 12 november zijn wereldpremière in de Musikverein in Wenen.

Beethoven: Sonate

Op 2 april 1800 beleefde de Eerste symfonie van Ludwig van Beethoven eveneens zijn wereldpremière in Wenen, tijdens zijn eerste concert voor een groot publiek. Dat schrok zich een hoedje van de dissonante blazersakkoorden aan het begin. Naar het oordeel van de critici klonk er ‘te veel harmonie (blaasinstrumenten) en te weinig orkestmuziek’.

Onaangedaan schreef Beethoven direct hierna een solosonate voor de hoornist Giovanni Punto (alias van Johann Wenzel Stich), die ze twee weken later samen in première brachten. De virtuoze musicus inspireerde Beethoven tot een kleurrijk werk, waarin de hoornist de klank beïnvloedt met zijn linkerhand.

Als hij zijn hand in de beker steekt produceert hij ietwat omfloerste, ‘gesloten’ klanken, die contrasteren met de heldere ‘open’ klanken wanneer hij de beker vrij laat. Zo ontstaat een intrigerend spel tussen licht en donker. Het publiek reageerde zo enthousiast dat de sonate herhaald moest worden. Peter Moore speelt het stuk vandaag op trombone.

Jacques Castérède studeerde piano en compositie aan het conservatorium van Parijs. Hij behaalde er verschillende eerste prijzen, onder andere voor piano, kamermuziek, analyse en compositie.

In 1953 won hij de Prix de Rome met zijn cantate La boîte de Pandore. Hoewel Olivier Messiaen tot zijn docenten behoorde is zijn muziek niet vooruitstrevend, maar haakt zij aan bij de traditie.

Zijn driedelige Sonatine uit 1957 is een levendig speelstuk, waarin de trombonist alle gelegenheid krijgt te schitteren met virtuoze loopjes tegen een gedreven pianopartij.

Als dochter van de Pools-­Britse componist en dirigent Andrzej Panufnik kreeg Roxanna Panufnik muziek met de paplepel ingegeven. Zij studeerde aan het Royal College Music in Londen, waar zij zich verzette tegen het dictaat van het modernisme. Haar muziek heeft een sterke emotionele lading en werd aanvankelijk soms ‘naïef’ genoemd, tegenwoordig wordt zij wereldwijd veelvuldig uitgevoerd.

‘Toen ik gevraagd werd een stuk te componeren voor trombonist Peter Moore, ging ik naar zijn recital in de Wigmore Hall’, vertelt ze desgevraagd. ‘Ik werd onmiddellijk getroffen door zijn prachtige lyrische toon, vooral toen hij liederen van Fauré vertolkte. Dit inspireerde me een ‘Lied ohne Worte’ voor hem te schrijven.’

De titel When You Appear is ontleend aan een vers uit de Engelse vertaling van het gedicht La Reina (De koningin) van Pablo Neruda. Ze hoorde het voor het eerst toen een bruidegom dit voordroeg aan zijn bruid. ‘Ik was zeer ontroerd door zijn rauwe emotie en eerlijkheid. Hij zegt dat er grotere, zuiverdere en mooiere vrouwen zijn dan zij, maar noemt haar toch zijn koningin.’

‘Ik verbeeld dit gevoel met een vertraagd Chileens dansritme, de ‘Cueca’, het is immers onzeker hoe zijn geliefde op deze uitspraak zal reageren.’ Het tweede couplet beschrijft hoe niemand haar kristallen kroon en het ‘niet-bestaande’ rood-gouden tapijt ziet wanneer ze door de straten loopt. ‘De muziek is hier rustiger en mysterieuzer, begeleid door Chileens aandoende gebroken akkoorden.’

Wanneer zijn geliefde tot slot aan hem verschijnt, gaan alle remmen van de hartstocht los. ‘Bij deze ongehoord romantische liefdesverklaring gebruik ik opnieuw de ‘Cueca’, maar nu sneller, zelfverzekerder en nog vreugdevoller. Chileense gitaarritmes onderstrepen de heftige emotie. Het stuk eindigt rustig wanneer de man verklaart dat alleen hij en zij het geheim van hun liefde kennen.’

Stjepan Šulek studeerde piano, viool en compositie aan het Conservatorium van Zagreb, waar hij later als docent een hele generatie jonge componisten opleidde. Als dirigent stuwde hij het Radio Kamerorkest van Zagreb naar internationale hoogten.

Net als Castérède was hij geen vernieuwer. Zijn vroege muziek grijpt terug op modellen uit de Barok en de Klassieke Periode. In zijn latere werk horen we echo’s van romantische componisten als Franz Liszt, terwijl zijn sprankelende orkestraties herinneren aan Maurice Ravel.

In de Sonate ‘Vox Gabrieli’ worden bespiegelende lyrische lijnen van de trombone ondersteund door een impressionistisch aandoende pianobegeleiding die bijwijlen ritmisch op hol slaat.

Brahms componeerde zijn Vier ernste Gesänge in 1896, na het overlijden van zijn levenslange vriendin en collega Clara Schumann. Dit verlies greep hem diep aan en hij zocht troost in muziek, net als drie decennia eerder toen zijn moeder overleed en hij Ein deutsches Requiem componeerde.

En ook dit keer koos hij teksten uit de Bijbel over lijden en troost. De eerste drie liederen zijn ontleend aan het Oude Testament en gaan over de vergankelijkheid van het leven. Het vierde gebruikt poëzie uit het Nieuwe Testament en spreekt van geloof, hoop en liefde. In de gedragen, naar trombone omgezette zanglijnen kan Peter Moore perfect zijn interpretatiekunsten etaleren.

George Gershwin wist populaire muziek op een vanzelfsprekende manier te integreren in een klassieke stijl. Hij werd onsterfelijk met Rhapsody in Blue, dat hij in 1924 componeerde voor de jazzband van Paul Whiteman.

Het zo kenmerkende stijgende klarinetglissando ontstond overigens toevallig. Whitemans klarinettist bond zijn noten voor de grap aan elkaar en Gershwin besloot ter plekke deze geniale inval te handhaven.

Hij verwierf daarnaast enorme populariteit met zijn opera Porgy and Bess en zijn vele Broadway-songs. Hun kracht ligt in de schitterende jazzy melodieën in een bijzondere combinatie van weemoed en uitbundigheid.

In dit concert speelt Moore drie bewerkingen voor trombone en piano van Paul Cott, waaronder de evergreen ‘Embreacable You’ en het ingenieuze ‘Fascinating Rhythm’.

Arthur Pryor speelde vanaf zijn elfde ventieltrombone en later schuiftrombone in het harmonie­orkest waarvan zijn vader dirigent was. In 1892 nodigde John Philip Sousa zoon Pryor uit solist te worden bij zijn orkest, zeven jaar later benoemde hij hem tot tweede dirigent.

Pryor werd wel de ‘Paganini van de trombone’ genoemd en gaf zo’n tienduizend concerten als solist. In 1903 startte hij een eigen orkest en in 1929 was hij betrokken bij de oprichting van de American Bandmasters Association.

Naast trombonist en dirigent was hij ook componist. Hij schreef zo’n driehonderd werken, vaak voor zijn eigen instrument. Het betreft veelal virtuoze niemendalletjes die de mogelijkheden van de trombone onderstrepen, zoals de vandaag uitgevoerde ‘valse caprice’ La petite Suzanne.