Jaap van Zweden & Orchestre Philharmonique de Radio France: Ravel & Prokofjev

Orchestre Philharmonique de Radio France
Jaap van Zweden dirigent
Alice Sara Ott piano

Dit concert maakt deel uit van de serie Wereldberoemde Symfonieorkesten.

Ook interessant:
- Jaap van Zweden: ‘Klassieke muziek is ten dode opgeschreven zonder nieuwe muziek’
- Alice Sara Ott: ‘Met één hand spelen kost twee keer zoveel inspanning’ (interview uit september 2022)

Thierry Escaich (1965)

Arising Dances (2021)
Nederlandse première

Maurice Ravel (1875-1937)

Pianoconcert in G gr.t. (1929-31)
Allegramente
Adagio assai
Presto 

pauze ± 21.00 uur

Sergej Prokofjev (1891-1953)

delen uit ‘Romeo en Julia’ (suites), op. 64 (1935-36)
Montagues en Capulets (Suite 2, nr. 1)
Julia als jong meisje (Suite 2, nr. 2)
Menuet (Aankomst van de gasten) (Suite 1, nr. 4)
Maskers (Suite 1, nr. 5)
Dans (Suite 2, nr. 4)
Romeo en Julia voor het afscheid (Suite 2, nr. 5)
Dans van de leliemeisjes (Suite 2, nr. 6)
Romeo bij Julia’s graf (Suite 2, nr. 7)
De dood van Tybalt (Suite 1, nr. 7) 

einde ± 22.10 uur

Met dank aan het Fonds Wereldberoemde ­Symfonieorkesten.

Toelichting

Thierry Escaich (1965)

Arising Dances

door Martijn Voorvelt

  • Thierry Escaich

Maurice Duruflé, Charles-Marie Widor, Charles Tournemire, Olivier Messiaen… Frankrijk heeft een grote traditie van organisten die ook carrière maakten als componist. Een hedendaagse exponent van die traditie is Thierry Escaich. Hij beschouwt , compositie en spel als een ‘heilige’ drie-eenheid, hetgeen hem op alle drie gebieden veel succes heeft gebracht. In 2024 werd Escaich benoemd tot titulair organist van de Notre-Dame in Parijs. 

Arising Dances schreef Escaich in opdracht van de Münchner Philharmoniker ter gelegenheid van de opening van de nieuwe Münchense concertzaal, de Isarphilharmonie. Daar ging het op 8 oktober 2021 in première onder Valery Gergiev. Escaich omschrijft het werk als een symfonisch gedicht, waarin drie dansen ten tonele worden gevoerd met contrasterende karakters. Het eerste is een levendige, temperamentvolle met ko­ortsachtige uitbarstingen (denk aan Ravels La Valse), het tweede een meer mechanisch, pulserend, ritualistisch , en het derde een langzame, extatische sarabande die lijkt voort te komen uit een ke lamento-. De dansen zijn afkomstig uit Escaichs eerste strijkkwartet Scènes de bal (2001) en worden hier in een nieuwe vorm gepresenteerd. Soms worden ze ruw tegen elkaar gezet, soms over elkaar heen geschoven, dan weer gaan ze geleidelijk in elkaar over. ‘Het samenspel van licht en schaduw in de en orkestratie is als het gelijktijdig proberen weer te geven van de verschillende kleurlagen in een schilderij,’ aldus de componist. Uiteindelijk is het de barokke aria, in het begin slechts als een schaduw waarneembaar, die in een steeds dichter polyfoon weefsel tussen de dansepisodes door terugkeert. In een expressieve climax ontvouwt deze barokmelodie zich in de ten, ‘waarvan de glans zo nu en dan wordt verduisterd door donkere lagen als in een schilderij van William Turner’.

Maurice Ravel (1875-1937)

Pianoconcert

door Aad van der Ven

‘Een concert in de geest van Mozart en Saint-Saëns’, zo omschreef Maurice ­Ravel zijn Pianoconcert in G groot. Hij voegde eraan toe: ‘Ik geloof dat een concert vrolijk en briljant kan zijn en dat er geen noodzaak is te streven naar diepte of grote dramatische effecten.’ Curieus, dat Ravels Pianoconcert voor de linkerhand, dat ongeveer tegelijkertijd ontstond, juist in tegenspraak is met deze cri-de-coeur. Dat werk klinkt duister, soms zelfs demonisch. Het Pianoconcert in G groot daarentegen is een ‘divertissement de luxe’ om een van Ravels favoriete, als compliment gebruikte uitdrukkingen te ­gebruiken. Het zou een concert worden met ‘jazz-elementen’, zo kondigde de componist het werk aan. Hij had ook een Son­ate voor viool en piano geschreven met een ‘blues’ als middendeel. Ravel had een zwak voor de jazz: voor de ‘blue notes’, de gesyncopeerde n, de ’s et cetera. Toch heeft hij er zich niet diepgaand mee beziggehouden. Het is beperkt gebleven tot een speels jongleren met enkele uiterlijke kenmerken, luchtig rondgestrooid in zijn zowel pikante als poëtische onderkoelde Franse – of moeten we zeggen Frans-Baskische – idioom.

