Kerst met John Holiday en Amsterdam Sinfonietta

Amsterdam Sinfonietta
Candida Thompson leiding/viool
John Holiday countertenor

Johann Sebastian Bach (1685-1750)

Brandenburgs concert nr. 6 in Bes gr.t., BWV 1051 (1721?)
voor strijkers en basso continuo
[Allegro]
Adagio, ma non tanto
Allegro

Antonio Vivaldi (1678-1741)

Longe mala, umbrae, terrores, RV 629 (vóór 1739)
motet voor alt, strijkers en basso continuo
Longe mala, umbrae, terrores
Recedite, nubes et fulgura
Descende, o caeli vox
Alleluia

pauze ± 20.50 uur

Carlos Simon (1986)

Afterparty (2026)
voor countertenor, strijkers, harp en percussie
To a Dark Girl
What the Mirror Said
Little Brown Boy
To…
The Crisis
A Prayer

in opdracht van Amsterdam Sinfonietta, Los Angeles Chamber Orchestra, Lincoln Center for Lincoln Center Festival Orchestra and Jonathon Heyward, Boston Symphony Orchestra, Het Concertgebouw;
Europese première

anoniem / JOHN NEWTON (1725-1807)

Over My Head / Amazing Grace (bewerking James Lowe)

George Gershwin (1898-1937)

Lullaby (1919)
voor strijkers

Leonard Bernstein (1918-1990)

Waltz for Strings
uit ‘Divertimento for Orchestra ’ (1980)

Duke Ellington (1899-1974) / Irving Mills (1894-1985)

It Don’t Mean a Thing (1931; bewerking James Lowe)

Felix Bernard (1897-1944)

Walking in a Winter Wonderland (1934; bewerking James Lowe)

Hugh Martin (1914-2011) / Ralph Blane (1914-1995)

Have Yourself a Merry Little Christmas (1943; bewerking James Lowe)

einde ± 22.10 uur

De componistenresidency van Het Concertgebouw wordt mogelijk gemaakt door een Fonds op Naam bij Het Concertgebouw Fonds.

Dit concert wordt voorzien van boventiteling.

Toelichting

Toelichting

door Paul Janssen

Wanneer wordt muziek kerstmuziek? Of, met andere woorden, waar moet muziek aan voldoen in klank en sfeer om te passen bij dennengeur en kaarslicht? Natuurlijk, als de tekst spreekt van een Winter Wonderland, dan is het duidelijk. Maar hoe zit het met een Brandenburgs concert, een uitgebreid motet als Longe mala, umbrae, terrores, of, meer richting de huidige tijd, een jazzstandard als It Don’t Mean a Thing, een spiritual als Amazing Grace of een nieuw werk met de titel Afterparty van composer in residence van Het Concertgebouw Carlos Simon? Allemaal titels op dit kerstprogramma van ­Amsterdam Sinfonietta en John Holiday.

De ‘kerstmuziek’ zoals we die nu kennen is heel breed en loopt van aloude religieuze s over de geboorte van Christus tot (jazz)standards als Have Yourself a Merry Little Christmas en popsongs met vooral veel sleighbells in de orkestratie. Wat ze samenbrengt is een bepaalde stemming die past bij de adventtijd, de tijd van verhalen over hoop, troost, licht, geloof en de behoefte om samen te zijn, te reflecteren en het goede te vieren.

Van donker naar licht

Neem Johann Sebastian Bachs Zesde Brandenburgs concert, het laatste van de zes concerten die hij waarschijnlijk in Köthen schreef voor diverse gelegenheden en in 1721 opdroeg aan de Christian Ludwig, de Markgraaf van Brandenburg. Bach schreef deze Six Concerts avec plusieurs instruments, die dankzij de negentiende-­eeuwse Bachbiograaf Philipp Spitta de bijnaam Brandenburgse concerten kregen, vooral als een blauwdruk van het Italiaanse concerto grosso, de muziekvorm waarbij een solo-instrument of een kleine groep instrumenten het opneemt tegen een ‘tutti’. Het laatste concert in de reeks is bijzonder omdat de solopartijen worden gevormd door twee altviolen en het orkest geen violen en ­blazers maar alleen lage strijkers en een klavecimbel bevat. Precies die donkere toon van deze bezetting vormt een mooie inleiding op de kerstsfeer die ook een tendens van donker naar licht, van wanhoop naar hoop in zich heeft. Bach illustreert die gang perfect door na het aangrijpende langzame deel af te sluiten met een energiek .
Ook Longe mala, umbrae, terrores van Antonio Vivaldi voor alt (hier counter­tenor), strijkers en continuo past in die sfeer van donker naar licht. Het religieuze motet bezingt op teske wijze het verdrijven van de aardse ellende in de vorm van oorlog, ziekte, angst en dood en het vinden van goddelijke troost en licht om het verdriet weg te nemen. Het motet eindigt met een vreugdevol Alleluia.

