Händel door Jeanine De Bique, Maarten Engeltjes & PRJCT Amsterdam
PRJCT Amsterdam
Jeanine De Bique sopraan
Maarten Engeltjes countertenor/dirigent
Dit concert wordt voorzien van boventiteling.
Ook interessant:
- De koffer van Maarten Engeltjes
- Het interview met Maarten Engeltjes
IO T’ABBRACCIO
Georg Friedrich Händel (1685-1759)
The Leafy Honours of the Field (Nitocris)
Great God! Who, yet but Darkly Known – So Shall this Hand thy Altars Raise (Cyrus)
Great Victor, at your Feet I Bow (Cyrus & Nitocris)
uit ‘Belshazzar’, HWV 61 (1744)
Menuetto (acte 1)
Pompe vane di morte (Bertarido)
Dove sei, amato bene? (Bertarido)
Ritorno, o caro e dolce mio tesoro (Rodelinda)
Io t’abbraccio (Rodelinda & Bertarido)
uit ‘Rodelinda, regina de Langobardi’, HWV 19 (1725)
Sinfonia
V’adoro, pupille (Cleopatra)
Se in fiorito ameno prato (Cesare)
Se pietà di me non senti (Cleopatra)
Empio, dirò, tu sei (Cesare)
Da tempeste il legno infranto (Cleopatra)
Caro, cara, più amabile beltà (Cleopatra & Cesare)
uit ‘Giulio Cesare in Egitto’, HWV 17 (1724)
er is geen pauze
einde ± 21.45 uur
Toelichting
Toelichting
door Marcel Bijlo
Dit concert belicht twee genres waarin Georg Friedrich Händel uitblonk: de Italiaanse en het Engelse . De scheidslijn tussen deze twee was in het achttiende-eeuwse Londen in muzikaal opzicht dun. Na een verblijf van drie jaar in Italië, waar hij triomfen vierde met opera’s, s en kerkmuziek, schreef Händel in 1711 zijn eerste opera voor een uitvoering in Londen. Hij was toen werkzaam in Hannover, maar zou spoedig definitief naar Engeland verhuizen. De eerste opera die hij in Londen op de planken zette, Rinaldo, was een doorslaand succes en vele opera’s volgden. Het Engelse publiek bleek echter nogal wispelturig van aard, want lang niet iedere opera die Händel in de jaren die volgden daar in première bracht was even succesvol. Sommige werden na één uitvoering alweer van het programma gehaald, andere kregen vele heropvoeringen.
Zo rond 1730 had het Engelse publiek echter helemaal genoeg van de Italiaanse opera en flopte de ene na de andere productie. Händel moest de bakens verzetten en ontwikkelde daarvoor een nieuwe vocale vorm: het Engelse oratorium. Dit bood hem, veel meer dan de Italiaanse opera, ook de mogelijkheid om voor koor te schrijven. Hoe goed hij dat op zeer jonge leeftijd al kon blijkt uit de kerkmuziek die hij als twintiger in Rome componeerde. We horen vanavond geen koordelen, maar een selectie ’s en duetten uit twee opera’s en één oratorium. Het grootste muzikale verschil tussen beide is dat de aria’s in Händels oratoria over het algemeen wat minder en meer beschouwend zijn dan in de opera’s. Händels oratoria hielden in Engeland repertoire, al dan niet in bewerkte vorm, maar zijn Italiaanse opera’s kwamen pas in de twintigste eeuw weer in de belangstelling.
Belshazzar
Belshazzar, over de ongehoorzame Babylonische koning die God uitdaagde en daarvoor werd gestraft, zou zich met zijn dramatische onderwerp bijzonder goed hebben geleend voor een enscenering – als was het een opera. Voor dit oratorium van twee jaar na Händels oratoriumhit Messiah ontleenden de componist en zijn librettist het onderwerp aan het Oude Testament. Dat alleen al maakte het stuk geschikt voor uitvoering in de vastentijd, als er geen plaats was voor opera. Belshazzar kent, net als de andere late oratoria van Händel, veel dramatiek.
