Kamermuziek op zondagmiddag: Fauré's Tweede pianokwartet
Vassilis Varvaresos piano
Noé Inui viool
Georgy Kovalev altviool
Alexander Warenberg cello
er is geen pauze
einde ca. 15.25 uur
Dit concert maakt deel uit van de serie Kamermuziek op zondagmiddag.
Johannes Brahms 1833-1897
Derde pianokwartet in c kl.t.,
op. 60 (1855-75)
Allegro ma non troppo
Scherzo: Allegro
Andante
Finale: Allegro comodo
Gabriel Fauré 1845-1924
Tweede pianokwartet in g kl.t.,
op. 45 (1885-86)
Allegro molto moderato
Allegro molto
Adagio non troppo
Allegro molto
Toelichting
Johannes Brahms 1833-1897
Derde pianokwartet
tekst: Axel Meijer
‘Op het voorblad moet een afbeelding komen van een man met een pistool tegen zijn hoofd. Zo krijgt u een idee van de muziek. Ik zal u daarvoor mijn foto sturen.’ Dat schrijft Johannes Brahms in 1875 aan zijn uitgever, als hij zijn Derde pianokwartet in c klein, 60 aanbiedt.
‘En omdat u zo van kleurendruk houdt, kunt u hem een blauwe jas, een gele broek en hoge laarzen aantrekken.’ De brief dateert van 1875, zo’n twintig jaar nadat Brahms aan het kwartet was begonnen. De beschrijving verwijst naar Goethes tragische held Werther, met wie Brahms zich twee decennia eerder nog had geïdentificeerd.
Indertijd was hij hevig verliefd geweest op de onbereikbare Clara Schumann. Volgens Brahms-biograaf en componist Jan Swafford verklaart dat waarom Brahms het stuk maar niet afkreeg: ‘Hij schreef te dicht op zijn gevoel. Het probleem is dan nooit om het leed op papier te krijgen, maar om het kaf van het koren te scheiden, en de nodige afstand te nemen om het materiaal te vormen, te beheersen en te beoordelen.’
De Brahms van middelbare leeftijd beheerst die kunst als geen ander. Zo grijpt hij in alle vier de delen van de compositie terug op twee elementaire ideeën uit de opening: het in de piano en de ‘Seufzer’, of zucht, in de strijkers. ‘In de beperking toont zich de meester’, zou Goethe zeggen.
Opvallend is dat Brahms in de periode van eerste schets tot publicatie de van zijn kwartet heeft veranderd. Stond het eerst in cis klein, een toonsoort die Brahms associeerde met diepromantische, jeugdige ‘Schmerz’, in de definitieve versie staat het kwartet in c klein, de toonsoort die bij Beethoven het noodlot dat overwonnen moet worden symboliseert; een bij uitstek tragische toonsoort.
Gabriel Fauré 1845-1924
Tweede pianokwartet
tekst: Lies Wiersema
Gabriel Fauré schreef twee pianokwartetten, beide met een bijna symfonische draagwijdte. Zijn Tweede pianokwartet in g klein, 45, is wat donkerder van sfeer dan het eerste en de ’s zijn complexer.
Fauré hanteert een cyclische componeerwijze: de delen worden door eenzelfde thema verbonden. Dit thema vormt het begin van het eerste deel. Het wordt na de eerste ’s van de piano breed uitgemeten door de strijkers en loopt vervolgens als een rode draad door de verschillende delen. De pianopartij vormt met zijn een soort klokgelui als ondergrond.
Over het tweede deel met zijn mysterieuze beginmelodie schreef Fauré’s biograaf, Jean-Michel Nectoux, dat het betovert in zijn onstuimige vlucht door een nacht die verlicht wordt door opflakkerende lichtjes, een herinnering aan Schuberts Erlkönig.
Het klinkt nostalgisch. Achteraf realiseerde Fauré zich hierin onbedoeld een verre herinnering verwerkt te hebben ‘van klokgelui dat we ’s avonds hoorden in Montgauzy en dat ons toe kwam waaien van het dorp Cadirac wanneer de wind uit het westen kwam.
Die klanken roepen een onbestemde mijmering op die, zoals alle vage mijmeringen, niet in woorden weer te geven is. (…) Misschien is het een verlangen naar iets dat niet werkelijk bestaat; dat is het domein van de muziek.’
De onbestemde mijmering is het in de , later overgenomen door de viool. Nog sterker dan de andere delen geeft de finale een gevoel van een perpetuum mobile, dat eindigt op een moment dat tamelijk willekeurig lijkt.
Biografie
Vassilis Varvaresos, piano
De Griek Vassilis Varvaresos studeerde aan de New Yorkse Juilliard School of Music en bij Michel Dalberto aan het Conservatoire National Supérieur de Musique et de Danse in Parijs. Op zijn veertiende won hij in 1998 de prestigieuze Young Concert Artists International Auditions in New York.
