Joyce DiDonato: Songplay

Joyce DiDonato brengt een voor een klassiek zangeres ongebruikelijk begeleidings­kwintet mee, samengesteld uit musici met een achtergrond in opera, tango en jazz. Songplay – de cd-opname van het programma won in 2020 een Grammy in de categorie ‘best classical vocal solo album’ – is dan ook geen liedavond in de klassieke zin des woords. Zie het liever als een pleidooi voor een speelse omgang met vocale muziek – of het nu barokaria’s zijn of jazzstandards.

Speeltuin

Pianist Craig Terry schreef de arrangementen (alleen de ­pianobewerking van het lieflijke, hymne-achtige Lean Away is van Andrew Thomas), en met improvisatie en experiment creëren DiDonato en haar band een heel eigen muzikale taal: Torelli en Paisiello gaan hand in hand met Duke Ellington en Rodgers & Hart. De kr­uisbestuiving van Songplay werkt twee kanten op: terwijl aan bijvoorbeeld Se tu m’ami en Star vicino groove en swing worden toegevoegd, wordt Lullaby of Birdland ingeleid met een onverdund Bach-intro (de Prelude van het klavierstuk BWV 855, voor wie het precies weten wil) en knipoogt het trompetnaspel nog snel eventjes – ­althans op de cd – naar Jesu, meine Freude, BWV 147. Maar dan natuurlijk wél in a mellow tone. Lichte muziek krijgt een klassieke toets, klassiek wordt jazzy geïnterpreteerd of naar tango of latin toegetrokken, grenzen tussen eeuwen en stijlen lossen op. Voor DiDonato en de haren zijn de gekozen songs niets minder dan een speeltuin: ze spelen het oude Italiaanse ariarepertoire en de Amerikaanse musical- en jazztraditie fantasievol naar elkaar toe in hun eigen ‘American Songbook’.

Terug naar de Arie antiche

‘Iedere beginnende zangstudent kent de gang van zaken: je loopt het lokaal in – schuchter, en niet zelden twijfelend aan je hele bestaan – en de sceptische docent reikt je een vergeeld en veelgebruikt exemplaar aan van de ‘zangbijbel’: 24 Italiaanse liederen en aria’s. Het omslag, meestal gescheurd en half losgeraakt, brengt een einde aan de spanning of je vocale lot voor de rest van je leven is bezegeld als behorend tot de ‘hoge’ of de ‘lage’ categorie. Regardless, this feels like ‘IT’…’ Aldus DiDonato in het cd-­boekje van Songplay, om vervolgens te verzuchten dat zij net als zovele zangleerlingen die beruchte liedbundel al gauw vervloekte.

‘Onthoud wat de grote Louis Armstrong ooit zei: ‘You got to love to be able to play’’

Maar nu ze decennia later terugkeert bij wat ook wel bekendstaat als de Arie antiche is ze overdonderd door de charme, beminnelijkheid en onschuld van die beduimelde pagina’s: ‘They call me back again – but this time with a bold invitation to play, to invent, to celebrate a great song. Their overarching theme defiantly bridges the centuries and lines up with the eternal motif we’ve all been singing of through the years: LOVE.’ 

Barok als basis

Een van de bekendste van de Arie antiche is het achttiende-eeuwse Caro mio ben. DiDonato opent haar programma ermee en ze zingt de tedere arietta ‘zoals het hoort’, met een klassiek stemgebruik. Maar na de eerste strofe begint de piano de harmonieën weelderiger in te kleuren, terwijl de zangmelodie boven die blue notes onverminderd klassiek doorstroomt. Nel cor più non mio sento – bij velen bekend van de pianovariatiereeks die Ludwig van Beethoven er in 1795 op maakte – wordt op dezelfde subtiele manier verjazzd: de klassiek gehouden zanglijnen worden vergezeld van een wiegende pianobegeleiding die in feite maar lichtjes afwijkt van wat Giovanni Paisiello in 1790 componeerde.

Het bekende zestiende-eeuwse lied Amarilli, mia bella krijgt een lome make-over: na een – vrijwel – stijlvast begin krijgen de lange, laid-back vocale lijnen van DiDonato (let wel, ze laat de toontaal van de Barok niet los) gaandeweg meer contrast van trage pizzicato’s op de contrabas en harmonische vrijheden en arpeggio’s op de piano. De behandeling van Quella fiamma (‘Die vlam die mij verwarmt bevalt mijn ziel goed’), uit een cantate van Francesco Conti, is een stuk vuriger. Na een knetterende trompetriff zorgen een hoekig ritme en een markante bandoneonpartij voor Argentijnse flair. De stem beweegt zich in een relatief laag register, en DiDonato permitteert zich een enkel ruw randje aan haar zingen om het slot uit te laten lopen in een losse en virtuoze coloraturenreeks. Hoe anders wordt dan weer Giuseppe Torelli’s Tu lo sai aangepakt: iedere tekstherhaling (het zijn slechts 25 woorden) staat in een ander licht. Stem en trompet gaan een duet aan, en ieder op z’n eigen manier gaan ze allengs vrijer om met de weemoedige melodie.

American classics

In Duke Ellingtons romantische klassieker (In My) Solitude (net als Quella fiamma geopend door een snerpende trompet) zet DiDonato evenzeer haar operastem op als ze dat doet in de oude aria’s. Naadloos gaan haar melancholieke frases over in improvisaties van trompet en bas. In de jazzstandard (I’m Afraid) The Masquerade Is Over versmelten stijlen opnieuw als Di­Donato laat horen dat ze haar klassiek geschoolde stem ook met een natuurlijk gemak kan ombuigen naar een meer naturelle manier van zingen. In hun vertolking van het musicalnummer Will He Like Me? passen DiDonato en haar musici een soort van muzikale retorica toe, wat in de oude muziek ook heel gebruikelijk was: de vele vraagtekens in de tekst, die is doorspekt van twijfel en hoop, worden door de instrumentale solootjes op de voet gevolgd. With a Song in My Heart begint met een musette-achtige bandoneonbegeleiding, en in de loop van het nummer wordt het mezzogeluid van DiDonato steeds voller, luxueuzer – of, zo je wilt, opera-achtiger. Het is een overtuigende afsluiting van een recital dat speelt met de conventies van de lichte muziek uit verschillende tijdperken.

Hidden track

‘My name is Joyce DiDonato and my pianist is Craig Terry and we would like to perform for you Caro mio ben by Giuseppe Giordano. […] That’s for all you out there – you can do it! Play with that song! Yoohoo!! […] Did we pass? [schaterlach]’

Wie de cd na de laatste track niet afzet, hoort na enige tijd een onverwacht extraatje: een opzettelijk klungelige auditie-opname waarin DiDonato met onzekere stem Caro mio ben zingt. Ook de pianopartij klinkt onvast, en de stermezzo zingt haar lied wat giechelig, niet steeds even zuiver op toon, ongenuanceerd, ritmisch uit balans, met een zwakke Italiaanse uitspraak en lichtjes amechtig. De ghost track ontstond spontaan aan het slot van een intense opnameweek, vertelde de zangeres voorjaar 2021 aan Preludium: ‘Er restte nog een halfuur, dat we niet wilden verspillen. Alle beginners voelen in het diepst van hun wezen hoe bibberig de eerste passen zijn op de lange reis om je stem te leren kennen en te beheersen. Caro mio ben was mijn liefdesbrief aan hen, met de aanmoediging om geduldig te blijven, om vertrouwen te hebben in de weg, en te weten dat met de tijd de melodieën zullen komen.’