Händels Messiah door de Academy of Ancient Music en Tenebrae
Tenebrae
Academy of Ancient Music
Nigel Short dirigent
Grace Davidson sopraan
Martha McLorinan alt
Nick Pritchard tenor
Matthew Brook bas
Dit concert maakt deel uit van de serie Onsterfelijke Noten.
Dit concert wordt voorzien van boventiteling.
Ook interessant:
- De werkdag van Nigel Short
- De Messiah in kaart gebracht
Georg Friedrich Händel (1685-1759)
Messiah, HWV 56 (1741)
oratorium voor solisten, koor en orkest
Eerste deel – The Birth
The Prophecy of Salvation
The Prophecy of the Coming of
the Messiah and the Portends
to the World at Large
The Prophecy of the Virgin Birth
The Appearance of the Angel to
the Shepherds
Christ’s Miracles
Tweede deel – The Passion
The Sacrifice, the Scourging and
Agony on the Cross
His Death, His Passing through
Hell, and His Resurrection
His Ascension
God Discloses His Identity in
Heaven
The Beginning of Evangelism
The World and its Rulers Reject
the Gospel
God’s Triumph
Derde deel – The Aftermath
The Promise of Redemption from
Adam’s Fall
Judgement Day
The Victory over Death and Sin
The Glorification of Christ
pauzetijdstip 21.10
einde ± 22.45 uur
Toelichting
Georg Friedrich Händel (1685-1759)
Messiah
Door Dirk Luijmes
‘Hallelujah!’ Als je één highlight uit het oeuvre van Georg Friedrich Händel zou moeten aanwijzen, dan is het wel dat beroemde koor uit zijn Messiah. Majestueuze, feestelijke, niet al te ingewikkelde muziek met een maximum aan effect: volgens vele muziekliefhebbers Händel in topvorm. Misschien dacht koning George II dat ook bij een uitvoering. Naar verluidt, stond hij bij dit jubelkoor emotioneel op, waarna zijn onderdanen natuurlijk niet achter konden blijven. Of het waar is weten we niet, het is maar de vraag of de vorst ooit aanwezig was bij een uitvoering. En als hij opstond, kon dat ook zijn omdat hij dacht dat Händels Messiah na een lange zit van zo’n twee uur wel afgelopen zou zijn. Hoe dan ook, in Engeland staat men nog steeds op bij dit koor.
Het had er lange tijd niet naar uitgezien dat Händel zo goed zou gaan scoren met een , een grootschalig werk met een religieus onderwerp. Aanvankelijk maakte de Duitse immigrant in Londen vooral naam als de auteur van Italiaanse ’s. Toen die uit de gratie raakten, zocht hij zijn heil bij het Engelstalige oratorium, waarin behalve voor solisten een belangrijke rol was weggelegd voor koor. Na oratoria als Esther, Deborah en Saul schreef Händel in de nazomer van 1741 binnen een week of drie (!) zijn complete Messiah. Het werk klonk, als ‘Grand Musical Entertainment’, voor het eerst op 13 april 1742 tijdens een liefdadigheidsconcert in Dublin.
De tekst is van de hand van Charles Jennens, die een mix samenstelde van passages uit het Oude en Nieuwe Testament. Het oratorium is opgesplitst in drie delen: in het eerste komen de oude profeten aan het woord die de komst van Jezus (de Messias) aankondigen en vindt ook de daadwerkelijke geboorte plaats. Deel twee – waarin het Hallelujah klinkt – gaat over het lijden, de opstanding en de hemelvaart van de verlosser. Het laatste deel blikt vooruit op het einde van de wereld, de Jongste Dag, als de Messias op aarde zal weerkeren. ‘Ik hoop dat Händel zijn volledige genialiteit en bekwaamheid erop toepast,’ mijmerde de librettist ‘en dat de compositie al zijn voorgaande composities mag overtreffen, aangezien het onderwerp elk ander onderwerp overtreft.’