Twee uitbundige snelle delen flankeren een langzaam deel, dat, aldus de componist, beïnvloed is door het Larghetto uit Mozarts Klarinetkwintet. Het lijkt volstrekt niet bij de andere delen te horen, dit assai, dat met zijn combinatie van vervoerende ën en stoïcijnse begeleidingsakkoorden – in een als het ware versteend ritme – de luisteraar een wereld binnentrekt, die hij ongaarne verlaat. Hoe spectaculair de noten ook klinken die er op volgen.

Sergej Prokofjev (1891-1953)

Romeo en Julia

door Rolf Hermsen

  • Sergej Prokofjev

Populariteit kan een kunstwerk overschaduwen maar niet beschadigen. De Dans van de ridders uit Sergej Prokofjevs balletmuziek Romeo en Julia is overbekend, overgeliefd en overgebruikt – in films (o.a. Caligula) en commercials, bij voetbal, als openingstune van de BBC-reeks The Apprentice en als intro bij rockconcerten (van Deep Purple tot The Smiths). Het vereist moeite om dat alles weg te denken bij beluistering van die ridderdans, maar dan toont zich een machtig muziekstuk met een universele onontkoombaarheid. 

Prokofjev stelde drie orkestsuites samen uit zijn balletmuziek Romeo en Julia. De eerste twee maakte hij direct na de voltooiing van het ballet en behalve bovengenoemde Dans van de ridders bevatten deze samen nog dertien delen – minder instant overdonderend dan de ridderdans, maar wel vol melodische inventiviteit en emotionele impact. Uitzonderlijk is de orkestratie met onder meer prominente rollen voor mandolines en saxofoons. De Rus Prokofjev werkte wellicht te traditioneel- om een ‘modern’ componist te kunnen heten, maar op een andere manier klinkt Romeo en Julia juist uitgesproken modern twintigste-eeuws, namelijk als filmmuziek. Paradoxaal genoeg kwam een bepaalde Hollywoodklank prima tegemoet aan de eisen die de Sovjetautoriteiten destijds stelden. Toegankelijkheid voor het publiek was van doorslaggevend belang in de ­socialistisch-realistische kunst. Prokofjev had de opdracht ‘te zoeken naar een heldere muzikale taal die zijn volk kon begrijpen en liefhebben, en geen muziek te schrijven voor een kleine kring esthetiserende toehoorders’. 

Oorspronkelijk wilde de componist het tragische einde van Shakespeares ­Romeo en Julia veranderen in een ­happy end. Dat was ‘zijn volk’ misschien uitstekend bevallen, maar daar ging het Prokofjev niet om. Hij vond dat ‘levende mensen wel kunnen dansen en stervende niet’. Op het laatste moment gaf hij echter toe aan de choreografen van het ballet, misschien ook omdat de Sovjetautoriteiten zo’n aanpassing als ongeoorloofd revisionisme zouden kunnen opvatten, met de onprettige gevolgen van dien. De complete balletmuziek is aan de lange kant, maar met de s heeft Prokofjev de muziek van zijn dansfunctie ­losgemaakt en meesterwerken afgeleverd die spreken van feest, liefde, passie, kracht, onmacht en intense droefheid. Hij heeft zijn volk getroost.

Biografie

Orchestre Philharmonique de Radio France, orkest

Het Orchestre Philharmonique de Radio France heeft zich sinds de oprichting ten bate van de Franse radio in 1937 ontwikkeld tot een orkest dat in het Europese muzieklandschap opvalt door zijn inzet voor nieuwe muziek: het presenteert meer dan vijfentwintig premières per seizoen, en op dit moment is Philippe Manoury compositeur en résidence.

Chef-en van het bijna tachtigjarige orkest waren Gilbert Amy, Marek Janowski, Myung-whun Chung en Mikko Franck (2015-2025), en met ingang van het lopende concertseizoen neemt Jaap van Zweden deze positie over. Die debuteerde in november 2023 bij het orkest met Mahlers Eerste symfonie en het Vioolconcert van John Adams, en in februari 2024 werd zijn benoeming bekendgemaakt. Eerste gastdirigent is Mirga Gražinytė-Tyla.

