Händels Messiah door Maarten Engeltjes en PRJCT Amsterdam

PRJCT Amsterdam
Vlaams Radiokoor
Maarten Engeltjes countertenor/dirigent
Lenneke Ruiten sopraan
Fabio Trümpy tenor
Edward Grint bas

Dit concert wordt voorzien van boventiteling.

Georg Friedrich Händel (1685-1759)

Messiah, HWV 56 (1741)
oratorium voor solisten, koor en orkest

Eerste deel – The Birth
The Prophecy of Salvation
The Prophecy of the Coming of the Messiah and the Portends to the World at Large
The Prophecy of the Virgin Birth
The Appearance of the Angel to the Shepherds
Christ’s Miracles

Tweede deel – The Passion
The Sacrifice, the Scourging and Agony on the Cross
His Death, His Passing through Hell, and His Resurrection
His Ascension
God Discloses His Identity in Heaven
The Beginning of Evangelism
The World and its Rulers Reject the Gospel
God’s Triumph

Derde deel – The Aftermath
The Promise of Redemption from Adam’s Fall
Judgement Day
The Victory over Death and Sin
The Glorification of Christ

pauze ± 20.40 uur
einde ± 22.00 uur

Toelichting

Georg Friedrich Händel (1685-1759)

Messiah

door Lonneke Tausch

In november 1710 was de Duitser Georg Friedrich Händel in Londen aangekomen – voor een jaar, was de bedoeling, maar hij zou in 1727 Brits staatsburger worden en uiteindelijk als George Frideric Handel op 14 april 1759 in Londen overlijden. Overigens korte tijd nadat hij tijdens een uitvoering van zijn Messiah was flauwgevallen.

Aan het einde van het seizoen 1710/1711 keerde Händel terug naar zijn geboorteland, waar hij nog hofcomponist was bij keurvorst Georg Ludwig van Hannover. In januari 1712 werd in Londen de Rinaldo, die Händel in 1711 in twee weken speciaal voor zijn Engelse publiek had geschreven, onder grote bijval hernomen. Het feit dat de componist in de tussentijd in Duitsland druk bezig was Engels te leren zegt voldoende: na de dood van Henry Purcell in 1695 was er nog geen nieuwe grootheid in de Engelse theatermuziek opgestaan en Händel was vast van plan naar Londen terug te keren.

In oktober 1712 gaf zijn werkgever in Hannover hem toestemming voor een tweede reis naar Londen, op voorwaarde dat hij ‘binnen een ­redelijke termijn’ zou terugkomen. Dat kwam er niet meer van: Händel bleef in Londen en kwam zijn voormalige broodheer daar vervolgens weer tegen toen die was benoemd tot King George I of England. Voor een feestelijke botenparade te zijner ere componeerde Händel in 1717 de beroemde Water Music.

Voorafgaand aan zijn eerste reis naar Engeland had Händel vier jaar doorgebracht in Italië. Hij bestudeerde er de Italiaanse muziek, leerde collega’s als Arcangelo Corelli en Domenico Scarlatti kennen en componeerde in opdracht van aristocraten en kardinalen. Het Italiaanse operapubliek had hem regelmatig toegejuicht met ‘Viva il caro Sassone!’ en nu had ‘de dierbare Saks’ zijn zinnen gezet op operasuccessen in Engeland. In Londen componeerde hij in twee decennia zo’n dertig Italiaanse opera’s, veelal naar gecompliceerde historische of mythologische intriges.

Van Radamisto in 1720 via onder meer Giulio Cesare, Tamerlano, Rodelinda, Ariodante, Alcina en Serse kwam hij in 1741 aan bij Deidamia, die nog maar drie keer werd opgevoerd. De belangstelling van de Britten voor de Italiaanse opera was de laatste jaren afgenomen ten gunste van muziek in de eigen taal en de verschillende gezelschappen in de Engelse hoofdstad beconcurreerden elkaar fel. Händel verkende in de tussentijd met Engelstalige oratoria als Saul en Israel in Egypt (allebei uit 1739) een nieuw pad.

