Isabelle Faust & Friends: Schuberts Octet
Isabelle Faust viool
Anne Katharina Schreiber viool
Danusha Waskiewicz altviool
Kristin von der Goltz cello
James Munro contrabas
Lorenzo Coppola klarinet
Javier Zafra fagot
Teunis van der Zwart hoorn
Dit concert maakt deel uit van de series Spotlight en Strijkers met Variatie.
Met dank aan de begunstigers van het Fonds Topmusici in de Kleine Zaal.
Anton Webern (1883-1945)
Sechs Bagatellen, op. 9 (1913)
voor strijkkwartet
Mässig
Leicht bewegt
Ziemlich fliessend
Sehr langsam
Ausserst langsam
Fliessend
Franz Schubert (1797-1828)
Quartettsatz in c kl.t., D 703, op. posth. (1820)
Allegro assai
Anton Webern
Sechs Bagatellen, op. 9 (1913)
voor strijkkwartet
pauze ± 20.35 uur
Franz Schubert
Octet in F gr.t., D 803, op. 166 (1824)
voor strijkkwintet en blazers
Adagio – Allegro
Adagio
Allegro vivace
Thema: Andante – Variationen
I-VII
Menuetto: Allegretto
Andante molto – Allegro
einde ± 22.10 uur
Toelichting
Anton Webern 1883-1945
Webern op darmsnaren
Door Noortje Zanen
Topvioliste Isabelle Faust is dit seizoen maar liefst drie keer te horen in de . Dat Faust graag nieuwe dingen uitprobeert blijkt uit de programmakeuzes die ze maakt. Vanavond klinkt een bijzondere mix van Schubert en Webern op authentieke instrumenten, in februari speelt ze een gewaagd soloprogramma op twee verschillende violen en in mei combineert ze Beethoven met Webern en Schönberg samen met muzikale vrienden als Antoine Tamestit en Jean-Guihen Queyras.
Franz Schubert en Anton Webern samen op één programma en dan ook nog met historische instrumenten, dat hoor je niet vaak. ‘Ik vond het een zeer aantrekkelijk idee om het monumentale en tegelijkertijd zo intieme en verfijnde Octet van Schubert te confronteren met een van de kortste kamermuziekwerken ooit geschreven, de Sechs n van Webern’, aldus Isabelle Faust.
‘Omdat het Octet ruim zestig minuten duurt is er daaraan voorafgaand slechts een korte introductie nodig. We combineren het ultrakorte werk van Webern met Schuberts Quartettsatz. Beide werken klinken zonder onderbreking na elkaar en bovendien spelen we na Schubert de Sechs Bagatellen nog een keer.
Het publiek krijgt zo een tweede kans om deze perfecte maar extreem korte en fragiele stukken tot zich door te laten dringen. Luisteraars vertellen na afloop vaak hoe anders ze Webern die tweede keer hebben ervaren.
We spelen vanavond allemaal op historische instrumenten met precies dezelfde ‘set-up’ als destijds. Voor de strijkers betekent dat onder andere dat we alles op darmsnaren spelen. Dat is voor muziek van Webern tegenwoordig vrij ongebruikelijk, maar in de tijd van Webern zelf speelden alle strijkers nog op darm!’
Webern: Sechs Bagatellen
Anton Webern, een van de bekendste en meest vooruitstrevende leerlingen van Arnold Schönberg, componeerde zijn Sechs n tussen 1911 en 1913. Het werk bestaat in totaal uit 57 maten die samen ongeveer vier minuten in beslag nemen.
Schönberg schreef in het voorwoord bij de eerste uitgave treffend: ‘Stelt u zich voor wat een soberheid het vergt om bondig te zijn. Van een blik kan men een gedicht maken, van een zucht een roman. Maar een roman uitdrukken met een enkel gebaar, geluk met een ademtocht, zo’n concentratie is pas mogelijk wanneer zelfmedelijden afwezig is.’