De concerten van het Orchestre Philharmonique de Radio France, verdeeld tussen het Auditorium de Radio France en de Philharmonie de Paris, worden uitgezonden door France Musique. Op tournee was het orkest te beluisteren in de Philharmonie Berlin, de Isarphilharmonie in München, de Elbphilharmonie in Hamburg, de Alte Oper in Frankfurt, de Musikverein en het Konzerthaus in Wenen, zalen in Peking en Tokio en tijdens de festivals van Gstaad, Luzern en Praag. Met Jaap van Zweden op de bok was het orkest ook op 14 oktober 2025 in Het Concertgebouw te gast, met muziek van Escaich en Prokofjev en het Pianoconcert in G groot van Ravel met soliste Alice Sara Ott.

Jaap van Zweden, dirigent

Sinds 1 september 2026 is Jaap van Zweden chef- van het Orchestre Philharmonique de Radio France, en sinds 2024 staat hij aan het hoofd van het Seoul Philharmonic Orchestra; daarvoor leidde hij de New York Philharmonic (2018-2024), het Hong Kong Philharmonic Orchestra (2012-2024) en het Dallas Symphony Orchestra (2008-2018).

De in Amsterdam geboren musicus studeerde aanvankelijk viool bij Davina van Wely, en nadat hij in 1977 het Nederlands Vioolconcours ‘Oskar Back’ had gewonnen vertrok hij op zijn zestiende naar de Juilliard School of Music in New York – om vervolgens met negentien jaar de jongste concertmeester uit de geschiedenis van het Concertgebouworkest te worden.

In 1996 verruilde Jaap van Zweden zijn strijkstok definitief voor de baton, en zijn eerste chef-schappen vervulde hij bij het Orkest van het Oosten, het Residentie Orkest, de Filharmonie in Antwerpen en het Radio Filharmonisch Orkest (2005-2013). Als gastdirigent werkte hij met het London Philharmonic Orchestra, de Berliner en de Wiener Philharmoniker, het Gewandhausorchester Leipzig, het Orchestre de Paris, het Tonhalle-Orchester Zürich en de orkesten van Los Angeles, Cleveland, San Francisco en Cincinnati.

Het Concertgebouworkest dirigeerde hij voor het eerst in 1998 en meest recent in januari 2026. In 2023 ontving Jaap van Zweden de Concertgebouw Prijs. Onder zijn recente optredens waren Mahlers Zesde en Zevende symfonie met het Chicago Symphony Orchestra in het Mahler Festival 2025, twee avonden met de Hong Kong Philharmonic ter afsluiting van de VriendenLoterij ZomerConcerten 2025 en de afsluiting van de zomerprogrammering van 2026 met het Seoul Philharmonic Orchestra.

Alice Sara Ott, piano

De Duits-Japanse pianiste Alice Sara Ott was in 2025/2026 artist in residence in het Konzerthaus Berlin, na eerdere residenties in het Southbank Centre in Londen, bij Radio France in Parijs en in TivoliVredenburg in Utrecht. In Berlijn opende ze het seizoen met het Piano Concerto dat Bryce Dessner speciaal voor haar componeerde en dat ze in 2024 speelde met het Tonhalle-Orchester Zürich en het Philharmonia Orchestra. In voorjaar 2026 tourde ze ook met het Konzerthausorchester, en ze zette ze haar John Field- en Beethoven-tournee voort door China en Europa.

Andere recente hoogtepunten waren het debuut van haar kamermuziekproject Papa Haydn en de wereldpremière in Parijs van een geënsceneerde voorstelling met actrice Isabelle Huppert naar brieven van John Cage aan Merce Cunningham op muziek van Bryce Dessner. Alice Sarah Ott soleerde bij orkesten als het London Symphony Orchestra, het Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks, het Chicago Symphony Orchestra, de New York Philharmonic, het Tokyo Metropolitan Orchestra, de Festival Strings Lucerne en het Seoul Philharmonic Orchestra.

Op haar nieuwste albums staan de complete s van John Field (2025) en solowerken van Jóhann Jóhannsson (2026). In de zomer van 2012 gaf de pianiste een solorecital in de , en haar tweede Concertgebouwoptreden was op 24 september 2022 een uitvoering van het Pianoconcert voor de linkerhand van Ravel. Op 14 oktober 2025 was ze terug met Ravels Pianoconcert in G groot met het Orchestre Philharmonique de Radio France en Jaap van Zweden.