Iconen in de Kleine Zaal: Schuberts Rosamunde

Franz Schuberts drinkpartijen met vrienden, zijn ziekte, notoire geldnood en het koortsachtige componeren in zijn laatste levensjaren: een brief van Moritz von Schwind geeft van dat alles een beknopte indruk. Aanleiding was Schuberts verjaardag op 31 januari 1824. ‘Wij hadden een feest in de Kron [een Hongaars café dat Schubert en zijn vrienden vaak bezochten]… Wij waren allemaal bezopen... Schubert sliep. Schubert houdt nu een veertiendaags vasten en blijft thuis... maakt kwartetten (a klein en d klein) en ontelbare Duitse dansen en variaties...’ (Von Schwind aan Franz von Schober, 2 februari 1824).

Het moet Schubert, zijn leven lang een miskend genie, voldoening hebben gegeven dat zijn Strijkkwartet in a klein ‘Rosamunde’ op 14 maart 1824 op één programma stond met een werk van zijn held Ludwig van Beethoven. Evenzeer dat het uitgevoerd werd door het befaamde Weense Schuppanzigh Kwartet en dat het ook nog eens goed ontvangen werd. 

Als zo vaak bij Schubert beweegt de muziek zich tussen wenen en lachen. Het melancholieke hoofdmotief van het openingsdeel wordt in het verloop van de compositie harmonisch steeds anders belicht. De bijnaam ‘Rosamunde’ dankt het kwartet aan het lyrische Andante: daarin heeft de componist zijn lievelingsmotief uit zijn gelijknamige opera – het verschijnen van Rosamunde in het idyllische dal van de herders – verwerkt. Ook in het Menuetto maakt hij gebruik van een vroeger thema, namelijk uit het lied Die Götter Griechenlands naar Friedrich Schiller.

Het laatste deel klinkt goedgemutst en bezit Hongaarse allure, toch vallen tijdelijk ook schaduwen over het zonnige landschap. Von Schwind aan Von Schober na de première: ‘Het [werk] is over het algemeen zeer teder, van dien aard dat de melodieën blijven hangen, net zoals bij zijn liederen...’