Quatuor Modigliani & Yulianna Avdeeva met Sjostakovitsj, Ravel en Debussy
Quatuor Modigliani:
Amaury Coeytaux viool
Loïc Rio viool
Laurent Marfaing altviool
François Kieffer cello
Yulianna Avdeeva piano
Dit concert maakt deel uit van de serie Strijkers met Variatie.
Maurice Ravel (1875-1937)
Valses nobles et sentimentales (1911)
voor piano solo
Modéré, très franc
Assez lent, avec une expression intense
Modéré
Assez animé
Presque lent, dans un sentiment intime
Vif
Moins vif
Épilogue. Lent
Claude Debussy (1862-1918)
Strijkkwartet in g kl.t., op. 10 (1893)
Animé et très décidé
Assez vif et bien rythmé
Andantino, doucement expressif
Très modéré – En animant peu à peu – Très mouvementé et avec passion
pauze ± 21.00 uur
Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975)
Pianokwintet in g kl.t., op. 57 (1940)
Prelude: Lento
Fuga: Adagio
Scherzo: Allegretto
Intermezzo: Lento
Finale: Allegretto
einde ± 22.05 uur
Met dank aan het Fonds Hemelbestormers.
Toelichting
Op het grensvlak tussen traditie en moderniteit biedt dit kamermuziekprogramma een dialoog op afstand tussen twee Fransen en een Rus. Een eigenaardige piano-cyclus van Ravel en het enige strijkkwartet van Debussy openen het concert. Na de pauze slaan pianist en strijkers de handen ineen om het rijkgeschakeerde Pianokwintet van Sjostakovitsj over het voetlicht te brengen.
Maurice Ravel (1875-1937)
Valses nobles et sentimentales
Maurice Ravel had zijn leven lang een voorliefde voor de dans, van de Weense tot Spaanse dansen. Toch is zijn beknopte walsencyclus Valses nobles et sentimentales in bepaalde opzichten een raadselachtige compositie. De titel bijvoorbeeld verwijst naar twee walsencycli van Franz Schubert, de twaalf robuuste Valses nobles en de 34 delicate Valses sentimentales, maar stilistische verwantschap tussen Ravel en zijn Weense voorganger is soms ver te zoeken. Bovendien is de voor de wals typische driekwartsmaat op papier aanwezig, maar Ravels muziek bevat kleine vertragingen en versnellingen die het gevoel van de luisteraar ondermijnen. Ook de vorm baart opzien. De cyclus bestaat uit acht aaneengesloten delen, waarbij de laatste twee walsen de langste zijn en de allerlaatste als een samenvatting van de voorgaande delen fungeert. Tot slot ontbreekt hier elke vorm van uiterlijk vertoon, terwijl eerdere pianowerken van Ravel vaak virtuoze passages bevatten.
De eerste uitvoering liep uit op een teleurstelling. Tijdens het betreffende concert op 9 mei 1911 werden de namen van de componisten pas achteraf bekendgemaakt. Slechts weinig toeschouwers wisten Ravel als de auteur van deze walsen te identificeren. Zijn vriend Michel-Dimitri Calvocoressi, die naast hem zat, liet zich net als andere aanwezigen laatdunkend uit over de onbekende auteur. Ruim tien jaar na deze bewogen avond liet de jonge pianiste Henriette Faure zich urenlang door de componist coachen ter voorbereiding van een Ravel-. Zij schreef later dat Ravel haar in Valses nobles et sentimentales had aangespoord om ‘verbeelding met nauwgezetheid te integreren’, met het doel ‘dromerige of elegante passages een maximum aan ritme en precisie’ te verlenen. Deze combinatie van uitersten zou weleens de oplossing van het raadsel kunnen zijn.
Claude Debussy (1862-1918)
Strijkkwartet
Toen Claude Debussy in februari 1893 zijn enige strijkkwartet voltooide, leidde hij een bohémien leven in Parijs. Hij had moeite om rond te komen, was kind aan huis in de bars en cabarets van Montmartre en vertoefde graag in gezelschap van schrijvers en schilders. Kort daarvoor was hij begonnen aan het orkestwerk dat zijn doorbraak zou betekenen, Prélude à l’après-midi d’un faune, naar een gedicht van zijn mentor Stéphane Mallarmé.
In muzikaal opzicht trad Debussy in de voetsporen van zijn collega’s César Franck en Vincent d’Indy, die enkele jaren eerder eigen strijkkwartetten hadden geschreven. Franck had een voorliefde voor de cyclische vorm, waarbij de verschillende delen van een compositie door een gezamenlijk met elkaar verbonden worden. Ook Debussy past deze techniek in zijn Strijkkwartet toe. Zo keert het springerige openingsthema van het eerste deel terug in het vierde deel, aanvankelijk in een andere gedaante. Ook in het levendige tweede deel en het melancholische derde deel zijn de contouren van ditzelfde openingsthema (of fragmenten daarvan) bij vlagen te herkennen.
Voor de eerste uitvoering op 29 december 1893 wist Debussy het kwartet van Eugène Ysaÿe te strikken. Anderhalve maand eerder was hij speciaal naar Brussel afgereisd om de vermaarde Belgische violist te ontmoeten. Tijdens een gedenkwaardige avond bij zijn gastheer thuis speelde Debussy delen van zijn -in-wording Pelléas et Mélisande voor alsmede een pianoreductie van zijn Strijkkwartet. Ysaÿe toonde zich enthousiast en zette zijn kwartetleden meteen aan het werk. Als dank droeg Debussy het Strijkkwartet op aan Ysaÿe en diens medemusici.
Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975)
Pianokwintet
De reputatie van Dmitri Sjostakovitsj berust niet alleen op zijn artistieke verdiensten, maar ook op zijn moeizame verhouding met Stalins dictatoriale regime. Al tientallen jaren zoeken experts naar (vermeende) dubbele bodems, geheime boodschappen, dissidente geluiden of juist voorbeelden van pro-sovjet dweperij in het oeuvre van de Russische meester. Gelukkig onttrekt het Pianokwintet uit 1940 zich grotendeels aan dit politieke speurwerk. In deze aangename en toegankelijke compositie zegeviert de muziek.
Het vijfdelige Pianokwintet is deels op de traditie geënt. De titels van de delen verwijzen naar achttiende- en negentiende-eeuwse vormen. In de geest van het rond 1920 opgekomen past Sjostakovitsj enkele kenmerken van de muziek toe: het tweede deel bestaat uit een uitgebreide , terwijl het vierde deel (Intermezzo) als een instrumentale van de eerste viool begint met een ‘walking bass’ begeleiding van de . Daarnaast is er ook ruimte voor meer eigentijdse passages, zoals het robuuste halverwege het werk. Over het algemeen biedt het Pianokwintet een afwisseling van contrasterende sferen, van de majestueuze opening in de piano tot het goedgemutste slot.
Direct na de succesvolle première begon het Pianokwintet aan een zegetocht binnen de Sovjet-Unie. Sjostakovitsj, die de pianopartij voor zijn rekening nam, vond het prima om af en toe zijn werkkamer te verlaten en op concertreis te gaan. In maart 1941 ontving hij voor deze compositie de nieuw ingestelde Stalinprijs Eerste klas. Zo werd de muziek alsnog door de politiek ingehaald.
door Michel Khalifa
Biografie
Quatuor Modigliani, strijkkwartet
Kort na de oprichting in 2003 in Parijs won het Quatuor gliani drie eerste prijzen: op achtereenvolgens het Tromp Concours in Eindhoven (2004), het Vittorio Rimbotti Concours in Florence (2005) en de Young Concert Artists Auditions in New York (2006).
De discografie kent inmiddels meerdere bekroonde opnames, en sinds 2024 werkt het viertal aan de integrale opnames van de zestien Beethoven-kwartetten. Het Quatuor Modigliani treedt jaarlijks op in de Verenigde Staten en Azië en tourt langs belangrijke Europese podia als Wigmore Hall in Londen, de Philharmonie en het Théâtre des Champs-Élysées in Parijs, de Berliner Philharmonie, het Wiener Konzerthaus en de Elbphilharmonie Hamburg. Sinds 2020 voeren de strijkers de artistieke leiding over het festival ‘Vibre! Quatuors à Bordeaux’ en het bijbehorende kwartetconcours. Ook richtten ze kamermuziekfestivals op in Saint-Paul-de-Vence en Arcachon.
Het kwartet is bovendien sinds het najaar van 2023 mentor aan de École Normale de Musique de Paris Alfred Cortot, en vanaf seizoen 2025/2026 artist in residence bij Radio France. Sinds zijn Concert-gebouwdebuut in de zomer-programmering van 2005 keert het Quatuor Modigliani regelmatig terug naar de ; de vorige keer was in april van dit jaar met werken van Haydn, Brahms en Kurtág.
Dankzij de steun van particuliere sponsors speelt het Quatuor Modigliani op vier uitstekende Italiaanse instrumenten: Amaury Coeytaux bespeelt een viool uit 1715 van Antonio Stradivari, Loïc Rio een viool uit 1780 van Giovanni Battista Guadagnini, Laurent Marfaing een uit 1780 van Giuseppe Guadagnini en François Kieffer een uit 1706 van Matteo Goffriller.
Yulianna Avdeeva, piano
Zestien jaar geleden won Yulianna Avdeeva het Chopin Concours in Warschau en sindsdien treedt de Russische pianiste wereldwijd op. Zo speelde ze in de Filharmonie van Warschau, het Rudolfinum in Praag, de Pierre Boulez Saal in Berlijn, het Wiener Konzerthaus en de Elbphilharmonie in Hamburg. In seizoen 2025/2026 gaf ze haar debuut in de Wiener Musikverein en de Kölner Philharmonie, en op verschillende podia in Korea en China.
Ook keerde ze terug naar het Círculo de Bellas Artes in Madrid voor een uitvoering van Sjostakovitsj’ 24 Preludes en ’s, 87, en tourde ze met het Gewandhausorchester Leipzig door Europa en Azië met het Tweede pianoconcert van Rachmaninoff. Recent verschenen albums zijn Chopin: Voyage (2024) en een integrale opname van Sjostakovitsj’ opus 87 (2025).
In 2025 startte ze bovendien het #AvdeevaShostakovichProject, waarin ze online elk deel van deze cyclus bespreekt en speelt. In de VriendenLoterij ZomerConcerten maakte Yulianna Avdeeva in 2025 haar debuut in de met een Chopin-recital en in 2026 in de met het Radio Filharmonisch Orkest in Rachmaninoffs Paganini-variaties.