Dat bleek het geval. De gevarieerde inhoud van de teksten was een kolfje naar Händels hand en hij trekt dan ook alle registers open in Messiah. Zo ruimt hij plaats in voor kunstige, polyfone koordelen, die soms , dan weer dramatisch of indrukwekkend klinken. Na schallende ten, stralend hout en zingende strijkers plaatst hij een kort met een minimale begeleiding, voordat er weer een kleurrijke, gloedvolle aanvangt. De ervaren meester toont voortdurend een kaleidoscoop van zijn kunnen; ook al is er geen lopend verhaal in het oratorium, door de gevarieerde muziek verveel je je als luisteraar geen moment. Afwisselende aria’s staan gebroederlijk naast anthem-achtige koormuziek. Neem bijvoorbeeld het laatste deel: na de befaamde aria ‘I know that my Redeemer liveth’ klinkt het contrastrijke en affectrijke koor ‘Since by man came death’, afwisselend met en zonder (!) orkest. Een mysterieus recitatief leidt naar de basaria ‘The trumpet shall sound’ – met een solotrompet – die Händel nog laat volgen door een vocaal duet en een sopraanaria, voordat een reeks monumentale koordelen het oratorium afsluit.
De belangstelling bij de première in Dublin was enorm. De vrouwelijke bezoekers werd dan ook gevraagd geen hoepelrokken aan te trekken, de heren om hun zwaarden thuis te laten. Heel veel succes had Händel aanvankelijk nog niet met het werk. Puriteinse Londense luisteraars vonden het maar niks dat de Messias een hoofdrol kreeg op de theaterplanken. Na 1750 begon de populariteit van het ‘Sacred Oratorio’ te groeien: nog tijdens Händels leven klonk het werk zo’n zeventig keer, in verschillende ad hoc-versies. De zegetocht ging in de achttiende en negentiende eeuw verder in de Duitstalige landen, mede dankzij een bewerking die Wolfgang Amadeus Mozart maakte. De laatste decennia is het werk niet meer weg te denken uit de (amateur)koorwereld. Hallelujah!
Biografie
Tenebrae, koor
Het Londense koor Tenebrae bestaat sinds 2001 en geeft wereldwijd uitvoeringen op gerenommeerde podia, waaronder de BBC Proms, het Edinburgh International Festival, Wigmore Hall in Londen, de Elbphilharmonie Hamburg en de festivals van Rheingau en Sydney.
Het repertoire van de zangers reikt van de Renaissance tot heden; in nieuwe muziek werkten ze samen met onder anderen Judith Bingham, Joanna h, Owain Park, Josephine Stephenson, Joby Talbot en Roderick Williams.
Tenebrae heeft een goede band met Britse gezelschappen als het London Symphony Orchestra, de Academy of Ancient Music, het Aurora Orchestra en Britten . In de uitgebreide discografie vallen bijvoorbeeld Victoria’s Requiem Mass op, een live-opname van Fauré’s Requiem met het London Symphony Orchestra (nominatie Gramophone Awards 2013), het album Russian Treasures (nummer 1 in de UK Specialist Classical Chart), motetten van Bruckner en Brahms (BBC Music Magazine Award), de verzamel-cd Music of the Spheres (Grammy-nominatie 2018) en de kerstplaat In Winter’s House (Edison 2023). Ook is het koor te horen in de soundtrack van de sciencefictionfilm Avatar: The Way of Water (2022).
Tenebrae maakt vandaag zijn uitgestelde debuut in Het Concertgebouw, omdat Händels Messiah in december 2021 vanwege de coronapandemie niet kon doorgaan.
Nigel Short, dirigent
Nigel Short zong van 1994 tot 2000 in het gerenommeerde mannensextet The King’s Singers. In 2001 formeerde hij Tenebrae, en onder zijn leiding heeft dat koor inmiddels samengewerkt met tal van internationaal opererende Britse gezelschappen, zoals de Academy of Ancient Music, het Aurora Orchestra, het English Chamber Orchestra, The English Concert, het London Philharmonic Orchestra, het London Symphony Orchestra, het Orchestra of the Age of Enlightenment, het Royal Philharmonic Orchestra, het Scottish Ensemble en Britten .
