Iconen in de Kleine Zaal: Schuberts Tweede Pianotrio

Het is wonderlijk hoezeer Franz Schubert de laatste twee jaar van zijn leven een staat van componeren bereikte die een aantal van de grootste juwelen uit de muziekgeschiedenis opleverde. De liedcyclus Winterreise, het Strijkkwintet in C groot, het Octet, de laatste drie pianosonates – het zijn werken die het aardse ontstijgen en een enorme emotionele lading in zich hebben.

Ook het Pianotrio in Es groot, voltooid in 1828, behoort tot deze categorie. Misschien voorzag Schubert zijn naderende einde. In elk geval wist hij met minimale middelen een grootse en universele boodschap neer te leggen. Het tweede deel, Andante con moto, is wat dat aangaat misschien wel exemplarisch. Schubert baseerde dit deel, dat het hart van het hele werk lijkt te vormen, op het Zweedse volksliedje Se solen sjunker (‘De zon gaat onder’).

De tekst van dit liedje gaat over het feit dat er geen tijd meer is, dat alle hoop vervlogen is, dat er geen enkele mogelijkheid meer is voor liefde. Schubert brengt het klagende thema in de cello en ondersteunt het met een ritme als was het een dodenmars. Halverwege barst de muziek uit in een angstaanjagende climax, waarna de rust van het eerste thema terugkeert.

Na dit intense Andante is het Scherzando een ogenschijnlijk lichtvoetige verademing, een spel tussen de drie instrumenten die de gepresenteerde thema’s in canon beantwoorden. Het is een schijnvreugde die van korte duur is. De finale, net als het eerste deel in sonatevorm, lijkt de elementen van de eerste drie delen te verenigen en tot een vredige conclusie te komen, maar dan duikt in de doorwerking opeens het hoofdthema uit het tweede deel weer op. Alsof Schubert al zacht zingend afscheid neemt van het aardse bestaan.