Het feestmaal van Belsazar; Rembrandt van Rijn, 1636. ‘Mene mene tekel ufarsin’, staat er op de wand geschreven: ‘Geteld, geteld, gewogen en verdeeld’.
Maar zoals in al Händels oratoria is ook in Belshazzar veel plaats voor lyriek. De aria ‘Great God!’ krijgt een begeleiding van strijkers mee en lijkt qua sfeer op de bekende largo-aria ‘Ombra mai fu’ uit de Italiaanse opera Serse (1738). Als slot van deze selectie uit Belshazzar volgt een kort duet: een dialoog tussen Nitocris en de Perzische prins Cyrus, die uiteindelijk de in Babylon gevangen gezette joden zal bevrijden.
Rodelinda
We gaan twintig jaar terug in Händels carrière. Gedurende het seizoen 1724/1725 kon de componist beschikken over twee van de grootste vocale sterren van zijn tijd: de altcastraat Senesino en de sopraan Francesca Cuzzoni. De drie opera’s die Händel gedurende dat seizoen schreef draaiden voornamelijk om hen. Uit twee ervan horen we vanavond fragmenten. In Rodelinda zong Cuzzoni de titelrol, Senesino vertolkte Rodelinda’s geliefde Bertarido. Na een instrumentaal zingt Bertarido eerst een begeleid en aansluitend zijn beroemdste aria: ‘Dove sei, amato bene?’. Deze aria werd, te midden van de vele andere hoogtepunten in dit lange stuk, door tijdgenoot en musicoloog Charles Burney omschreven als een van de beste stukken van Händel, vooral vanwege de bijzondere s. Rodelinda smeekt in ‘Ritorno, o caro e dolce mio’ Bertarido om bij haar terug te komen, in een zacht wiegend sicilianoritme. Dan volgt het liefdesduet van Rodelinda en Bertarido waaraan dit concert zijn titel ontleent. Veel opera’s van Händel bevatten als een van de hoogtepunten zo’n duet, waarin de stemmen soms dicht langs elkaar schuren, dan weer uitwaaieren in hoogte en laagte en dan weer maten lang dicht bij elkaar blijven.
Giulio Cesare
Giulio Cesare was en is een van Händels succesvolste opera’s. Senesino en Cuzzoni zongen de rollen van de Romeinse legerleider Cesare en de Egyptische koningin Cleopatra en Händel gaf zijn diva’s allebei acht aria’s te zingen. Cleopatra’s aria ‘V’adoro, pupille’ is langzaam en ; ze wordt gevolgd door ‘Se in fiorito ameno prato’ van Cesare – ook lieflijk, maar snel. ‘Se pietà di me non senti’ is een treurige aria van Cleopatra die in flink contrast staat met Cesare’s strijdlustige aria ‘Empio, dirò, tu sei’. Cleopatra’s ‘Da tempeste il legno infranto’ is ook zeer snel, maar van een totaal ander karakter. Tot slot horen we natuurlijk het liefdesduet tussen Cesare en Cleopatra.
Biografie
PRJCT Amsterdam, ensemble
Het in 2017 opgerichte periode instrumentenensemble PRJCT Amsterdam staat voor een vindingrijke programmering, waarvoor artistiek leider Maarten Engeltjes graag samenwerking zoekt met de gevierde vocalisten van dit moment, onder wie Julia Lezhneva, Sandrine Piau, Jeanine De Bique, Carolyn Sampson, Valer Sabadus en Elisabeth Hetherington. In september 2017 presenteerde de groep zijn eerste project Tranen van een moeder, rondom het Stabat Mater.