In juli 1741 repte Charles Jennens, de tekstschrijver van Saul, in een brief over een libretto dat hij had samengesteld uit bijbelfragmenten en waarvan hij hoopte dat Händel het op muziek zou zetten: ‘Ik hoop dat hij er zijn hele genie en bekwaamheid in zal leggen, en dat de compositie boven al zijn andere composities zal uitstijgen. Het onderwerp gaat namelijk alle andere onderwerpen te boven. Het onderwerp is de Messias.’ Händel aarzelde – hij noemde Jennens ijdel en vond hem ‘gek geworden van zijn eigen geld’ – maar ging toch aan het werk. In ruim drie weken – van 22 augustus tot 14 september – stond de hele Messiah – 259 pagina’s voor koor, solisten en orkest – op papier.

De première vond pas zeven maanden later plaats, in Dublin. Bij tanend succes in Londen had Händel namelijk daar, in november 1741, een abonnementsserie georganiseerd in het nieuwe theater in Fishamble Street. Dat werd een doorslaand succes, dus in februari 1742 presenteerde hij er een nieuwe reeks concerten. Die mondde op 13 april uit in een benefietconcert en dáár programmeerde hij zijn Messiah – aangekondigd als ‘Grand Musical Entertainment’. Voor de theaterzaal met 600 stoelen waren binnen de kortste keren 700 kaarten verkocht, dus om alle belangstellenden een plaats te geven waren noodgrepen nodig: de dames werd verzocht de hoepels uit hun rokken te halen en heren mochten alleen zonder zwaard naar binnen.

Op 23, 25 en 29 maart 1743 volgden de eerste Londense uitvoeringen in ­Covent Garden – ook hier dus weer een theater en geen kerk, iets dat in de pers de nodige opschudding veroorzaakte, vooral ook omdat het werk nu toch was aangekondigd als ‘Sacred Oratorio’. Sindsdien voerde Händel Messiah bijna jaarlijks uit, in de meeste gevallen voor liefdadigheidsdoelen, en in totaal zou hij het stuk 56 keer dirigeren.

Messiah is niet verhalend maar contemplatief; de solisten en het koor leveren bespiegelingen van religieuze aard of treden op als verteller.


Messiah
werd nog bij leven van de componist zijn bekendste werk, terwijl het eigenlijk een voor Händels oeuvre atypisch is. Wat Messiah zo anders maakt, zijn met name de grote rol voor het koor en het ontbreken van een dramatische handeling. Messiah is niet verhalend maar contemplatief; de solisten en het koor vertolken niet ieder een eigen personage maar leveren afwisselend bespiegelingen van religieuze aard of treden op als verteller.

Messiah is in drie segmenten verdeeld: de aankondiging en de geboorte van Jezus, zijn lijden en sterven en zijn hemelvaart, en tot slot de belofte van verlossing en de betekenis daarvan voor de gelovigen. Hiermee volgt de verhaallijn globaal het kerkelijk jaar: Advent, Kerst, Pasen, Hemelvaart, Pinksteren. De drie delen geven de mogelijkheid om twee pauzes te houden; daarin zit een duidelijke parallel met Händels opera-ervaring.

Händel heeft in zijn Messiah meermaals veranderingen doorgevoerd. Het was destijds dan ook heel gebruikelijk om partituren aan te passen aan de omstandigheden van een bepaalde uitvoering. Zo werden ’s vervangen, weggelaten of herzien als ze voor bepaalde solisten te moeilijk of te hoog of te laag waren, of werden er juist aria’s toegevoegd als er een uitzonderlijke in de cast zat. Orkestbezettingen werden te kust en te keur omgeschreven.