Eerbetoon

Met Afterparty van Carlos Simon, dat na de wereld­première afgelopen september met het Los Angeles ­Chamber ­Orchestra nu zijn Europese ­première beleeft, gaat de blik naar de andere kant van de oceaan, naar de Verenigde Staten waar vooral in de negentiende en twintigste eeuw een geheel eigen kersttraditie ontstond. Minder gevoed door religieuze connotaties en meer door de menselijke beleving.

In de Verenigde Staten ontstond vooral in de negentiende en twintigste eeuw een heel eigen kersttraditie

Ook Afterparty, de nieuwe cyclus van de huidige composer in ­residence van Het Concertgebouw, bezingt vooral een menselijke ervaring. Hoewel het niet direct iets met kerst te maken heeft is de boodschap van ­(weder-)geboorte en hoop die uit de speciaal voor John Holiday geschreven liederen spreekt overduidelijk. Simon liet zich inspireren door de geschiedenis van de zwarte Amerikanen. Hij gebruikte door Holiday gekozen teksten van dichters uit de Harlem Renaissance, de ­creatieve beweging uit de jaren 1920-30 die stond voor de culturele wedergeboorte van de Afro-Amerikaanse identiteit. Simon nam als vertrekpunt een artikel in The New York Times getiteld The Dinner Party that Inspired the Harlem Renaissance en het gedicht To Usward van Gwendolyn Bennett, dat in 1924 luid en duidelijk de nieuwe stem van de Afro-Amerikaanse jongeren bezong:


If any have a song to sing
That’s different from the rest,
Oh let them sing
Before the urgency of Youth’s behest!

Simon op zijn beurt schiep een cyclus die zowel dient als eerbetoon aan zijn voorgangers als ook als een hoopvolle blik op de toekomst. Zoals altijd speelt Simon ook in deze muziek met diverse invloeden uit de klassieke traditie, spirituals, jazz, blues en pop.

Verlangen en melancholie

Die verschillende achtergronden vormen los van de klassieke traditie het vervolg van het programma van vanavond. Daarmee wordt Afterparty met terugwerkende kracht niet alleen ingebed in de westerse traditie van Bach en Vivaldi, maar ook in de Amerikaanse twintigste-­eeuwse traditie van The American Songbook en de spirituals. En misschien is het deze traditie wel die, naast westerse klassiekers als Adeste fidelis en Stille Nacht, ons huidige kerstgevoel het meest gevormd heeft. Vandaar dat spirituals als Over My Head en Amazing Grace, beide statements van hoop en devotie, en het werk van George Gershwin zich naadloos voegen in dit kerstprogramma. Gershwins instrumentale Lullaby, ooit geschreven als oefening maar later gebruikt in zijn eenakter Blue Monday, is het prototype wiege­lied dat prachtig resoneert bij de sfeer van geborgenheid en liefdevol samenzijn die zo bij de decembermaand hoort. Net als, vanzelfsprekend, klassiekers uit de jaren 1930-40 als Walking in a Winter Wonderland en Have Yourself a Merry Little Christmas, ooit geschreven voor de musicalfilm Meet Me in St. Louis uit 1944 met Judy Garland in de hoofdrol.

Leonard Bernsteins Waltz, het tweede deel uit Divertimento for Orchestra, en Duke Ellingtons klassieker It Don’t Mean a Thing lijken misschien wat verdwaald in dit kerstgerelateerde veld, maar ook deze werken dragen de lichtheid en de melancholie van de kerst­periode in zich. Zo komt de titel It Don’t Mean a Thing (if it Ain’t Got that Swing) van een uitspraak van Ellingtons solotrompettist James ­‘Bubber’ Miley, die vlak voordat de song uitgebracht werd overleed aan tuberculose. Een tragedie overschreven door hoop en licht. En dat is precies wat de kersttijd steeds weer in zich draagt: een blik op licht in donkere tijden.