In februari 2021 en november 2024 herhaalde PRJCT Amsterdam deze muziek van Pergolesi en Vivaldi in Het Concertgebouw. In 2018 ontwikkelde het ensemble programma’s rond Vivaldi en Händel voor Wonderfeel en het oudemuziekfestival van Sintra (Portugal) en tourde het met ‘vergeten ’s’ van Johann-Sebastian Bach. Volgende projecten waren Nicht mehr hier, muziek van Buxtehude en Bach over de dood, en If Music Be the Food of Love met Andreas Scholl.
PRJCT Amsterdam werd uitgenodigd door het Bachfest Leipzig, de Thüringer Bachwochen, de Elbphilharmonie Hamburg, het Wiener Konzerthaus, het Gewandhaus Leipzig, de Tonhalle Zürich, de Alte Oper Frankfurt en Flagey Brussel. Een Mozart-programma met Lenneke Ruiten, Rolando Villazón en Andreas Wolf klonk in 2024 in de en in de Kölner Philharmonie. Het Concertgebouwdebuut was Venetiaanse muziek in de op 15 november 2019; het vorige optreden in de Eigen Programmering was een Mozartprogramma (Klarinetconcert en Requiem) in de Grote Zaal op 30 september 2025.
Jeanine De Bique, Sopraan
Jeanine De Bique studeerde in New York en won prijzen op het Internationaal Vocalisten Concours ’s Hertogenbosch en de Viotti International Music Competition. De nationale UNESCO-commissie van haar geboorteland Trinidad en Tobago benoemde de sopraan tot Youth Ambassador for Peace.
hoogtepunten in het huidige seizoen zijn Rameaus Castor et Pollux bij de Opéra National de Paris onder leiding van Teodor Currentzis en Idomeneo van Mozart in het Theater an der Wien.
Bij De Nationale Opera in Amsterdam keerde ze afgelopen najaar terug, in de pastiche Le lacrime di Eros met Raphaël Pichon en diens ensemble Pygmalion. Jeanine De Bique was ook te gast bij de operahuizen van Berlijn, Zürich, Genève, Barcelona, San Francisco en Houston en op de festivals van Aix-en-Provence (Rossini) en Salzburg (Purcell).
Ze soleerde op de BBC Proms en zong met de Staatskapelle Berlin en het Pittsburgh Symphony Orchestra. Haar eerste cd Mirrors (2021, met Concerto Köln) werd bekroond met een Opus Klassik, een Diapason d’Or en een Edison. In maart 2024 stond Jeanine De Bique in de in Les illuminations van Britten met het Nederlands Kamerorkest onder Maxim Emelyanychev.
In maart 2025 zong Jeanine De Bique in de Grote Zaal ’s en duetten van Händel met Maarten Engeltjes en diens PRJCT Amsterdam. Bij het Concertgebouworkest maakt ze haar debuut.
Maarten Engeltjes, countertenor/dirigent
Maarten Engeltjes zong vanaf zijn vierde als jongenssopraan, maakte op zijn zestiende zijn debuut als in Bachs Matthäus-Passion en studeerde in 2007 af aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Hij werkte als solist met en als Emmanuelle Haïm, Vladimir Jurowski, William Christie, Jordi Savall, Reinbert de Leeuw, Markus Stenz en Lars Ulrik Mortensen. Hij zong in Bachs Hohe Messe en Weihnachtsoratorium bij de Akademie für Alte Musik Berlin en in Pergolesi’s Stabat Mater bij Concerto Köln.
Actuele highlights zijn een zeven-jarige Bachcyclus met Les Arts Florissants onder leiding van Paul Agnew, Händels Israel in Egypt met het NDR Chor onder leiding van Klaas Stok en – in december 2024 onder leiding van Ton Koopman – zijn debuut bij de New York Philharmonic in Händels Messiah. Het podium betrad Maarten Engeltjes bij de Opéra de eille, de Opéra Comique in Parijs, het Boston Early Music Festival, het Tokyo Metropolitan Theatre en De Nationale Opera in Amsterdam. In 2017 richtte de zanger zijn eigen ensemble PRJCT Amsterdam op, dat hij ook dirigeert.