De Messiah-première in Dublin had bijvoorbeeld alleen strijkers, twee ten en , terwijl er in Londen ook hobo’s en ten meespeelden. Van een uitvoering in de Westminster Abbey in 1784 is bekend dat er naast een koor van ongeveer 300 zangers een orkest werd aangetrokken met onder meer 26 hobo’s, 26 fagotten, 12 trompetten, 6 trombones en zo’n 150 strijkers. Maar de uitvoering bij de Londense Great Handel Commemoration in 1859, een eeuw na de dood van de componist, spande met 2765 zangers en 460 instrumentalisten toch wel de kroon…

infographic

Alles over Händels Messiah

Biografie

PRJCT Amsterdam, ensemble

Het in 2017 opgerichte periode instrumentenensemble PRJCT Amsterdam staat voor een vindingrijke programmering, waarvoor artistiek leider Maarten Engeltjes graag samenwerking zoekt met de gevierde vocalisten van dit moment, onder wie Julia Lezhneva, Sandrine Piau, Jeanine De Bique, Carolyn Sampson, Valer Sabadus en Elisabeth Hetherington. In september 2017 presenteerde de groep zijn eerste project Tranen van een moeder, rondom het Stabat Mater.

In februari 2021 en november 2024 herhaalde PRJCT Amsterdam deze muziek van Pergolesi en Vivaldi in Het Concertgebouw. In 2018 ontwikkelde het ensemble programma’s rond Vivaldi en Händel voor Wonderfeel en het oudemuziekfestival van Sintra (Portugal) en tourde het met ‘vergeten ’s’ van Johann-Sebastian Bach. Volgende projecten waren Nicht mehr hier, muziek van Buxtehude en Bach over de dood, en If Music Be the Food of Love met Andreas Scholl.

PRJCT Amsterdam werd uitgenodigd door het Bachfest Leipzig, de Thüringer Bachwochen, de Elbphilharmonie Hamburg, het Wiener Konzerthaus, het Gewandhaus Leipzig, de Tonhalle Zürich, de Alte Oper Frankfurt en Flagey Brussel. Een Mozart-programma met Lenneke Ruiten, Rolando Villazón en Andreas Wolf klonk in 2024 in de en in de Kölner Philharmonie. Het Concertgebouwdebuut was Venetiaanse muziek in de op 15 november 2019; het vorige optreden in de Eigen Programmering was een Mozartprogramma (Klarinetconcert en Requiem) in de Grote Zaal op 30 september 2025.

Vlaams Radio Koor, koor

Het Vlaams Radiokoor werd in 1937 als professioneel kamerkoor opgericht door de toenmalige openbare omroep NIR. Vandaag de dag werken de 32 zangers samen met chef- Bart Van Reyn in Studio 1 van het Flagey-gebouw in Brussel aan hun projecten, en concerteren ze in heel Europa. Een belangrijke pijler in de programmering vormen de -producties, waarmee het koor meermaals per jaar Vlaanderen doorkruist.

Daarnaast werkt het koor samen met ensembles en orkesten als de Brussels Philharmonic, het Rotterdams Philharmonisch Orkest, Les Siècles en het Budapest Festival Orchestra. In september 2015 zong het Vlaams Radiokoor samen met het Groot Omroepkoor bij het Concertgebouworkest in Verdi’s Messa da requiem onder leiding van Jonathan Nott, en in 2018 in Brittens War Requiem onder leiding van Mariss Jansons.

In Het Concertgebouw was het koor ook te beluisteren met het Nederlands Kamerorkest en het Radio Filharmonisch Orkest. PRJCT Amsterdam werkte eerder met het Vlaams Radiokoor in voorjaar 2024 in Bachs Osteroratorium.

Maarten Engeltjes, countertenor/dirigent

Maarten Engeltjes zong vanaf zijn vierde als jongenssopraan, maakte op zijn zestiende zijn debuut als in Bachs Matthäus-Passion en studeerde in 2007 af aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Hij werkte als solist met en als Emmanuelle Haïm, Vladimir Jurowski, William Christie, Jordi Savall, Reinbert de Leeuw, Markus Stenz en Lars Ulrik Mortensen. Hij zong in Bachs Hohe Messe en Weihnachtsoratorium bij de Akademie für Alte Musik Berlin en in Pergolesi’s Stabat Mater bij Concerto Köln.