Ondanks de beknoptheid van alle zes delen is Webern erin geslaagd rijke en tevoorschijn te toveren die elkaar razendsnel afwisselen, mede dankzij het veelvuldig gebruik van s, ’s, ’s en ten.
Franz Schubert 1797-1828
Schubert: Quartettsatz
Door Noortje Zanen
Toen Franz Schubert in 1820 aan zijn Quartettsatz begon had hij al vier jaar geen strijkkwartet meer geschreven. Het was zijn eerste poging om een stuk voor deze bezetting te schrijven met het oog op professionele musici in plaats van de informele strijkkwartetavonden samen met zijn broers en zijn vader, die enthousiaste amateurs waren.
Schubert componeerde het eerste deel en de eerste 41 maten van een langzaam tweede deel, maar hij zou het werk nooit voltooien. Was hij onzeker over het resultaat?
Helaas bestaat daar geen duidelijkheid over, maar het is wel bekend dat 1820 een moeilijk jaar was voor de componist. Hij was in een experimentele fase en zocht naar een nieuw idioom. Dat is goed hoorbaar in de originele, vitale muziek vol merkwaardige ën.
Ook zijn privéleven verliep moeizaam: de zangeres Therese Grob, zijn grote jeugdliefde, trouwde met iemand anders. Dat verklaart wellicht de wanhopige, emotionele stemming van het stuk.
Ook al was het werk niet af, het was in ieder geval wel een geslaagd muzikaal experiment. Een goede oefening voor het ontwikkelen van een nieuw muzikaal idioom, verder uitgewerkt in alle werken voor strijkers die Schubert nog zou creëren.
Franz Schubert 1797-1828
Schubert: Octet
Schubert schreef het Octet in F groot voor de bijzondere bezetting van strijkkwartet, contrabas, klarinet, en in opdracht van graaf Ferdinand von Troyer, die zelf klarinet speelde tijdens de eerste besloten uitvoering in de lente van 1824.
Op expliciet verzoek van de graaf liet Schubert zich voor deze compositie inspireren door het in die tijd uitermate populaire Septet in Es groot van Ludwig van Beethoven uit 1800. Aan Beethovens bezetting voegde Schubert alleen een extra viool toe, waardoor het werk vol zit met symfonische tutti-klanken.
‘Op deze manier hoop ik ik me optimaal voor te bereiden op het schrijven van een grote symfonie’, liet Schubert weten aan een vriend. Op enkele donkere passages na is het Octet opmerkelijk opgewekt vergeleken met veel andere late werken van Schubert, waarin melancholische ën overheersen.
Isabelle Faust, die het werk in 2018 ook heeft opgenomen op cd samen met haar partners van vanavond, omschrijft Schuberts werk als volgt: ‘Het is een spetterend vuurwerk van ideeën, emoties, timbres, delicate s en symfonische weelde.
Schubert combineerde heel succesvol elementen van een onderhoudend , pure kamermuziek en orkestrale textuur zonder ook maar één noot te veel of te weinig te schrijven. En zonder ook maar één keer te vervallen in smakeloosheid, oppervlakkigheid of gekunsteldheid.’
Biografie
Isabelle Faust, viool
Isabelle Faust won op jonge leeftijd het Leopold Mozart Concours in Augsburg en het Italiaanse Paganini Concours en werd al snel uitgenodigd door belangrijke gezelschappen wereldwijd waaronder de Berliner Philharmoniker, het Boston Symphony Orchestra, het NHK Symphony Orchestra, Tokyo, het Chamber Orchestra of Europe en het Freiburger Barockorchester.
Bij het Concertgebouworkest debuteerde ze in 2015, en bij Concertgebouworkest Young 2022 soleerde ze in Beethovens Vioolconcert onder leiding van Gustavo Gimeno.
De Duitse violiste beheerst een repertoire dat reikt van de tot wereldpremières, en is zich daarbij altijd bewust van de tijdeigen context en speelwijze. Onder leiding van wijlen Claudio Abbado maakte Isabelle Faust prijswinnende opnames van de vioolconcerten van Berg en Beethoven, en ze was een aantal jaar vaste partner van het door hem opgerichte Mahler Chamber Orchestra.
