Het Middagconcert: Kristian Bezuidenhout & Friends in Bach

Kristian Bezuidenhout  klavecimbel
Sophie Gent  viool
Cecilia Bernardini  viool
Simone Jandl  altviool
Jonathan Manson  cello
Christine Sticher  contrabas

Dit concert maakt deel uit van de serie Het Middagconcert.

Met dank aan het Fonds Topmusici in de Kleine Zaal.

Lees ook het interview met Kristian Bezuidenhout

Johann Sebastian Bach (1685-1750)

Concert in g kl.t., BWV 1058 (1738)
voor klavecimbel, strijkers en basso continuo
Allegro
Andante
Allegro assai

Toccata in d kl.t., BWV 913 (1708)
voor klavecimbel solo

Concert in D gr.t., BWV 1054 (1730)
voor klavecimbel, strijkers en basso continuo
Allegro
Adagio e piano sempre
Allegro

Partita in d kl.t., BWV 1004 (1717-20, oorspronkelijk voor viool solo, bewerking voor klavecimbel solo Lars Ulrik Mortensen)

Concert in d kl.t., BWV 1052 (1738)
voor klavecimbel, strijkers en basso continuo
Allegro
Adagio
Allegro

er is geen pauze
einde ± 15.30 uur

Toelichting

Johann Sebastian Bach (1685-1750)

Kristian Bezuidenhout & Friends in Bach

Door Marcel Bijlo

Johann Sebastian Bach had een fascinatie voor het herschrijven van bestaande muziek. Al op jonge leeftijd bewerkte hij vioolconcerten van Vivaldi en Albinoni, componisten die hij zeer bewonderde, tot soloklavecimbelstukken. Maar hij recyclede nooit zomaar. Ook in die vroege bewerkingen componeerde hij er van alles bij, waardoor het toch echte Bach-composities werden. Zijn eigen muziek behandelde hij ook op die manier. Zo horen we vanmiddag hoe de twee beroemde vioolconcerten, samen met de zes Brandenburgse concerten de allerbekendste instrumentale muziek van Bach, veranderden in klavecimbelconcerten.

Van Köthen naar Leipzig

Bach schreef de vioolconcerten tijdens zijn jaren aan het hof in Köthen. Hij had daar niet, zoals eerder in Weimar en later in Leipzig, de verplichting om wekelijks in kerkmuziek te voorzien. Dat gaf hem alle gelegenheid om zijn instrumentale stijl te perfectioneren. De componist werd daarbij geholpen door de aanwezigheid van vele uitstekende hofmusici.

Hij schreef in Köthen veel kamermuziek en, voor een groot deel helaas verloren gegane, soloconcerten. Al die partituren nam hij mee naar Leipzig, waar hij van 1723 tot zijn dood in 1750 een loodzware baan als cantor van de Thomas­kerk had. En dat was niet het enige dat Bach in Leipzig deed. Vanaf 1729 was hij de leider van het Collegium Musicum, een studentenmuziekgezelschap dat in 1702 was opgericht door Georg Philipp Telemann die toen in Leipzig rechten studeerde.

Kaffeehaus Zimmermann

Met het Collegium Musicum gaf Bach concerten in Kaffeehaus Zimmermann, een koffiehuis en eetgelegenheid aan het marktplein in Leipzig. Dit trok veel publiek. Het is voor ons moeilijk voor te stellen, maar de impact van de concerten bij Zimmermann was veel groter dan die van de s die Bach iedere zondag in de Thomaskerk of de Nicolaikerk uitvoerde. Die cantates waren immers ingebed in een omvangrijke kerkdienst waar men niet in de eerste plaats heen ging vanwege de muziek. Maar bij Zimmermann kwam de muziekminnende burgerij speciaal samen om te luisteren naar de verrichtingen van Bach en zijn musici.

Een concert van Bach bijwonen was echt een gebeurtenis, daar keek je naar uit.