Mozarts Requiem nam Nigel Short op met het Chamber Orchestra of Europe en werken van Bernstein, Stravinsky en Zemlinsky met het BBC Symphony Orchestra. Als gastdirigent werd hij ook uitgenodigd door bijvoorbeeld de BBC Singers, het MDR Rundfunkchor in Leipzig en door het Deens Nationaal Vocaal Ensemble.
Nigel Short werkt ook als producer, voor onder anderen Alamire, Ex Cathedra en The King’s Singers.
In Het Concertgebouw staat hij voor het eerst op de bok.
Grace Davidson, sopraan
Grace Davidson speelde piano en viool voordat ze aan de Royal Academy of Music in Londen zang ging studeren en zich specialiseerde in muziek.
De Britse sopraan trad op onder leiding van en als John Eliot Gardiner, Paul McCreesh, Philippe Herreweghe en Harry Christophers.
Met The Sixteen, het ensemble van laatstgenoemde, nam ze gedurende meer dan tien jaar vele cd’s op, waarbij ze vaak solopartijen voor haar rekening nam. Ook werkte ze nauw samen met componist Max Richter, van wie ze onder meer het een hele nacht durende Sleep opnam en over heel de wereld uitvoerde – inclusief een uitvoering in 2019 op de Chinese Muur. Met de Academy of Ancient Music zette Grace Davidson geestelijke solocantates op cd, en met Tenebrae, het London Symphony Orchestra en Nigel Short het Requiem van Fauré.
De zangeres soleerde in Het Concertgebouw eerder bij het Collegium Vocale Gent (Bachs Matthäus-Passion, 2012), The King’s Consort (Dido and Aeneas van Purcell, 2013), Max Richter (Sleep, 2017) en de Nederlandse Bachvereniging (Matthäus-Passion, 2019).
Martha McLorinan, alt
De Britse mezzosopraan Martha McLorinan studeerde aan het Royal Welsh College of Music and Drama. Onder de hoogtepunten in haar solistenloopbaan zijn First Witch in Purcells Dido and Aeneas met het London Philharmonic Orchestra onder Roger Norrington, Second Witch in dezelfde met La Nuova Musica op de BBC Proms en met Tenebrae en Trevor Pinnock in Wigmore Hall, Bachs Matthäus-Passion met het Orchestra of the Age of Enlightenment, Händels Messiah met de Academy of Ancient Music onder Nigel Short en met het City of Birmingham Symphony Orchestra onder Simon Halsey, Rachmaninoffs Vespers in Gloucester Cathedral en Bachs Mis in b klein, ‘Hohe Messe’ met het Gabrieli Consort tijdens het Rheingau Musik Festival.
Martha McLorinan werkte meermaals met Ex Cathedra, Tenebrae en The Sixteen en werd geëngageerd door I Fagiolini en het English Chamber Orchestra. Met het Taverner Consort and Players tourde ze door Rusland in Bachs Johannes-Passion en op het Aldeburgh Festival zong ze in zijn Magnificat bij Les Siècles en de London Voices onder leiding van François-Xavier Roth.
In en op verschillende cd’s zingt ze repertoire van de Renaissance tot en met vandaag.
In Het Concertgebouw maakt de zangeres haar debuut.
Nick Pritchard, tenor
Nick Pritchard wordt vaak geëngageerd voor Bachs evangelistenpartijen: zo stond hij in 2022 in de Matthäus-Passion door het Nederlands Kamerorkest onder leiding van Jonathan Cohen. Ook John Eliot Gardiner en het Monteverdi Choir (Grammy-nominatie 2023), het Orchestra of the Age of Enlightenment, het Antwerp Symphony Orchestra en het Residentie Orkest Den Haag met Richard Egarr nodigden de tenor uit voor Bach.