In het seizoen 2023/2024 was ze artist in residence bij het SWR Symphonieorchester, in 2024 bij het Beethovenfest Bonn, en in datzelfde jaar won ze twee Gramophone Awards: voor een Schumann-album en voor Brittens Vioolconcert met het Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks onder leiding van Jakub Hrůša. Kamermuziek speelt Isabelle Faust met onder anderen haar vaste pianist Alexander Melnikov, cellist Jean-Guihen Queyras, klavecinist/pianist Kristian Bezuidenhout, altviolist Antoine Tamestit en zangeres Anna Prohaska.
In seizoen 2019/2020 had ze een Spotlight-serie in de . Op dat podium was ze voor het laatst te beluisteren op 17 maart 2023, in Brahms en Ligeti met ist Teunis van der Zwart en pianist Alexander Melnikov.
Anne Katharina Schreiber, viool
Anne Katharina Schreiber is sinds 1988 lid van het Freiburger Barockorchester, waarmee ze als concertmeester en solist veelvuldig optreedt.
Voor het uitvoeren van repertoire van tot hedendaags werkt ze daarnaast met gezelschappen als de Akademie für Alte Musik, het ensemble recherche, het Kammerorchester Basel en Collegium Vocale Gent. Aldus speelde ze onder leiding van bekende en, onder wie René Jacobs, Thomas Hengelbrock en Marcus Creed.
Al meer dan vijfentwintig jaar is Anne Katharina Schreiber lid van het Vivente, waarmee ze talloze kamermuziekoptredens verzorgde en verschillende cd’s opnam.
Naast haar carrière als uitvoerend musicus geeft Anne Katharina Schreiber les aan de Musikhochschule in Freiburg.
In oktober 2019 speelde de violiste in de in werken van Schubert en Webern in het openingsconcert van Isabelle Fausts Spotlight-serie.
Danusha Waskiewicz, altviool
Danusha Waskiewicz begon op zesjarige leeftijd met vioolspelen en koos toen ze tien was voor de . Ze was leerling van onder anderen Tabea Zimmermann en viel in 2000 meervoudig in de prijzen tijdens het ARD Concours in München.
De altiste begon haar carrière in het hr-Sinfonieorchester in Frankfurt. Op vijfentwintigjarige leeftijd werd ze lid van de Berliner Philharmoniker, waar ze twee jaar later de positie verwierf van aanvoerder van de altviolen.
Momenteel maakt Danusha Waskiewicz deel uit van het Orchestra Mozart in Bologna en van het Lucerne Festival Orchestra. Als solist trad de Duitse altvioliste op met gezelschappen als het Stuttgarter Kammerorchester en het Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks. Danusha Waskiewicz speelt bovendien graag kamermuziek en vormt een duo met pianist Andrea Rebaudengo.
In oktober 2019 speelde ze ook in de , in Isabelle Fausts eerste Spotlight-programma met onder meer het Octet van Schubert.
Kristin von der Goltz, cello
Kristin von der Goltz studeerde bij Christoph Henkel en William Pleeth. De Duits-Noorse celliste bespeelt zowel een moderne als een instrument. Ze ontvangt met regelmaat uitnodigingen van en als Marc Minkowski, Michael Hofstetter en Ton Koopman.
Van 1991 tot 2004 maakte ze deel uit van het Freiburger Barockorchester en van 2009 tot 2011 van het Münchener Kammerorchester. Sinds 2006 is Kristin von der Goltz lid van de Berliner Barock Solisten.
Op cd is ze onder meer te beluisteren op het album A Tribute to G.F. Händel, met daarop s van Händels tijdgenoten Francis Caporale en Johann Ernst Galliard met klavecinist/organist Andreas Küppers.
Kristin von der Goltz geeft les aan de conservatoria van München en Frankfurt am Main.
