Kamermuziek op Zondagmiddag: Storioni Trio en Schubert

Het overlijden van Felix Mendelssohn (enkele maanden na zijn zus Fanny) maakte grote indruk op Robert Schumann en markeerde het begin van een depressie. Het jaar 1847 stond überhaupt in het teken van afscheid: eerder dat jaar was het jongste kind van Schumann overleden en bovendien moest hij zijn grote vriend Ferdinand Hiller uitwuiven, die naar Düsseldorf verhuisde. Maar het was een periode waarin Schumann veel componeerde: hij werkte aan de Faust-Szenen, aan de Tweede symfonie en het Eerste piano­trio. In het kamermuzikale oeuvre van Schumann deed het genre van het pianotrio pas later zijn intrede. Hoewel hij enige Phantasiestücke voor die bezetting componeerde in 1842-43, zijn grote scheppings­periode voor kamer­muziek, zou hij pas enkele jaren later zijn eerste echte pianotrio schrijven. Directe aanleiding was het feit dat Clara Schumann in Dresden graag samen mocht spelen met Franz en Friedrich Schubert, twee broers die een grote reputatie genoten als violist en cellist. (Overigens geen familie van de Weense Franz Schubert.) De pianotrio’s die Clara Schumann met de beide Schuberts speelde, zette haarzelf ertoe aan een trio in g klein te componeren en haar man Robert schreef zijn Eerste pianotrio en later dat jaar nog een Tweede. Hoewel ze kunnen worden beschouwd als een twee-eenheid, verschillen beide trio’s hemelsbreed: waar het tweede een zonnige sfeer ademt, overheerst in het eerste de melancholie. Dat geldt met name voor het gepassioneerde openingsdeel met zijn monumentale omvang (meer dan twaalf minuten), en voor het naar binnen gekeerde derde deel. Daarmee contrasteren het contrapuntische tweede deel met de elkaar schijnbaar najagende instrumenten, en het vurige slotdeel.

Frits de Haen

Het pianotrio werd in de negentiende eeuw een bijzonder populair genre. Toch begon Franz Schubert pas in zijn laatste levensjaren in het genre te schrijven, maar toen schreef hij er ook meteen twee, in Bes groot en in Es groot. Het Pianotrio in Bes groot is een van zijn meest lichte en lyrische kamermuziekwerken. Het is verleidelijk te denken dat het werk voor de componist een zonnige afwisseling betekende met de donkere melancholie van de omstreeks die tijd gecomponeerde Winterreise. Robert Schumann was verrukt over het trio. Hij schreef dat een vluchtige blik op het werk alle misère van het menselijk bestaan doet verdwijnen. Echt schubertiaans is het lyrische en zingende karakter en de rijkdom aan harmonische verrassingen.

De muziek is een spel tussen drie gelijkwaardige partners. In het openingsdeel contrasteert Schubert twee thematische groepen met elkaar. Een eerste energiek en zwierig thema waarin strijkers en pianist elkaar afwisselen wordt gevolgd door een veel lyrischer tweede thema, om de beurt toebedeeld aan piano en strijkers. ‘Een gelukkige droom’, zo noemde Schumann het tweede deel, het driedelige Andante met zijn wiegende ritme en zingende melodieën. Het begint met een cellosolo, waarna zich een verleidelijk duet tussen beide strijkers ontspint. Zorgeloosheid en vrolijkheid beheersen het Scherzo, vooral ook door de staccato articulatie. Het Trio, een strijkersmelodie met natikkende pianoakkoorden, is een onvervalst walsje. De finale is geen rondo in klassieke zin. Het steeds terugkerende refrein is veel meer een spel met motieven uit de oorspronkelijke melodie. Het doet denken aan een rondedans waarbij de dansers steeds van richting wisselen. Het vormt een levenslustige afsluiting van een pianotrio dat Schumann de uitspraak ontlokte: ‘een kostbare erfenis; de tijd produceert veel moois, maar niet snel een tweede Schubert.’

Lies Wiersema