Bach mocht dan het nodige te stellen hebben met het gemeente- en kerkbestuur vanwege zijn eigenzinnige kerkmuziek en zijn niet altijd even collegiale werkwijze, hij was ook een graag geziene figuur in het culturele leven van Leipzig en over zijn muzikale kwaliteiten was iedereen het wel eens. Een concert van Bach bijwonen was echt een gebeurtenis, daar keek je naar uit. Het repertoire in het koffiehuis bestond uit wereldlijke gelegenheidscantates – de Kaffeekantate, BWV 211 was natuurlijk speciaal voor uitvoering bij Zimmermann bedoeld – en instrumentale werken die hij in Köthen al had gecomponeerd en die hij, voornamelijk voor eigen genoegen, van een nieuwe gedaante voorzag. Voor het publiek in Leipzig was deze muziek in ieder geval altijd nieuw, want de kans dat één van Bachs luisteraars ook aanwezig was geweest bij uitvoeringen van de vioolconcerten aan het hof van Köthen was nihil.

  • Kaffeehaus Zimmermann

Van viool naar klavecimbel

En dus werkte hij zijn vioolconcerten om tot klavecimbelconcerten, daarmee ook het genre van het klavierconcert uitvindend. Bach transponeerde de muziek een toon naar beneden, het Vioolconcert in a klein, BWV 1041 werd zodoende het Klavecimbelconcert in g klein, BWV 1058. In de klavierpartijen voegde hij talrijke versieringen in de rechterhand toe en hij voorzag de solopartij van uitgebreide middenstemmen. Wat de middenstemmen betreft heeft een viool natuurlijk zijn beperkingen, maar de vertaling naar het klavecimbel bood Bach de mogelijkheid om de solopartij rijker te vullen.

Van de twee concerten BWV 1054 (Bachs bewerking van zijn Vioolconcert in E groot, BWV 1042) en BWV 1058 kennen we de vioolconcerten waaruit ze voortkomen, maar ook aan BWV 1052 ligt vermoedelijk een origineel voor viool ten grondslag. Het is Bachs meest omvangrijke soloconcert en alle delen heeft hij ook in s gebruikt.

Het getuigt van de vindingrijkheid van Bach dat hij aan de op zichzelf al volmaakte muziek van zijn vioolconcerten toch nog zo veel extra lagen heeft weten toe te voegen. En toch zou de – fictieve – luisteraar die zowel aan het hof in Köthen aanwezig was als bij Zimmermann in Leipzig de stukken makkelijk hebben herkend. Solist in zijn klavecimbelconcerten was Bach zelf, en voor zijn concerten voor twee, drie en vier klavecimbels schoven zijn zonen en leerlingen aan. De uitvoeringen, die zowel binnen als in de open lucht plaatsvonden, waren natuurlijk ook goed voor de zaken bij Zimmermann en dat leverde Bach en zijn ensemble zelfs een sponsorcontract op voor nieuwe instrumenten.

Solorepertoire

Naast de drie klavecimbelconcerten klinkt vandaag ook nog één van de zeven toccata’s voor klavecimbel solo en een bewerking van de Vioolpartita in d klein, BWV 1004. De toccata’s zijn vroege werken waarin Bach voortbouwt op de klavierstijl van met name Dietrich Buxtehude (1637-1707). Het arrangeren van Bachs werken voor andere bezettingen is een praktijk die in Bachs tijd al schering en inslag was en die nog steeds voortleeft. Daarom past ook de bewerking van de Deense klavecinist/ Lars Ulrik Mortensen naadloos in dit programma dat laat horen hoe de muziek van Bach verschillende gedaanten kan aannemen.

Biografie

Kristian Bezuidenhout, piano

Kristian Bezuidenhout werd geboren in Zuid-Afrika, studeerde in Australië en New York, en woont nu in Londen. Hij studeerde piano bij ­Rebecca Penneys, fortepiano bij ­Malcolm Bilson, klavecimbel bij Arthur Haas en bij Paul O’Dette. Op 21-jarige leeftijd won hij het fortepiano­concours van het Festival Musica Antiqua in Brugge (2001), wat het begin markeerde van een indrukwekkende internationale carrière.

