Joshua Bell en Peter Dugan spelen Beethoven, Saint-Saëns en Bach
Joshua Bell viool
Peter Dugan piano
Dit concert maakt deel uit van de serie Grote Solisten in de Kleine Zaal.
Ludwig van Beethoven (1770-1827)
Sonate in F gr.t., op. 24 (1800-01)
‘Frühling’
Allegro
Adagio molto espressivo
Scherzo: Allegro molto
Rondo: Allegro ma non troppo
Maurice Ravel (1875-1937)
Sonate in G gr.t. (1922-27)
voor viool en piano
Allegretto
Blues: Moderato
Perpetuum mobile: Allegro
pauze ± 14.55 uur
Johann Sebastian Bach (1685-1750)
Chaconne
uit ‘Partita nr. 2 in d kl.t.’, BWV 1004 (1720)
voor viool solo
Camille Saint-Saëns (1835-1921)
Sonate nr. 1 in d kl.t., op. 75 (1885)
voor viool en piano
Allegro agitato
Adagio
Allegretto moderato
Allegro molto
einde ± 16.00 uur
Toelichting
Ludwig van Beethoven (1770-1827)
‘frühlingssonate’
door Paul Janssen
Ludwig van Beethoven stond op een kruispunt. In de jaren 1797-98 schreef hij de eerste drie van de in totaal tien s ‘voor fortepiano en viool’ die hij zou schrijven. Dit 12 was nog geheel in de lijn van de achttiende-eeuwse traditie, al zocht Beethoven al wel naar meer eenheid en dramatische uitwisseling tussen de twee instrumenten.
In zijn vijfde sonate, de Sonate in F groot, opus 24 die na zijn dood de bijnaam ‘Frühling’ kreeg, zette hij een belangwekkende stap. De viool en de piano zijn volledig aan elkaar gewaagd en het lijkt daarnaast alsof hij scharniert tussen de wetten van de en de lyriek van de zich aankondigende .
Van de tien vioolsonates is de Frühlingsonate niet alleen de meest e – vandaar ongetwijfeld de associatie met de lente – maar ook de eerste die, zij het voorzichtig, afwijkt van het driedelige klassieke sonatemodel.
Met een beknopt waardoor het mijmerende , waarin Franz Schubert niet ver weg is, even kan bezinken en de sfeer van het substantiële afsluitende zich al aankondigt, paste Beethoven voor het eerst in zijn vioolsonates een vierdeligheid toe.
Het werk, opgedragen aan graaf Moritz, een van Beethovens beschermheren, en gepubliceerd in 1801, groeide dankzij de evenwichtige verdeling tussen de instrumenten en de direct aansprekende lyriek al snel uit tot de meest favoriete vioolsonate van Beethoven.
Maurice Ravel (1875-1937)
Sonate
door Hugo Bouma
Een snelle werker is Maurice Ravel nooit geweest. Eindeloos kon hij aan een stuk blijven schaven en priegelen, en zijn totale oeuvre is daardoor ook frustrerend overzichtelijk gebleven. Maar zelfs naar zijn eigen maatstaven kwam deze slechts langzaam tot stand. De eerste schetsen zijn uit 1922, maar de première vond, na al tweemaal uitgesteld te zijn, pas in 1927 plaats, met op viool Ravels compositieklasgenoot, de Roemeen George Enescu. Hij had zich ook een extra uitdaging op de hals gehaald: de viool en de piano moesten namelijk niet, zoals bij de meeste stukken, toenadering tot elkaar zoeken, maar juist verder uit elkaar groeien en concluderen dat hun klanken fundamenteel onverenigbaar waren.
Hoe dit bewerkstelligd moest worden horen we meteen in de opening van het stuk: beide instrumenten zetten na elkaar dezelfde zangerige in, maar de en komen nergens overeen. Hoe sereen de muziek ook is, ons bekruipt inderdaad het ongemakkelijke gevoel dat viool en piano langs elkaar heen praten. Uit de hierop volgende Blues blijkt Ravels fascinatie met de ‘nieuwe Amerikaanse muziek’ die in de jaren 1920 langzaamaan ook Europa begon te bereiken. Na deze sonate zou de componist nog in meerdere stukken naar jazz en blues verwijzen. Ook hier zijn we echter nooit ver verwijderd van het polytonale ongemak dat aan het hele werk ten grondslag ligt. Het slotdeel is een notenwaterval van de viool, terwijl de piano kalm naar de eerste twee delen blijft verwijzen.
Johann Sebastian Bach (1685-1750)
Chaconne
door Hugo Bouma
‘De Chaconne’ – onder violisten is er geen verdere aanduiding nodig. Men weet meteen over welk werk het gaat, en krijgt meestal ook een eerbiedige, zo niet bevreesde blik op het gezicht. In de loop der eeuwen heeft het stuk een monumentale, bijna mythische reputatie opgebouwd, zijn er boeken en doctoraalscripties over volgeschreven. En als ware het een initiatieritueel zal iedere gevorderde speler zich er een keer in moeten vastbijten.