James Munro, contrabas
De Australische contrabassist James Munro studeerde in Sydney en Londen. Hij rondde de eerste fase van zijn opleiding in 1989 cum laude af en emigreerde een jaar later naar Nederland.
Hier bekwaamde hij zich bij Sigiswald Kuijken op historisch instrumentarium, waaronder de violone en de viola da gamba. Sigiswald Kuijken vroeg James Munro vervolgens bassist te worden in diens ensemble La Petite Bande.
James Munro musiceerde ook regelmatig met bijvoorbeeld het Nederlands Blazers Ensemble en de Amsterdamse Bach Solisten. Internationaal werkte de musicus met onder meer Les Musiciens du Louvre, Collegium Vocale Gent en het Bach Collegium Japan.
James Munro treedt ook veelvuldig op met het mede door hem opgerichte Ensemble Ausonia.
Lorenzo Coppola, klarinet
Lorenzo Coppola studeerde bij Eric Hoeprich aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag.
De klarinettist musiceerde in de loop der jaren met een reeks bekende gezelschappen in de wereld van de historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk, waaronder Les Arts Florissants, La Petite Bande, het Orkest van de Achttiende Eeuw en het Freiburger Barockorchester.
Bij het laatstgenoemde gezelschap gaf Lorenzo Coppola regelmatig masterclasses, om zo zijn kennis wat betreft interpretatie en speelwijzen van oude muziek over te dragen op collega’s en studenten.
Lorenzo Coppola voert ook graag kleinbezette kamermuziek uit, waarvoor hij bijvoorbeeld samenwerkte met het Kuijken Kwartet, Ensemble Zefiro, het Terpsycordes Kwartet en pianist Alexander Melnikov. Op cd nam Lorenzo Coppola muziek op van onder anderen Mozart, Beethoven en Vivaldi.
Javier Zafra, fagot
Javier Zafra werd geboren in het Spaanse Alicante en studeerde daar muziektheorie en . Hij bekwaamde zich verder op dit instrument bij Donna Agrell en Ku Ebbinge aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag, waar hij in 2000 afstudeerde.
Al sinds 1999 maakt Javier Zafra deel uit van het Freiburger Barockorchester. Ook werkte hij met gezelschappen als het European Union Baroque Orchestra, Anima Eterna, Al Ayre Español en het Orchestre des Champs-Elysées.
Hij voerde Mozarts concert uit in de Londense Wigmore Hall en tevens in het Lincoln Centre in New York, als onderdeel van het Mostly Mozart Festival.
Kamermuziek vertolkte Javier Zafra met onder anderen Kristian Bezuidenhout en Isabelle Faust.
Teunis van der Zwart, hoorn
Teunis van der Zwart is ist en . Hij specialiseerde zich al vroeg in zijn carrière in het bespelen van de natuurhoorn.
Als solist werkte hij met dirigenten als Frans Brüggen, Philippe Herreweghe, René Jacobs en Iván Fischer. Hij maakte tal van opnamen en internationale concertreizen en musiceerde met bijvoorbeeld het Amsterdam Baroque Orchestra, het Orchestre des Champs-Elysées, blaassextet Nachtmusique, de Akademie für alte Musik Berlin en het Bach Collegium Japan.
Teunis van der Zwart is de vaste eerste ist van het Orkest van de Achttiende Eeuw en had vijftien jaar lang eenzelfde positie bij het Freiburger Barockorchester. Met beide formaties nam hij Mozarts hoornconcerten op.
Als gaf de musicus leiding aan onder meer het Tallin Barokorkest en het Arezzo Ensemble. Hij is bovendien oprichter en artistiek leider van het Sinuet Ensemble en geeft les aan de conservatoria van Amsterdam en Den Haag.
In oktober 2019 was hij in de te beluisteren in het Octet van Schubert, dat Isabelle Faust had geprogrammeerd als onderdeel van haar Spotlight-serie in de Kleine Zaal.







