Rising Stars: pianiste Isata Kanneh-Mason

Isata Kanneh-Mason houdt van afwisseling en tegenstellingen. ‘Ik geniet van dit programma omdat ik alles heel goed ken en toch bij elke uitvoering weer nieuwe dingen ontdek.’ Hoewel ze zegt nooit over een rode draad na te denken, zit er wel degelijk eentje in dit programma: alle componisten waren virtuoze pianisten. De liefde voor de piano spat ervan af.

Mozart: Sonate KV 457

Therese von Trattner moet ongeveer even oud geweest zijn als Isata Kanneh-Mason nu is, toen Wolfgang Amadeus Mozart in 1784 voor haar zijn Sonate in c klein componeerde. Mozart huurde een kleine woning in het Weense Trattnerhof, een appartementencomplex gebouwd door haar 40 jaar oudere echtgenoot, uitgever en projectontwikkelaar avant la lettre. Therese was een van Mozarts eerste, meest trouwe en talentvolle leerlingen in Wenen en assisteerde hem ook bij het organiseren van concerten.

In tegenstelling tot wat de mineurtoonsoort doet vermoeden klinkt de sonate vrolijk: tedere en energieke passages wisselen elkaar in hoog tempo af. Mozart schreef twee uitvoerige brieven met speelinstructies aan Therese. Wat precies de aard van hun relatie was is niet bekend, maar Mozarts echtgenote Constanze kreeg de brieven na zijn dood niet terug van Therese.

Chopin: Ballade nr. 2

‘Dit stuk uit mijn jeugd is mij zeer dierbaar. Ik wilde het per se op het programma voor dit recital’, aldus Kanneh-Mason. Frédéric Chopin droeg deze ballade op aan Robert Schumann, die hij per toeval ontmoette bij Friedrich Wieck, de vader van Clara. De zestienjarige Clara speelde bij die gelegenheid enkele van Chopins etudes en de componist zou haar toevertrouwd hebben dat zij de enige vrouw in Duitsland was die wist hoe zijn muziek gespeeld moest worden. Robert vond dat Clara eigenlijk beter Chopin speelde dan Chopin zelf. Maar dat kan met zijn verliefdheid te maken gehad hebben.

Goebaidoelina: Chaconne

De Chaconne van Sofia Goebaidoelina werd Kanneh-Mason aangeraden door een van haar leraren. Heel andere muziek dan Mozart en Haydn, maar je snapt meteen waarom er een klik is tussen de pianoharten van Goebaidoelina en de jonge Britse. Beiden studeerden op jonge leeftijd piano aan een muziekschool voor getalenteerde leerlingen met de piano als favoriet instrument.

Hoewel het Tataarse gezin Goebaidoelina straatarm was, kwam er al snel een babyvleugel in huis, die de helft van de woonkamer in beslag nam. Gebiologeerd door alle verschillende klanken die je met het instrument kon maken vroeg de kleine Sofia zich af waarom ze er alleen stomme kinderliedjes op mocht spelen. Het zaadje voor een carrière als componist was geplant.

Die droom hield ze echter voor zich zolang Stalin bepaalde wat een componist wel of niet mocht schrijven. Pas na zijn dood nam ze compositieles. De Chaconne uit 1962 was haar eerste opdrachtcompositie; haar huisgenote, de met prijzen overladen temperamentvolle pianiste Marina Mdivani, vroeg haar om een nieuw werk.

Alberga: Cwicseolfor

Kanneh-Mason koos Eleanor Alberga uit voor een compositieopdracht in het kader van het Rising Star-programma. Ook Alberga wist als kind al dat ze pianist wilde worden en studeerde net als Kanneh-Mason met een beurs aan de Royal Academy of Music in Londen.

Cwicseolfor (‘kwikzilver’) is genoemd naar de oud-Engelse naam voor kwik, populair bij de oude alchemisten die op zoek waren naar manieren om alledaagse elementen om te vormen tot goud. Als kind was Alberga gebiologeerd door kwik, hoe het nergens aan kleeft en zijn eigen weg lijkt te gaan, alsof het voortdurend een andere vorm aanneemt. Deze eigenschappen – en de onwaarschijnlijke glans – vormden de inspiratiebron voor haar compositie. Kanneh-Mason: ‘Het is echt als kwik, met veelkleurige akkoorden. Ineens breekt het licht door en verandert een akkoord van kleur, alsof het vloeibaar is.’

Rachmaninoff: Etudes-tableaux

Een absolute favoriet van Kanneh-­Mason is deze verzameling solostukken van Serge Rachmaninoff. In de Etudes-tableaux speelt de dood een belangrijke rol. Bij aankomst op het familielandgoed Ivanovka na een zomer kuren hoorde Rachmaninoff dat zijn vader twee dagen eerder overleden was.

Ondanks deze preoccupatie – Rachmaninoff was als de dood voor het idee dat het leven in een andere vorm verder zou gaan – is de muziek niet alleen maar zwaar of droevig. Ook deze muziek verandert kwikzilverig voortdurend van kleur, van dreigend en onrustig tot contemplatief en lieflijk. Naar Rachmaninoffs eigen zeggen kabbelt in de tweede etude de zee, terwijl in de zesde etude Roodkapje achtervolgd wordt door de wolf.

Beethoven: Sonate in f klein

Ludwig van Beethoven was dol op Mozarts Sonate in c klein, in zijn pianomuziek zijn verwijzingen naar deze inspiratiebron terug te vinden. Een jaar na het overlijden van Mozart had de 21-jarige componist zich in Wenen gevestigd, waar hij les nam van Joseph Haydn. In zijn koffers had hij schetsen meegenomen uit Bonn voor een nieuwe pianosonate. Al snel vestigde Beethoven zijn naam als pianovirtuoos en groot improvisator.

De schetsen werkte hij uit tot de Sonate in f klein, een van de eerste werken die door Artaria – tien jaar na Mozarts Sonate in c klein – werd uitgegeven, opgedragen aan zijn leermeester Haydn.