Olivia Vermeulen: 'Dirty Minds'

Samen met pianist Jan Philip Schulze stelde mezzosopraan Olivia Vermeulen een recitalprogramma samen onder de titel Dirty Mind. De zangeres aan het woord over de erotische lading van lotusbloemen, nachtegalen en heideroosjes.

Als ik Olivia Vermeulen spreek heeft ze in Berlijn net de rol van Abel gezongen in Alessandro Scarlatti’s oratorium Il primo omicidio – waarmee ze in maart 2017 ook in een concer­tante uitvoering in Het Concertgebouw stond – en staat ze op het punt naar Japan te vliegen om daar de altpartij in Händels Messiah voor haar rekening te nemen.

‘Mijn weg was grillig’, vertelt Vermeulen. ‘Ik ben gaan zingen omdat ik zo van Bach hield, en voor mijn plezier piano speelde. Opera stond niet op mijn wensenlijst, dat is pas de laatste jaren op mijn pad gekomen. Toen ik studeerde in Berlijn was ik lid van het operakoor, een vaste baan die me zekerheid gaf.

Maar een carrière had ik niet voor mezelf uitgestippeld, ik had wel ambitie, maar dan vooral om op hoog niveau te zingen en met goede mensen te werken. Niemand heeft indertijd ooit tegen me gezegd dat ik in dit beroep zou slagen.’

Nieuwe invalshoeken

Naast opera en veel concerten probeert Olivia zich ook zoveel mogelijk met het ­liedrepertoire bezig te houden. ‘Het is geweldig dat ik het nu kan combineren: per jaar één of twee grote operaproducties, daarnaast concerten en incidenteel een recital. Zoals dit programma Dirty Mind, dat eigenlijk is voortgekomen uit mijn vorige recital in de Kleine Zaal, op Moederdag 2015. Het Concert­gebouw had ons toen gevraagd iets te doen met het thema moeder en kind.

Daar zijn pianist Jan Philip Schulze en ik toen mee aan de slag gegaan. Ik werk nu een jaar of tien met hem samen. We hebben elkaar in Duitsland leren kennen tijdens een optreden en bleken eenzelfde soort instelling te hebben wat betreft het lied. We voelen allebei niets voor conventionele programma’s, maar zijn altijd op zoek naar nieuwe invalshoeken en nieuwe thema’s, vooral met humor en altijd verrassend voor het publiek.’

‘De titel komt van mij’, legt Vermeulen uit, ‘maar het programma hebben we samen opgesteld. We zochten naar liederen met een dubbele bodem, Jan Philip heeft een grote repertoirekennis en samen stuitten we op nogal wat verrassingen. Een lied als Schuberts Heidenröslein bijvoorbeeld gaat duidelijk over een verkrachting, maar wie staat daarbij stil? Iedereen denkt toch dat het een lieflijk liedje is, maar niks ervan: Ich steche dich, ich breche dich, die vrouw verdedigt zich!’

‘Het gaat vaak om heel erotische teksten, soms direct, soms associatief, en dan moet je even je fantasie gebruiken. Er is op dit gebied heel veel geschreven en bij onze selectie hebben we dan ook vooral gekeken of de muziek de moeite waard is. Er was eigenlijk te veel en op de cd die we van dit programma hebben gemaakt is dan ook ten dele iets ander repertoire te horen.’

‘Al met al is het een combinatie van liederen waarvan je op het eerste gezicht misschien niet denkt dat ze erotisch zijn of dubbelzinnig, en liederen waarin het er echt dik bovenop ligt. Zoals in de Ballade von der sexuellen Hörigkeit van Kurt Weill – de titel zegt genoeg, dunkt me – of het lied Sex van het cabaretduo Eichhorn en Pigor, waar ik zelfs in moet fluiten! De tekst is geschreven vanuit een mannelijk perspectief, dat heb ik in dit geval veranderd.’

‘We hebben het programma zo bont en breed mogelijk gemaakt, om te laten horen dat er veel meer is dan wat er tussen 1800 en 1900 aan liederen is geschreven. Met Purcell duiken we verder de geschiedenis in, zijn Sweeter than Roses is een pure liefdeskus. De liederen van Hanns Eisler, Kurt Weill en Cole Porter vragen een heel andere techniek, je kunt dat soort repertoire echt niet als een klassiek zangeres benaderen. Eisler wordt jammer genoeg maar zelden uitgevoerd, terwijl hij fantastische liederen schreef. Zijn Lied einer Kupplerin, over een bordeelhoudster, met een swingende pianopartij, vraagt nogal wat aan stembeheersing.

Ik zing ze als laatste voor de pauze, anders is de overgang voor de stem naar Mahler of Debussy wel erg groot. Van Debussy’s Chansons de Bilitis is de erotische connotatie bekend, wat betreft Mahlers Wer hat dies Liedlein erdacht is dat minder vanzelfsprekend. Hierin wacht een meisje met smart op haar geliefde: Mein Herze ist wund, komm Schätzel mach’s gesund!. Ook bij Schubert denk je niet direct aan een erotische ondertoon. In Die junge Nonne gaat het om de niet-lichamelijke liefde, die voor God, terwijl Versunken juist heel sensueel is... die handen die maar door het weelderige haar woelen.

Schönberg weet er ook wel raad mee: in War­nung waarschuwt een man zijn geliefde, die hij ervan verdenkt een affaire met een ander te hebben. En wie denkt dat Berg met Die Nachtigall een onschuldig liedje schreef, vergist zich. Het is hartstikke dirty! De nachtegaal staat vaak voor sensualiteit en in dit geval heeft het vogeltje de hele nacht gezongen, wat betekent dat het meisje de hele nacht de liefde heeft bedreven. En Schumanns Die Lotosblume gaat over een vrouw die hunkert naar de liefde.’