Jonge Nederlanders: Lucie Horsch

tekst: Agnes van der Horst

‘Ik wil vooral het publiek laten kennismaken met de vele verschillende facetten van de blokfluit’, zegt Lucie Horsch over het programma dat ze voor vanavond samenstelde. ‘Maar ik vind het ook mooi om de verschillen te laten horen tussen de Duitse, Franse en Italiaanse barokmuziek.’ Zo ontstond een programma met muziek van de zeventiende tot en met de twintigste eeuw. Of, zoals Lucie Horsch het verwoordt, ‘een barokconcert met moderne intermezzi’. Veel verschillende stijlen dus op dit programma. Sommige stukken zijn nieuw en uitdagend, andere zijn opnieuw ontdekte oude bekenden.

Zoals de Derde fantasia van Georg Philipp Telemann. Lucie: ‘Ik zag ooit een YouTube-­filmpje, waarin Frans Brüggen dit werk uitvoerde. Hoe hij dat deed vond ik zo fantastisch dat ik het stuk zelf ook wilde spelen. Ik heb les van Walter van Hauwe, hij was ooit een leerling van Brüggen en daardoor voel ik me indirect ook een beetje leerling van hem. Brüggens expressieve manier van spelen spreekt me erg aan. Ik heb dit stuk al een aantal keer uitgevoerd. Maar ik wil dit programma met Telemann openen omdat ik het gevoel heb dat ik hem dat ben verschuldigd. Voor mij is de fluitmuziek van Telemann de kern van het blokfluitrepertoire van de Barok.’

Carl Philipp Emanuel was het petekind van Telemann en de misschien wel meest getalenteerde zoon van Johann Sebastian Bach. Hij is de componist van de Empfindsame (emotievolle) Stil, waarin elementen uit de Barok en het Classicisme zijn verenigd. ‘Je hoort in de verte Johann Sebastian Bach, maar de toon is lichter’ verklaart Lucie. ‘De muziek klinkt soms bijna spontaan. De sonate is heel gedetailleerd. Er gebeurt ontzettend veel en de stemming slaat voortdurend om. Dit stuk is oorspronkelijk voor hobo, maar kan heel goed worden uitgevoerd op ­sopraanblokfluit.’

Met de muziek van de aan het begin van de twintigste eeuw geboren Zuid-Koreaanse componist Isang Yun maakt het ­programma een flinke sprong in de tijd. Lucie Horsch leerde Yuns muziek kennen via Walter van Hauwe. ‘Walter had Yun een compositie­opdracht gegeven en de vier Chinesische Bilder was het resultaat. Het zijn goed opgebouwde, sfeervolle en aangrijpende stukken. Ze zijn gebaseerd op vier prenten die vroeger in het ouderlijk huis van Isang Yun hingen. Ieder deel wordt op een andere fluit gespeeld. In het eerste, Der Besucher der Idylle, gebruik ik een tenorblokfluit. In de muziek is te horen dat Yun verwijst naar traditionele oosterse muziek en naar traditionele instrumenten als de Japanse shakuhachi. In dit stuk gebruik ik technieken als flatterzunge (met trillende tong – als in de letter r) en glissando. Deel 3, Der Affenspieler, is gebaseerd op een prent van een toneelspeler met een aapje. De muziek is heel beeldend en humoristisch. In het begin hoor je als het ware hoe het ­aapje van het ene op het andere pootje danst. Er zitten veel natuurgeluiden in deze muziek, zo wordt de wind uitgebeeld met trillers. Ik speel dit deel op de renaissance-sopraanblokfluit. De klank van die fluit is scherper, puurder en meer direct dan het geluid van barokfluiten.’ 

Voor de twee delen van Yuns ­Chinesische Bilder wordt het Quatrième concert van François Couperin gespeeld, dat werd geschreven voor het hof van Lodewijk XIV. Zo klinkt Franse elegantie tussen oosterse verfijning. ‘Deze muziek ademt de sfeer van Versailles’ zegt Lucie Horsch. ‘Ik speel dit op de voice ­flute, een instrument met een grote sonoriteit, met een bereik tussen dat van de alt- en de tenorfluit in. Franse muziek had in die tijd heel veel verschillende tekens voor allemaal verschillende versieringen. Waren in andere landen de versieringen vaak vrij, in Frankrijk werden ze allemaal gedetailleerd uitgeschreven. Het kost veel tijd, maar het is ook heel leuk om uit te zoeken welk teken voor ­welke versiering staat en hoe die gespeeld moet worden. Daarna is het natuurlijk de kunst het allemaal zó te brengen dat het vanzelfsprekend en logisch klinkt.’

Over de Sonate in E groot van Johann Sebastian Bach zegt Lucie Horsch: ‘Bach moest er natuurlijk in, zo’n grote componist! Het mooie is – en dat gebeurt altijd bij Bachs composities: als je zo’n sonate gaat spelen, ontdek je steeds weer nieuwe dingen. Ik houd heel veel van Bach. Het is jammer dat hij geen blokfluitconcerten heeft geschreven, maar gelukkig is er zijn hobo- en traverso­repertoire om uit te putten.’

Bach bewonderde het werk van Couperin en schreef net als Couperin zijn kamermuziekstukken vaak voor uitvoeringen aan een hof – deze sonate ontstond aan het hof van Potsdam.
Bachs Franse tijdgenoot Joseph Bodin de Boismortier schreef vooral muziek voor de salons van de gegoede burgerij. Lucie: ‘Couperin, dat is Versailles, majesteitelijke muziek, maar de muziek van De Boismortier ademt de sfeer van een huisconcert in een Franse salon. Zijn Vierde sonate in e klein is een echt repertoirestuk, met veel versieringen, trillers en variaties.’

Alle composities op het programma zijn lievelingsstukken van Lucie Horsch, maar Syrinx voor (dwars)fluit solo van Claude Debussy is net iets bijzonderder. ‘Dit stuk ben ik nog aan het ontdekken, dus daar verheug ik me extra op. En ik kan verdedigen dat ik dit stuk op blokfluit speel, want Debussy had het in eerste instantie de titel Flûte de Pan gegeven en naar mijn mening komt het geluid van de voice flute daar dicht bij in de buurt.’ Het weemoedige en meditatieve Syrinx is bewust tussen de levendige en energieke muziek van De Boismortier en Vivaldi geprogrammeerd, zegt Lucie. ‘Boismortier en Vivaldi speel ik op sopraanblokfluit, maar Syrinx als contrast op de voice flute, die een lagere en een beetje hesige klank heeft. Dat zorgt voor een mooi, meditatief moment.’

De aan Antonio Vivaldi toegeschreven Zesde sonate in A groot is in feite het werk van de Franse componist Nicolas Chédeville. Door de naam van een beroemde tijdgenoot als Vivaldi op de partituur te zetten steeg het aantal verkochte exemplaren aanzienlijk, een bekende verkooptruc uit die tijd. ‘Er is zo lang gedacht dat deze muziek van Vivaldi was, het moet dan wel goede muziek zijn’, zegt Lucie met ijzeren logica. De sonate sluit af met een waterval van razendsnelle noten. ‘Een stressmomentje’, zegt de blokfluitiste. ‘Als hier iets mis gaat, gaan de mensen met die fout in de oren naar buiten.’ Ze lacht er vrolijk bij, ze houdt van uitdagingen.