'Luther en zijn gezin rondom de kerstboom'
achtergrond

Zo ontstond kerstmuziek

Biografie

Amsterdam Sinfonietta, strijkorkest

Amsterdam Sinfonietta, opgericht in 1988, geeft zo’n 65 concerten per jaar in binnen- en buitenland met strijkersrepertoire van de tot opdrachtcomposities en nieuwe arrangementen. De uitvoeringen staan meestal onder leiding van concertmeester en sinds 2003 ook artistiek leider Candida Thompson. De strijkers trekken op met vooraanstaande solisten, onder wie violiste Simone Lamsma, cellisten Kian Soltani en Sol Gabetta en pianisten Lucas en Arthur Jussen, Fazıl Say en Beatrice Rana.

Een tournee met Janine Jansen met De vier jaargetijden van Vivaldi werd in 2022 bekroond met De Ovatie van de VSCD. Amsterdam Sinfonietta gaat ook graag grensverleggende samenwerkingen aan – recent met cellist Abel Selaocoe – en integreert in zijn programma’s film, dans of theater. De discografie omvat titels als The Mahler Album, The Argentinian Album, Lento Religioso en Tides of Life (met Thomas Hampson), maar ook Franse chansons met Thomas Oliemans en producties met De Dijk, Jonathan Jeremiah en Rufus Wainwright.

In samenwerking met Het Concertgebouw zijn er sinds 2005 KleuterSinfonietta-voorstellingen, zoals volgende maand weer StuiterStokken. Het Concertgebouwdebuut van Amsterdam Sinfonietta dateert van 28 maart 1993, en in seizoen 2023/2024 was het gezelschap Spotlight-artiest van de Eigen Programmering. Het vorige Concertgebouwoptreden was op 14 november jongstleden kamermuziek in de samen met pianist/componist Olli Mustonen.

Candida Thompson, viool

Candida Thompson studeerde in 1989 met onderscheiding af bij David Takeno aan de Guildhall School of Music and Drama in Londen en bekwaamde zich verder aan het Banff Centre for the Arts in Canada. Ze leidde strijkorkesten in Scandinavië, Nederland, Spanje en Groot-Brittannië.

De Britse violiste is een gepassioneerd kamermusicus, deelde het podium met musici als Isaac Stern, Janine Jansen, Harriet Krijgh, Simone Lamsma, Isabelle Faust en Bruno Giuranna, en werd uitgenodigd op evenementen als het Kuhmo Festival (Finland), het Gubbio Festival (Italië), het Internationaal Kamermuziek Festival Utrecht en La Musica (Verenigde Staten).

Met celliste Xenia Jancovic en pianist Paolo Giacometti vormt ze het Hamlet . Als soliste trad -Candida Thompson op met orkesten in Europa, de Verenigde Staten en het Verre Oosten. Bij Amsterdam Sinfonietta werd ze in 1995 concertmeester en in 2003 tevens artistiek leider. Ze bespeelt een viool van Guarneri del Gesù (Cremona, 1698-1744).

John Holiday, countertenor

De Amerikaanse John Holiday studeerde aan de Southern Methodist University in Dallas, het University of Cincinnati College-Conservatory of Music en de Juilliard School in New York. Sinds zijn afstuderen in 2014 treedt hij op in gerenommeerde huizen in de Verenigde Staten en Europa, waaronder de Los Angeles Opera, de Metropolitan Opera in New York, de Lyric Opera of Chicago, en de Bayerische Staatsoper in München.

Ook is hij regelmatig te gast bij orkesten wereldwijd in prestigieuze concertzalen. Naast zijn klassieke uitvoeringen richt John Holiday zich ook op pop- en jazzmuziek, en in 2020 nam hij deel aan het Amerikaanse televisieprogramma The Voice. Afgelopen zomer verscheen zijn langverwachte debuutalbum Over My Head.

Na zijn succesvolle optreden met Amsterdam Sinfonietta tijdens het Prinsengrachtconcert 2025 is hij nu terug bij het orkest voor een gezamenlijke tournee door Nederland. Andere hoogtepunten in het huidige seizoen zijn de rol van Prinz Orlofsky in Die Fledermaus van Johann Strauss jr. bij de Bayerische Staatsoper, de titelrol in Akhnaten van Philip Glass bij de Komische Oper Berlin en de rol van de vos in Red Fox van Du Yun bij De Nationale Opera. John Holiday maakt zijn debuut in Het Concertgebouw.