Actuele highlights zijn een zeven-jarige Bachcyclus met Les Arts Florissants onder leiding van Paul Agnew, Händels Israel in Egypt met het NDR Chor onder leiding van Klaas Stok en – in december 2024 onder leiding van Ton Koopman – zijn debuut bij de New York Philharmonic in Händels Messiah. Het podium betrad Maarten Engeltjes bij de Opéra de eille, de Opéra Comique in Parijs, het Boston Early Music Festival, het Tokyo Metropolitan Theatre en De Nationale Opera in Amsterdam. In 2017 richtte de zanger zijn eigen ensemble PRJCT Amsterdam op, dat hij ook dirigeert.

Lenneke Ruiten, sopraan

Lenneke Ruiten studeerde zang bij Maria Rondel en Meinard Kraak aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag en aan de Bayerische Theaterakademie in Mïnchen. Ook voltooide ze een opleiding tot fluitist.

Op het Internationaal Vocalisten Concours in Den Bosch was ze in 2002 meervoudig prijswinnaar. Ze soleerde bij de English Baroque Soloists en het Monteverdi Choir, de Akademie fur Alte Musik Berlin, de Wiener Philharmoniker en Symphoniker, het Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks, het Mahler Chamber Orchestra, het Mozarteum Orchester en het Concertgebouworkest. recitals geeft Lenneke Ruiten met haar vaste duopartner Thom Janssen; in de recentelijk nog op 4 oktober.

In 2023 werd ze bekroond met de Elly Ameling Ring. zong de Nederlandse sopraan in het Theater an der Wien, de Scala in Milaan, De Nationale Opera in Amsterdam, De Munt in Brussel en het Théâtre des Champs-Élysées in Parijs. In mei 2024 en september 2025 soleerde Lenneke Ruiten in de in Mozartprogramma’s van PRJCT Amsterdam.

Fabio Trümpy, tenor

De Zwitserse tenor Fabio Trümpy begon zijn zangopleiding in Zürich – naast een studie Engelse literatuur – en vervolgde deze bij Margreet Honig aan het Conservatorium van Amsterdam. Hij werd ensemblelid van het Opernhaus Zürich en zong in de Staatsoper Hamburg, het Bolsjoj Theater, de Staatsoper Berlin, het Theater Basel, de Opéra national de Lorraine in Nancy, het Grand Théâtre de Genève, het Festspielhaus Baden-Baden en op de festivals van Beaune en Spoleto.

In Frank Martins Le vin herbé soleerde Fabio Trümpy bij het Ensemble Vocal de Lausanne, in Mozarts Mis in c klein bij de Zürcher Singakademie en in Bachs Matthäus-Passion bij het Gürzenich Orchester. Bij de Cappella Mediterranea en Leonardo García Alarcón soleerde hij in Händels Acis and Galatea en Draghi’s Prometeo en keert hij terug voor voorstellingen en cd-opnames van Draghi’s Il dono della vita eterna. Op het Bayreuth Baroque Opera Festival stond de zanger in Händels Flavio met Concerto Köln. In september 2025 zong hij bij PRJCT Amsterdam in het Requiem van Mozart.

Edward Grint, bas

Edward Grint wordt als zanger geëngageerd door Collegium Vocale Gent, Les Arts Florissants, Les Musiciens du Louvre, The English Concert en de Nederlandse Bach-vereniging. Hij was te horen op de festivals van Salzburg, Innsbruck en Göttingen, en in de Philharmonie in Parijs, Wigmore Hall in Londen en het Theater an der Wien. Recente highlights zijn Monteverdi’s L’incoronazione di Poppea op tournee met Capella Mediterranea en Leonardo García-Alarcón, Händels Athalia op de Händelfestspiele in Halle en verschillende producties bij de Early Opera Company.

De bas-bariton soleerde in Bachs Matthäus‑Passion bij Banquet Celeste, in Mozarts Mis in c klein bij het Scottish Chamber Orchestra en in Händels Messiah bij het Dunedin Consort en het Irish Baroque Ensemble. In recenter repertoire zong Edward Grint bijvoorbeeld op het Enescu -Festival in Boekarest (Brittens Billy Budd) en bij het BBC Symphony Orchestra (Birtwistles The Last Supper). Als koorzanger van King’s College, Cambridge vervolgde Edward Grint zijn opleiding aan het Royal College of Music in Londen. Hij maakt zijn debuut in de Eigen Programmering van Het Concertgebouw.