De Tweede voor soloviool is in essentie een zoals Johann Sebastian Bach en zijn tijdgenoten er zoveel componeerden: een aantal korte delen met elk een ander, contrasterend dansritme. Deze – dé! – chaconne echter is als een koekoeksei: langer dan de eerste vier delen bij elkaar, en in expressiviteit en virtuositeit alles overstijgend wat de muziek nog enigszins dansbaar zou maken. De kenmerken van de oorspronkelijke dansvorm zijn nog wel aanwezig: een langzame driekwartsmaat met nadruk op de tweede tel, maar vooral ook het steeds terugkerende enschema. Iedere acht maten volgt een nieuwe variatie, tweeëndertig in totaal, in onverbiddelijk groeiende complexiteit. De omslag naar halverwege het stuk lijkt even respijt te bieden, maar maakt de onvermijdelijke terugkeer naar des te hartverscheurender.
Camille Saint-Saëns (1835-1921)
Eerste Sonate
door Hugo Bouma
De Eerste vioolsonate van Camille Saint-Saëns ontstond nagenoeg tegelijkertijd met twee van zijn meest geliefde werken (Le Carnaval des animaux en de ‘symfonie’), maar heeft nooit dezelfde bekendheid gekregen bij het grote publiek. Een vioolsonate is per definitie kleinschaliger van opzet, en hoewel de muziek beeldend en meeslepend is, is er geen achterliggend verhaal of programma aan gekoppeld. Desondanks hoort deze volgens critici thuis bij de topstukken uit Saint-Saëns’ oeuvre.
Het eerste deel opent rusteloos, met een tweetal ritmisch ambigue, asymmetrische ’s. Na een laatste storm van ’s wordt de sfeer plotseling meditatief, en volgt zonder onderbreking het . Dit begint zangerig, maar de componist voegt hier gaandeweg ook weer een puntig aan toe, contrasterend met de lange lijnen. Saint-Saëns vervolgt de sonate met een springerig, lichtvoetig , met het melodische gemak dat zoveel van zijn werk typeert. Dit gaat, wederom zonder onderbreking, over in het slotdeel, een triomfantelijk perpetuum mobile, waarvan de componist zich afvroeg hoeveel violisten er succesvol doorheen zouden komen. Nadat een thema uit het eerste deel nog eens wordt aangehaald eindigt de sonate in een stortvloed van snelle noten.
Biografie
Joshua Bell, viool
Grammy Award-winnaar Joshua Bell treedt al vier decennia op als solist, kamermusicus en en leidt sinds 2011 de Academy of St Martin in the Fields, waarmee hij in januari 2019 ook de aandeed.
In 2025 werd de Amerikaan gedecoreerd als Commander of the Most Excellent Order of the British Empire. Joshua Bell studeerde vanaf zijn twaalfde bij Josef Gingold. Twee jaar later soleerde hij onder leiding van Riccardo Muti bij The Philadelphia Orchestra, op zijn zeventiende debuteerde hij in Carnegie Hall in New York en op zijn achttiende kreeg hij een Avery Fisher Career Grant.
Met componist John Corigliano maakte hij in 1998 de Oscar-winnende soundtrack van The Red Violin. Joshua Bell heeft altijd graag nieuwe muziek in opdracht gegeven, met als opvallend hoogtepunt in 2023/2024 The Elements: een door de vijf hedendaagse componisten Jake Heggie, Jennifer Higdon, Edgar Meyer, Jessie Montgomery en Kevin Puts.
Ook zet hij zich in voor het herontdekte Vioolconcert van de Oekraïense componist Thomas de Hartmann. Naast samenwerkingen met tal van collega’s uit de klassieke muziek musiceerde Joshua Bell met Chick Corea, Wynton Marsalis, Sting en Anoushka Shankar. Als fervent voorvechter van toegankelijk muziekonderwijs gaf hij zijn medewerking aan een app voor vioollessen. In 2025 gaf hij een TEDTalk over de kracht van live-orkesten in een door technologie gedomineerde wereld.
Joshua Bell bespeelt de ‘Huberman’-Stradivarius uit 1713. Zijn vorige optreden in de was op 23 januari 2025, samen met pianist Shai Wosner in werken van Mozart, Schubert en Fauré.
Peter Dugan, piano
De Amerikaanse pianist en componist Peter Dugan voelt zich evenzeer thuis in het klassieke repertoire als in jazz en pop, en treedt wereldwijd op als solist en kamermusicus.
Hij maakte indruk met zijn vertolking van de pianopartij in Ives’ Vierde symfonie bij de orkesten van San Francisco en Houston, en trad ook op met onder andere de Kansas City Symphony, het New Albany Symphony Orchestra en het Philadelphia Youth Orchestra.
Wekelijks presenteert Peter Dugan in zijn vaderland een radioprogramma over klassieke muziek, met veel aandacht voor jong talent. Als kamermusicus tourt hij al jaren met violist Joshua Bell; sinds hun gezamenlijke televisie-uitzending en live-album uit 2020 speelden ze onder meer in Wigmore Hall in Londen, het Kennedy Center in Washington en op podia in Azië en Australië.
De pianist musiceert ook met zijn vrouw, mezzosopraan Kara Dugan, violist Charles Yang en bariton John Brancy. Daarnaast voert hij regelmatig eigen werk uit.
In 2026 bracht hij de wereldpremière van een nieuw pianoconcert dat hij samen met zijn broer Leonardo Dugan heeft geschreven.
Peter Dugan studeerde aan The Juilliard School bij Matti Raekallio en woont in New York. Hij maakt zijn debuut in Het Concertgebouw.