Daarop volgden debuten in zalen als Carnegie Hall in New York en het Kennedy Center in Washington. In het Witte Huis trad de pianist op voor president Barack Obama. In recente seizoenen werd Vassilis Varvaresos geëngageerd door zalen als de Tonhalle in Zürich, de Musikverein in Wenen, de Berlijnse Philharmonie, Bozar in Brussel en de Royal Festival Hall in Londen.
In het huidige seizoen staan optredens tijdens onder meer het Enescu Festival en het festival van Istanbul op de agenda, evenals samenwerkingen met het Orchestre de Normandie en het van Thessaloniki. Naast uitvoerend musicus is Vassilis Varvaresos ook componist van muziek voor films en tv-series.
Noé Inui, viool
Noé Inui werd in Brussel geboren uit Grieks-Japanse ouders. Hij studeerde in Brussel, Parijs, Karlsruhe en Düsseldorf en won diverse onderscheidingen. Zo kreeg hij van het Sibelius Concours in Helsinki (2005) een speciale prijs voor jong talent en won hij de Young Concert Artists International Auditions in New York (2009).
In 2012 nam Noé Inui de Prix d’Excellence Julius Bär in ontvangst tijdens de Verbier Festival Academy. Ondertussen maakte de violist snel carrière op de internationale concertpodia. Hij soleerde bij gezelschappen als het Stuttgarter Kammerorchester, het Japan Philharmonic Orchestra en Het Ballet-orkest in Amsterdam.
Als kamermusicus werkte Noé Inui met bijvoorbeeld violist Leonidas Kavakos en de pianisten Julien Quentin en Martha Argerich. Hij vormt een vast duo met pianist Vassilis Varvaresos; met de Duitse cellist Benedict Kloeckner erbij vormen ze het Bell’Arte. Noé Inui bespeelt een instrument uit 1764 van de bouwer Tomasso Balestrieri uit Mantua.
Georgy Kovalev, altviool
De Russisch-Duitse altviolist Georgy Kovalev werd geboren in Tbilisi, werd leerling van Yuri Bashmet in Moskou en van Matthias Buchholz in Keulen, en studeerde vervolgens aan de Kronberg Academy bij Nobuko Imai en aan de Hochschule für Musik ‘Hanns Eisler’ bij Tabea Zimmermann.
Hij won prijzen van de Yuri Bashmet International Viola Competition, de Tokyo International Viola Competition en de Johannes Brahms Wettbewerb en soleerde bij de New Japan Philharmonic, het Münchener Kammerorchester en de Kremerata Baltica.
De altist heeft een grote liefde voor kamermuziek, wat resulteerde in optredens met Christian Tetzlaff, Steven Isserlis, Fazıl Say, Frans Helmerson, Emanuel Ax en Jörg Widmann en uitnodigingen van evenementen als de Schubertiade, het Verbier Festival, het Ravinia Festival, de Heidelberger Frühling en het Rheingau Festival.
Georgy Kovalev maakt deel uit van het Corneille Piano Quartet en vormt een strijktrio met violist Stephen Waarts en celliste Ella van Poucke. Sinds 2021 is hij bovendien aanvoerder van de altviolen van Amsterdam Sinfonietta. Bij zijn vorige optreden in de , in november vorig jaar, stonden klarinetkwintetten op de lessenaar met Olivier Patey, Maria Milstein, Mathieu van Bellen en Quirine Viersen. Georgy Kovalev bespeelt een instrument uit 1820 van de Londense bouwer Bernhard Simon Fendt.
Alexander Warenberg, cello
Alexander Warenberg speelt vanaf zijn vijfde jaar en kreeg van zijn achtste tot zijn achttiende les van Monique Bartels aan het Conservatorium van Amsterdam. Sinds 2016 studeert hij bij Frans Helmerson, tot 2019 aan de Barenboim-Said-Akademie in Berlijn en tegenwoordig aan de Kronberg Academy.
In 2016 won de jonge cellist de eerste prijs en de publieksprijs van het concours van de Amsterdamse Cello Biënnale. Daarnaast won hij het internationale celloconcours ‘Antonio Janigro’ in Kroatië, het Britten Cello Concours en het Prinses Christina Concours.
In kamermuziekverband trad Alexander Warenberg op met Janine Jansen, Menahem Pressler, Denis Kozhukhin en Liza Ferschtman. In de zomer van 2017 nam hij deel aan de Verbier Festival Academy. Ook was hij te gast tijdens het Internationaal Kamermuziek Festival Utrecht, het Grachtenfestival in Amsterdam, Wonderfeel, het Delft Chamber Music Festival, het Festival Bad Ragaz in Zwitserland en Fest in Finland.
Sinds 2017 vormt hij samen met Yang Yang Cai (piano) en Shin Sihan (viool) het Amsterdam Piano , dat in maart 2019 debuteerde in de . Afgelopen februari was hij in de Kleine Zaal te gast als lid van het Chianti Ensemble.
Alexander Warenberg ontvangt een studiebeurs van de VandenEndeFoundation en bespeelt een instrument van Jean-Baptiste Vuillaume uit 1845 dat hem ter beschikking is gesteld door het Nationaal Muziekinstrumenten Fonds.