Jonge Nederlanders: Aidan Mikdad speelt Beethoven en Liszt

Aidan Mikdad heeft ‘het talent, de ambitie en de motivatie om in zijn vakgebied tot de allerbesten te gaan behoren’. In 2017 kreeg de toen vijftienjarige pianist deze lof toegezwaaid bij de toekenning van de Concertgebouw Young Talent Award. Voor vanavond stelde hij een uitgelezen programma samen om zijn pianistieke gaven tentoon te spreiden.

Beethoven: Achtste sonate

Nadat Ludwig van Beethoven in 1792 van Bonn naar Wenen was verhuisd, was de jonge pianist-componist in hoge mate afhankelijk van de genegenheid en gunsten van adellijke beschermheren. Prins Karl von Lichnowsky was een van hen. Als dank voor de gulle gaven droeg Beethoven diverse composities, waaronder de Achtste sonate in c klein, aan hem op.

Uitgever Hoffmeister publiceerde de expressieve Achtste sonate in 1799 passend als ‘Grande Sonate Pathétique’, en die naam bleef hangen. Het succesvolle werk toont Beethovens compositorische vaardigheid en groeiende persoonlijke stijl.

Het intense eerste deel – met een vragende introductie, die een paar keer terugkeert – bevat plotselinge dynamische wendingen en dramatische pauzes, die weldra als ‘typisch beethoveniaans’ zouden worden bestempeld. Het melodieuze, sonore langzame deel is in staat je innerlijke rust te herstellen.

Het slot-Rondo lijkt luchthartig, maar bevat een melancholieke ondertoon en eindigt met een statement.

Franz Liszt geldt als de eerste ‘popster’ onder de pianisten en was als componist een belangrijk figuur voor de ontwikkeling van de programmatische muziek. Hij was tevens een groot voorvechter van muziek van andere componisten: hij transponeerde een flink aantal werken tot pianocomposities, die hij tijdens zijn concerten ten beste gaf.

Liszt bewerkte bijvoorbeeld meer dan vijftig liederen van Franz Schubert en liet ze in verschillende uitgaven publiceren. In 1838 verscheen 12 Lieder von Franz Schubert, opgedragen aan de Gravin van Aragón, waarin Liszts arrangementen van de onvergetelijke Erlkönig en Gretchen am Spinnrade zijn opgenomen.

‘Grietje aan het spinnewiel’ (uit Goethes Faust) verhaalt van de verwarrende gevoelens van de nog onschuldige Gretchen, nadat ze verliefd is geworden op Faust. De bewegingen in Schuberts pianopartij verbeelden niet alleen het gesnor van het spinnewiel, maar ook Gretchens toenemende wanhoop en gespannenheid.

Erlkönig (‘Elfenkoning’) verklankt Goethes aangrijpende gedicht over de poging van een vader zijn doodzieke, ijlende kind in veiligheid te brengen te paard door stormachtig weer – tevergeefs.

Maurice Ravel liet zich voor Gaspard de la nuit inspireren door beeldende, macabere teksten uit het gelijknamige boek van Aloysius Bertrand (1807-1841). De componist ervoer de totstandkoming als een hels karwei, en dat vond hij ook niet verwonderlijk, aangezien ‘de duivel zelf [Gaspar genaamd] de teksten had gecreëerd’.

Gaspard de la nuit is tevens een duivels werk om te spelen; het was Ravels opzet een pianocompositie te schrijven die ‘moeilijker dan Balakirevs Islamey’ zou zijn. Het werk bestaat uit drie delen, waar Ravel de betreffende gedichten bij schreef.

Ondine verbeeldt de mooie, ondeugende watergeest die sterfelijke mannen met verleidelijke zang naar haar magische onderwater­rijk probeert te lokken.

In Le gibet (‘De galg’) heerst een sinistere sfeer: met huiveringwekkende samenklanken en het onverbiddelijke luiden van een verre doodsklok, verklankt Ravel een lijk aan een galg, roodgekleurd door de zonsondergang.

Even angstaanjagend is Scarbo, het portret van de gnoom die naar believen van gedaante verandert en bliksemsnel verschijnt en weer verdwijnt. Surrealistische, hallucinerende muziek. 

Aleksandr Skrjabin maakte in zijn korte leven een aanzienlijke muzikale ontwikkeling door. Aangezien hij het merendeel van zijn oeuvre voor piano schreef en aanvankelijk nog onder invloed van Chopin (en Liszt) stond, werd hij ook wel de ‘Russische Chopin’ genoemd.

Net als de genoemde voorgangers, componeerde Skrjabin een flink aantal etudes – studiestukken waarin de focus op een bepaalde speeltechnische vaardigheid ligt, maar die evenzeer interessante concertstukken zijn.

Ondanks de invloed van Chopin en Liszt is in zijn eerste set Etudes, opus 8 ook al Skrjabins eigen stem te horen: een grillig verloop, ritmische complexiteit en chromatiek.

De virtuoze Fantasie in b klein, opus 28 van enkele jaren later is een gespierder werk dan we gewend zijn van de volwassen componist Skrjabin, die bekend staat als mystiek en spiritueel. 

In de jaren 1830 maakte Liszt samen met zijn maîtresse ­Marie d’Agoult diverse reizen door Europa. In 1838-39 verbleven de twee in Italië en lazen zij onder meer La divina commedia (‘De goddelijke komedie’) van de laatmiddeleeuwse dichter en filosoof Dante Alighieri.

Blijkbaar greep de tocht door de hel naar het paradijs Liszt zeer aan. Hij zette Dantes epos om in een van zijn meest veelzeggende toonschilderingen, Après une lecture du Dante (‘Na het lezen van Dante’).

De componist ontleende de titel aan een gedicht van Victor Hugo en voegde de ondertitel ‘fantasia quasi sonata’ toe; de een­delige pianosonate doet eerder aan als een improvisatie.

Liszt bewerkte het werk in 1849 en in 1858 liet hij het als zevende (en laatste) stuk in Années de pèlerinage, deuxième année, Italie uitgeven.

Après une lecture du Dante wordt beschouwd als een van de moeilijkst uitvoerbare pianocomposities ooit.