In ander repertoire soleerde hij bij Pygmalion, Concerto Köln, Les Talens Lyriques, Les Violons du Roy, The English Concert, het Gabrieli Consort, het Philharmonia Orchestra en het Royal Philharmonic Orchestra. Afgelopen december keerde de zanger terug in de in Händels Messiah door Tenebrae en de Academy of Ancient Music. Op de BBC Proms maakte Nick Pritchard zijn debuut met Britten in Mozarts Requiem, en hij werkte met en als Harry Bicket, John Butt, Laurence Cummings, Maxim Emelyanychev, Emmanuelle Haïm, George Petrou, András Schiff en Ryan Wigglesworth.
Wereldpremières staan ook geregeld in zijn agenda, zoals het Christmas Oratorio van Bob Chilcott tijdens het Three Choirs Festival. In ’s van Monteverdi tot Britten en Benjamin stond de tenor op het Aldeburgh Festival, in Glyndebourne on Tour en in de theaters van Londen, Dublin, Lille, Antwerpen en Luxemburg. s gaf hij in Wigmore Hall in Londen op de festivals van Oxford en Leeds.
Matthew Brook, bas-bariton
Matthew Brook studeerde aan het Royal College of Music in Londen en heeft een grote reputatie in muziek van Händel en Bach. De Britse bas-bariton werd uitgenodigd door onder meer Philharmonia, het London Symphony Orchestra, het Royal Philharmonic Orchestra, het Freiburger Barockorchester, de Staatskapelle Dresden, het Chamber Orchestra of Europe, het Dunedin Consort en het Gabrieli Consort.
In de vertolkte Matthew Brook rollen als Aeneas in Purcells Dido and Aeneas, Ned Keene in Brittens Peter Grimes, Young Sam in Bernsteins A Quiet Place, Zuniga in Bizets Carmen en de Mozartpartijen Papageno, Figaro en Leporello. Hij was te beluisteren in het Royal Opera House Covent Garden, het Theater an der Wien, het Staatstheater Stuttgart, Carnegie Hall in New York en de Opéra National de Paris.
In Het Concertgebouw trad Matthew Brook op met het Monteverdi Choir en de English Baroque Soloists (2006, 2008 en 2018), de Nederlandse Bachvereniging (2009), Il Complesso Barocco (2012), Britten (2014), het Orchestra of the Age of Enlightenment (2015 en 2018) en in december 2021 en 2024 met The Academy of Ancient Music. Bij het Concertgebouworkest maakt hij zijn debuut.
Academy of Ancient Music, ensemble
De Academy of Ancient Music bestaat sinds 1973, trad sindsdien veelvuldig op en maakte meer dan driehonderd veelgeprezen albums. Het gezelschap is gespecialiseerd in het vertolken van muziek uit de en de op historisch instrumentarium, met historisch-geïnformeerde speeltechnieken en op grond van originele bronnen.
Oprichter Christopher Hogwood stond lange tijd aan het hoofd, tot hij met ingang van 2006/2007 werd opgevolgd door Richard Egarr. Onder diens leiding maakte de Academy of Ancient Music tournees door Europa, Australië, de Verenigde Staten en het Verre Oosten.
Per 2021/2022 voert klavecinist/organist/ Laurence Cummings de leiding over het gezelschap. Het vijftigjarig bestaan in 2023/2024 hebben ze samen gevierd met de voltooiing van de opnames van al Mozarts muziek voor klavier en orkest en de publicatie van een jubileumboek.
De Academy of Ancient Music is ‘associate ensemble’ van zowel het Barbican Centre in Londen als het Teatro San Cassiano in Venetië en bekleedt residencies bij de University of Cambridge, het Milton Abbey International Summer Music Festival en The Apex, Bury St Edmunds.
Het vorige optreden van het ensemble in Het Concertgebouw was in april 2014 een uitvoering van Bachs Matthäus-Passion onder leiding van Richard Egarr.