Kristian Bezuidenhout excelleert op een breed scala aan klavierinstrumenten, zowel historische als moderne, en werkt met vooraanstaande ensembles, orkesten, en en solisten wereldwijd. Als solist trad hij op met onder andere het Chamber Orchestra of Europe, Les Arts Florissants, het Orchestre des Champs-Élysées, het Chicago Symphony Orchestra en het Gewandhausorchester Leipzig.

Als dirigent vanaf het klavier leidde hij onder meer het Orkest van de Achttiende Eeuw, Collegium Vocale Gent, het Dunedin Consort en het Concertgebouworkest (januari 2018). Hij is vaste gastdirigent van het Freiburger Barockorchester en The English Concert. Dit seizoen debuteert Kristian Bezuidenhout bij het Noors Radio Orkest, Tampere Filharmonia en het SWR Symphonie-orchester, en speelt hij kamermuziek met violiste Isabelle Faust, tenor Julian Prégardien en het Consone Quartet – dit laatste ook als onderdeel van een residency in Bourgie Hall (Montreal).

Zijn vorige optreden in de was op 20 januari jongstleden een Schubertiade met mezzosopraan Anne Sofie von Otter. In de was Kristian Bezuidenhout voor het laatst te beluisteren in een solorecital in de serie Grote Pianisten op 9 januari 2023.

Sophie Gent, viool

De Australische violiste Sophie Gent studeerde in 2005 af aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag bij Ryo Terakado.

In 2002 behaalde ze de eerste prijs van zowel het Van Wassenaer Concours als het Italiaanse Premio Bonporti Concours en in 2007 won ze een Diapason d’Or voor opnames van sonates van Jean-Marie Leclair.

Ze treedt – vaak in de rol van concertmeester – op met oudemuziekensembles als het Ricercar Consort, Arcangelo, Il Gardellino, Ca­priccio Stravagante, Les Muffatti, Ensemble Masques, Le Ca­ravansérail, Pygmalion en het orkest van Collegium Vocale Gent.

Ook maakt ze deel uit van het in Japan gevestigde strijkkwartet Mito dell’Arco. Van 2011 tot 2014 werkte ze als docent viool aan het Conservatorium van Amsterdam, en masterclasses gaf ze aan de conservatoria in Antwerpen en Jeruzalem, aan de Abbaye aux Dames de Saintes en aan het Centre de Musique Ancienne de Vannes. Tegenwoordig geeft ze les aan het Conservatoire de Boulogne-Billancourt. Sophie Gent bespeelt een viool van Jacob Stainer uit 1676.

In de maakte ze haar debuut op 11 december 2022 in een Bach-programma met onder anderen klavecinist Kristian Bezuidenhout.

Cecilia Bernardini, viool

Cecilia Bernardini studeerde aan het Conservatorium van Amsterdam bij Jan Repko, Vesko Eschkenazy en Ilya Grubert en vervolgde haar opleiding aan de Guildhall School of Music and Drama in Londen bij David Takeno.

Lessen bij Rachel Podger en Lucy van Dael wekten haar interesse in de historische uitvoeringspraktijk, en de Nederlands-Italiaanse bespeelt dan ook zowel de moderne viool als de viool. Ze was in de afgelopen jaren in verschillende constellaties te gast in tal van bekende Europese concertzalen, waaronder het Konzert­haus Berlin, de Londense Wigmore Hall, de Musikverein in Wenen en Het Concertgebouw.

Naast het spelen van werk uit het verleden wijdt de violiste zich graag aan hedendaags repertoire. Zo verzorgde ze in 2010 de wereldpremière van Philip GlassDubbelconcert, samen met celliste Maartje-Maria den Herder bij het Residentie Orkest. Naast haar engagementen als soliste is Cecilia Bernardini ook veelgevraagd als concertmeester, bijvoorbeeld bij Holland Baroque, de Nederlandse Bachvereniging, Camerata Salz­burg, The King’s Consort en het Bach Collegium Japan.

