Het Middagconcert: The Mad Lover

Henry Purcell is zonder meer de bekendste componist van dit programma. De broers Eccles, Daniel Purcell en vader en zoon Matteis waren in hun eigen tijd ook succesvol, maar tegenwoordig worden hun werken slechts zelden uitgevoerd. Violist Théotime Langlois de Swarte en luitist Thomas Dunford laten horen dat deze muziek ten onrechte in de vergetelheid is geraakt.

John en Henry Eccles

De titel van het programma verwijst naar de hoofdpersoon van de gelijknamige tragikomedie van John Fletcher, gepubliceerd in 1647: een succesvolle maar ‘hopeloos verliefde’ soldaat, die totaal van slag raakt van de extreme emoties van zijn mislukte liefdesavontuur. In 1695 werd er in Londen een nieuwe versie van dit toneelstuk opgevoerd, voorzien van nieuwe toneelmuziek, door onder anderen John Eccles. Deze Engelse componist was zeer geliefd in Londen rond 1700. Hij was in dienst van het Engelse koningshuis en daarnaast schreef hij veel voor het theater. Voor het toneelstuk The Mad Lover schreef hij hypnotiserende instrumentale muziek, die de grillige gevoelens van een gekmakende liefde verklanken. Langlois de Swarte selecteerde voor dit programma twee spannende Grounds, herkenbaar aan de zich steeds herhalende melodie in de bas, met variaties op die melodie in de bovenstem.

De twee sonates van Johns jongere broer Henry Eccles zijn veel verfijnder en eerder bedoeld voor een intiem kamermuziekconcert dan voor een rondreizend straat­violist. Henry was als violist verbonden aan het huishouden van de Franse ambassadeur en hertog Louis d’Aumont, eerst in Londen en later in Parijs. Hij publiceerde in 1720 twee bundels met verrassend originele vioolsonates, die hij overigens niet allemaal zelf had geschreven. De bruisende Courente uit de Sonate in g klein is bijvoorbeeld van Francesco Bonporti, maar de overige drie onderhoudende delen schreef Henry waarschijnlijk wél zelf, net zoals de gepassioneerde Sonata quinta in e klein.

Henry en Daniel Purcell

Henry Purcell is zonder twijfel wel de bekendste Engelse componist van de zeventiende eeuw, mede dankzij zijn succesvolle opera Dido and Aeneas en zijn betoverende liederen die hem de bijnaam ‘Orpheus Britannicus’ opleverden. Hij werd precies op het juiste moment geboren, toen er een eind kwam aan het strenge regime van Oliver Cromwell en aan de verbanning van het hof naar Frankrijk. Na de restauratie van de Engelse monarchie in 1660 kon het Engelse muziekleven opnieuw tot bloei komen, mede gestimuleerd door koning Charles II. Juist in deze periode ontwikkelde Henry Purcell zich tot hofcomponist en organist.

Purcells Prelude in g klein past goed bij het thema van dit programma: de rondreizende violist die bekende muziek uit de zeventiende eeuw speelt. Dit korte stuk voor solo viool is een pareltje van de meester, die met weinig middelen onweerstaanbaar mooie muziek creëerde. Dat Henry Purcell ook nog een succesvolle broer (of neef) had, is veel minder bekend. Toch zou deze Daniel Purcell óók veel succesvolle composities voor het theater en het hof schrijven én was hij een uitstekend organist. In zijn contrastrijke Sonata sesta in f klein voor viool en continuo bewijst hij dat hij net als Henry Purcell zeer inventief was, mede dankzij verrassende harmonieën en opmerkelijke ritmes.

Nicola Matteis senior en junior

Arcangelo Corelli was beslist niet de enige Italiaanse barokviolist en componist die invloed zou uitoefenen op de Engelse vioolmuziek. Zijn eigen leerling Francesco Geminiani zou bijvoorbeeld veel succes hebben in Londen vanaf 1714. Maar er was nog een andere Italiaanse violist die veel eerder naar de Engelse hoofdstad vertrok: Nicola Matteis senior, die vermoedelijk uit Napels kwam. Helaas is er niet veel bekend over zijn leven, maar het is een feit dat hij zich in Londen zou profileren als vioolvirtuoos aan het eind van de zeventiende eeuw. Hij voorzag de vioolpartijen van zorgvuldige speelaanwijzingen, waardoor zijn partituren een belangrijke bron zijn voor de historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk. En dan had hij ook nog een getalenteerde zoon die minstens net zo goed vioolspeelde als hijzelf, zo blijkt uit diens virtuoze Fantasia in a klein voor solo viool, een soort voorloper van Bachs meesterlijke solowerken.

Van Matteis senior klinken een liefdevolle sarabande en twee opwindende dansen, die net als de Grounds van John Eccles zeer toegankelijk en opzwepend zijn, mede vanwege de zich herhalende baslijn. Maar vooral de fascinerende Suite in G groot bewijst dat Nicola Matteis senior een plek verdient naast Corelli en Geminiani.