Rising Stars: Kebyart Ensemble met Stravinsky en Mendelssohn op saxofoons

Het Kebyart Ensemble, vernoemd naar de Indonesische gamelanstijl kebyar waarbij grote verschillen in dynamiek en kleur centraal staan, is zich erg bewust van zijn positie en verantwoordelijkheid als het gaat om het saxofoonrepertoire. Het viertal presenteert zich met een gedegen programma rond het thema ‘herinnering’, waarin bewerkingen en oorspronkelijk werk op een mooie manier in evenwicht zijn.

‘Als saxofoonkwartet kunnen we niet beschikken over het brede repertoire dat traditionele ensembles hebben,’ zegt tenorsaxofonist Robert Seara. ‘De kwartetten van Florent Schmitt en Aleksandr Glazoenov uit de eerste helft van de twintigste eeuw zijn van groot belang voor de historie van het saxofoonkwartet, maar verder terug gaat het repertoire niet. We moeten creatief zijn en ons repertoire naar het verleden verbreden met bewerkingen.’

Gelukkig verstaat het Kebyart Ensemble de kunst van het bewerken uitstekend, al besteedt het ook geregeld bewerkingen uit aan bevriende componisten.

Stravinsky: Suite uit ‘Pulcinella’

Al direct bij de Pulcinella-suite van Igor Stravinsky komt het thema ‘herinnering’ op verschillende manieren aan de orde. Ten eerste bestaat het werk uit een herinnering aan achttiende-eeuwse werken van onder anderen Giovanni Battista Pergolesi en Graaf Unico Wilhelm van Wassenaer, componisten die in die tijd vergeten waren en wier werk lag te verstoffen in bibliotheken in Napels en Londen. Daarnaast is de suite zelf een herinnering aan het ballet dat Stravinsky in 1920 schreef voor Sergej Diaghilev en Les Ballets Russes.

Stravinsky bewerkte de achttiende-­eeuwse noten op geheel eigen wijze. Hij liet veel herkenbaars intact, maar voegde er zijn eigen stekelige harmonieën aan toe.

Kort na de première destilleerde Stravinsky een suite uit het ballet die hij in 1965 nog eens reviseerde. Het Kebyart Ensemble maakte een eigen arrangement van delen uit de suite. ‘Het is een gezamenlijk werkstuk,’ zegt Seara over het bewerkingsproces. ‘Altsaxofonist Victor Serra en ik hebben de voorzet gegeven. Daarna bouwde het arrangement zich op gedurende de repetities.’

Schmitt: Quatuor

Het saxofoonkwartet van Florent Schmitt is een logisch vervolg. Niet alleen is het een ‘herinnering’ aan een van de eerste grote werken die oorspronkelijk voor saxofoonkwartet zijn geschreven, ook is het zo dat Schmitt en Stravinsky elkaars werk bewonderden, ‘Schmitt verdedigde Stravinsky na de turbulente première van de Le sacre du printemps; ze waren echt goede vrienden’, onderstreept Seara de keuze.

Schmitt schreef het saxofoonkwartet in 1941 voor de grote Franse klassieke saxofonist Marcel Mule en zijn kwartet, dat zorgde voor de eerste hausse aan oorspronkelijke saxofoonkwartetten. ‘Het werk begint met een herinnering aan de Barok door een fuga en een toccata als de eerste twee delen,’ verklaart Seara het thema ‘herinnering’. ‘En in het laatste deel verwijst Schmitt naar de Franse volksmuziek.’

Widmann: 7 Capricci

Een belangrijke troef in het programma zijn de 7 Capricci, een nieuw werk dat de Duitse componist Jörg Widmann speciaal voor het kwartet schreef.

‘We zijn er erg blij mee,’ aldus Seara. ‘Widmann is een van de belangrijkere componisten van dit moment en het is van groot belang voor de saxofoonwereld om nieuwe werken van componisten van zijn statuur te hebben. We zijn in augustus vorig jaar bij hem thuis geweest en hebben allerhande technieken en mogelijkheden voorgespeeld. Hij heeft deze ideeën verwerkt in de 7 Capricci.

Elk stuk laat een ander aspect van de saxofoon horen gebaseerd op die ene sessie. Het deel ‘Ascensió’ bestaat bijvoorbeeld vooral uit stijgende chromatiek en verschillende kwarttonen. Er zitten twee ruisstukken tussen en ondertussen wisselt Widmann diepe ernst af met een circusachtige sfeer.

Het is voor ons een mooie herinnering aan ons bezoek en we zijn nog altijd verwonderd over de wijze waarop hij die ene sessie in zulke pakkende muziek heeft omgezet.’

Felix en Fanny Mendelssohn: Lieder ohne Worte

De stap van Widmann naar broer en zus Felix en Fanny Mendelssohn is vervolgens kleiner dan het lijkt. ‘Widmann is een groot bewonderaar van Felix Mendelssohn,’ verklaart Seara. ‘Vooral de wijze waarop Mendelssohn de lyriek van het lied toepast in instrumentale composities heeft zijn aandacht.

‘Fanny verdient eenzelfde plek in onze herinnering als Felix’

Wij vinden dat zijn zus Fanny op hetzelfde niveau componeerde en dat zij louter meer op de achtergrond is gebleven omdat zij een vrouw is. Vandaar dat we twee van de vele Lieder ohne Worte van Felix, die hij gedurende zijn hele leven schreef, en twee liederen voor zangstem en piano van Fanny op vergelijkbare wijze bewerkt hebben en op voorhand niet aan het publiek willen laten weten wat we spelen en van wie van beiden het is. Pas dan kan iedereen onbevangen luisteren en kunnen we duidelijk maken dat Fanny eenzelfde plaats in onze herinnering verdient als Felix.’

García Lorca: Sólo el misterio

Het sluitstuk van het programma brengt niet alleen de Spaanse achtergrond van het ensemble in herinnering, het haalt ook een schrijnend stuk recente Spaanse geschiedenis naar boven. Sólo el misterio is op zich al een herinnering aan de Canciones antiguas, de volksliederen die Federico García Lorca harmoniseerde en in 1926 publiceerde.

Componist Joan Pérez-Villegas boog zich in opdracht van het Kebyart Ensemble over de liederen en schreef een werk waarin jazz, klassiek en flamenco elkaar ontmoeten op basis van drie liederen uit de cyclus van García Lorca: Las morillas de Jaén, Los mozos de Monleón en Zorongo.

‘Het is niet alleen een eerbetoon aan García Lorca, het is tevens een herinnering aan de slachtoffers van de Spaanse Burgeroorlog,’ verklaart Seara de keuze. ‘García Lorca is een van de bekendste slachtoffers van de terreur van Franco. Maar er zijn nog velen verdwenen die we ons niet meer herinneren. Sólo el misterio is een klein monumentje voor deze onbekenden.’