Sinds 2012 geeft Cecilia Bernardini bovendien leiding aan het Dunedin Consort. Met dit ensemble, dat is gevestigd in Edinburgh, treedt ze ook op als solist. Op het kamermuziekpodium speelt Cecilia Bernardini regelmatig samen met haar vader, de hoboïst Alfredo Bernardini.

Simone Jandl, altviool

Simone Jandl kreeg al jong piano- en vioolles en stapte op haar negende over op de . Op dat instrument studeerde ze in Freiburg af bij Wolfram Christ en in Berlijn bij Tabea Zimmermann. Als kamermusicus musiceert ze met onder anderen András Schiff, Martin Helmchen, Kristian Bezuidenhout, Isabelle Faust, Matthew Truscott, Antoine Tamestit, Julian Steckel, Alfredo en Cecilia Bernardini en het Altenberg

Van 2009 tot 2017 maakte de altvioliste deel uit van het Chamber Orchestra of Europe, en ook nam ze meermaals plaats in het Lucerne Festival Orchestra en Claudio ­Abbado’s Orchestra Mozart in ­Bologna.

In het seizoen 2008/2009 was ze solo-altiste van het Gran ­Teatre del Liceu in Barcelona, en als gast­aanvoerder speelde ze in Philharmonia, de Kammerakademie Potsdam en Arcangelo. altviool speelt ze in het Dunedin Consort, de Internationale Bachakademie Stuttgart en het Orchestra of the Age of Enlightenment.

Als solist werd ze onder meer uitgenodigd door het English Haydn Orchestra en het Zweeds Kamerorkest. Simone Jandl geeft les aan de Hochschule für Musik Hanns Eisler in Berlijn en aan de Hochschule für Musik und Theater Rostock.

Jonathan Manson, cello

Jonathan Manson kreeg zijn eerste muzieklessen in zijn geboorte­plaats Edinburgh en studeerde af aan de Eastman School of Music in Rochester, New York. Een groeiende fascinatie voor de oude muziek bracht hem voor lessen viola da gamba bij Wieland Kuijken naar het Koninklijk Conservatorium in Den Haag.

Gedurende tien jaar was Jonathan Manson -aanvoerder van het Amsterdam Baroque Orchestra. Tegenwoordig specialiseert hij zich in de kamermuziek van Renaissance tot .

Hij maakt deel uit van Phantasm (Gramo­phone Awards in 1997, 2004 en 2017) en het London Haydn Quartet. Met Trevor Pinnock nam hij Bach-s voor viola da gamba en klavecimbel op, en het duo werkte ook samen met Rachel Podger en Emmanuel Pahud. Geregeld speelt Jonathan Mason in het Dunedin Consort, het Orchestra of the Age of Enlightenment en The English Concert.

De cellist/gambist geeft les aan de Royal Academy of Music in Londen en is gastdocent aan verschillende conservatoria in het Verenigd Koninkrijk en in Duitsland, Israël, Hongkong, Portugal en de Verenigde Staten. Op 11 december 2022 trad Jonathan Manson op in de in een ensemble ro­ndom klavecinist Kristian Bezuidenhout.

Christine Sticher, contrabas

Christine Sticher, basaanvoerder van het Orchestra of the Age of Enlightenment en van The English Concert, groeide op in een klein dorp met een levendige muziekscene – ze leerde er gitaar en trombone spelen. Pas op haar zestiende pakte ze voor het eerst de contrabas op, en ze wist meteen dat dat haar instrument was.

Ze ging studeren in Mannheim, Salzburg, Amsterdam en Den Haag en kreeg al snel een drukke agenda als continuospeler en vertolker van uiteenlopend repertoire op authentiek instrumentarium.

Naast haar vaste betrekkingen bij genoemde gezelschappen speelt ze ook geregeld in de Academy of Ancient ­Music, The King’s Consort, L’Orfeo Barock­orchester, het Amsterdam ­Baroque Orchestra en het Dunedin Consort. Als ze niet musiceert, werkt Christine Sticher in de Berlijnse wijk Neukölln in Café Botanico, een restaurant met een permacultuurtuin.